20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü: Tarixi Zəfərin və suverenliyimizin rəmzi - ŞƏRH

20 sentyabr Azərbaycan tarixinin mühüm və əlamətdar günlərindən biridir. Bu tarix ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə yanaşı, Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərinin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi yadda qalmışdır. Azərbaycan Prezidentinin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-si Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi təsis edilmişdir.
Bu əlamətdar tarixin əsasını 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri təşkil edir. Həmin tədbirlər nəticəsində Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyi və Konstitusiya quruluşu bərpa edildi. Beləliklə, uzun illər ərzində qarşıda duran mühüm tarixi vəzifələrdən biri öz həllini tapdı və Qarabağda yeni reallıqlar formalaşdı.
Xankəndi şəhəri Qarabağın mühüm yaşayış və mədəniyyət mərkəzlərindən biri olmaqla, Azərbaycan tarixində xüsusi yer tutur. 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra şəhərdə Azərbaycan Respublikasının suverenliyi tam təmin edildi. Bu gün Xankəndi yeni inkişaf və quruculuq mərhələsinə qədəm qoyur. Şəhərin tarixi simasının qorunması, müasir infrastrukturun yaradılması və sosial-iqtisadi inkişafının təmin edilməsi Qarabağda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa prosesinin mühüm istiqamətlərindəndir.
Xocalı isə Azərbaycan xalqının yaddaşında həm ağır faciə ilə, həm də tarixi ədalətin bərpası ilə bağlı xüsusi məna daşıyır. 1992-ci il fevralın 26-da Xocalıda dinc əhaliyə qarşı törədilmiş faciə xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayır. 2023-cü ilin sentyabrında şəhərin Azərbaycanın nəzarətinə qayıtması Xocalının tarixində yeni səhifə açdı. 2024-cü il mayın 28-dən keçmiş məcburi köçkünlərin Xocalıya qayıdışına başlanılması isə Böyük Qayıdış prosesinin mühüm mərhələlərindən biri oldu.
Xocalıda aparılan bərpa və quruculuq işləri yalnız müasir şəhər infrastrukturunun yaradılması ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan dövləti xalqımızın yaşadığı faciələrin yaddaşda qorunmasına da xüsusi diqqət yetirir. 2025-ci ildə Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması barədə Prezident Sərəncamının imzalanması bunun göstəricilərindən biridir. Memorialın yaradılması Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsinə və faciə haqqında həqiqətlərin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir.
Xocavənd də Qarabağın zəngin tarixə, mədəni irsə və təbii sərvətlərə malik ərazilərindən biridir. Rayonun ərazisində yerləşən Azıx və Tağlar mağaraları Azərbaycanın qədim tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Xocavənd şəhəri də daxil olmaqla rayonun tam ərazisində Azərbaycanın dövlət suverenliyi bərpa edildi.
Ağdərə şəhərinin də Azərbaycan tarixində özünəməxsus yeri vardır. 2023-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi tədbirlər nəticəsində Ağdərə şəhəri qanunsuz silahlı birləşmələrdən təmizləndi. Həmin ilin oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyev Ağdərə şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bu hadisə şəhərin həyatında yeni dövrün başlanğıcını simvolizə edən mühüm tarixi hadisə kimi yadda qaldı.
20 Sentyabrın əhəmiyyəti yalnız dörd şəhərin azadlığı ilə məhdudlaşmır. Bu tarix Azərbaycanın dövlətçilik tarixində suverenliyin tam bərpasını ifadə edən mühüm mərhələdir. 2020-ci ildə əldə olunmuş Zəfərdən sonra Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işlərinə başlanıldı. 2023-cü ilin sentyabr hadisələri ilə isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam təmin olunması üçün tarixi proses başa çatdı.
Bu gün azad edilmiş ərazilərdə yeni yaşayış məhəllələri, məktəblər, xəstəxanalar, yollar və digər sosial obyektlər inşa olunur, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı təmin edilir. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun dirçəldilməsi Azərbaycanın qarşısında duran mühüm dövlət proqramlarından biri kimi həyata keçirilir. Bu proses həm də dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, insanların doğma yurdlarına qayıtması və həmin ərazilərdə dayanıqlı həyatın bərpası deməkdir.
20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü xalqımızın tarixi yaddaşını, dövlətçilik iradəsini və gələcəyə inamını özündə birləşdirən əlamətdar tarixdir. Bu gün həm Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsinə ehtiramın ifadəsi, həm də azad edilmiş torpaqlarda qurulan yeni həyatın rəmzidir.
Bu əlamətdar gün bir daha göstərir ki, dövlətimizin gücü, xalqımızın həmrəyliyi və Ordumuzun qüdrəti Azərbaycanın milli maraqlarının və ərazi bütövlüyünün təmin olunmasının əsas amillərindəndir. Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə və Ağdərədə dalğalanan üçrəngli Azərbaycan bayrağı isə tarixi torpaqlarımızda suverenliyimizin və dövlətçiliyimizin rəmzi olaraq gələcək nəsillərə ötürüləcək.
20 Sentyabr – tariximizin Zəfərlə yazılan, suverenliyimizin bərpasını və Qarabağda yeni həyatın başlanğıcını ifadə edən əlamətdar gündür.

Rauf Nəcəfov
YAP Sədərək rayon təşkilatının məsləhətçisi