"Şamaxıda tarixi irsin qorunması yeni mərhələyə keçir" - ŞƏRH EDİLDİ

"Ölkəmizdə tarixi abidələrin bərpasına və mədəniyyətin inkişafına hər zaman diqqət göstərilir. Mədəniyyətin inkişafı və mədəni abidələrin qorunması dövlət siyasətinin tərkib hissəsidir".Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında siyasi şərhçi Kənan Novruzov deyib.Onun sözlərinə görə, bu kontekstdə dövlət başçısı cənab İlham Əliyevin Şamaxıya səfəri və səfər çərçivəsində Pir Ömər Sultan ziyarətgahında aparılan konservasiya işləri ilə tanış olması, əlbəttə ki, mühüm əhəmiyyət daşıyan hadisədir:"Bu, bir daha Azərbaycan dövlətinin və hakimiyyətinin Azərbaycan tarixinə və mədəniyyətinə göstərdiyi diqqətin təzahürü kimi qiymətləndirilməlidir.Bu, əslində, yeni başlayan bir proses deyil. Prezident 2020-ci ildə də həmin ziyarətgahda olmuşdu. Həmin vaxt Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə abidənin konservasiyası və bərpası, ərazinin isə arxeoparka çevrilməsi planlaşdırılırdı.Pir Ömər Sultan ziyarətgahının əhəmiyyəti yalnız dini məkan olması ilə məhdudlaşmır. İlkin arxeoloji tədqiqatlarda XIV əsrin ortalarına aid türbə qalıqları aşkar edilib. Tapılan artefaktlar və kitabələr ziyarətgahın xəlvətilik sufi təliminin banisi hesab edilən Əbu Siracəddin Ömər Avaxıli ilə əlaqəsini göstərən mühüm mənbələr kimi təqdim olunub. Arxeoloqlar bu ərazini xəlvətiliklə bağlı Azərbaycanda və dünyada ilk xanəgahlardan biri kimi qiymətləndirirlər.Bu baxımdan, konservasiya sadəcə köhnə daşların qorunması deyil. Söhbət Azərbaycanın orta əsrlər tarixinin, sufi-mənəvi irsinin və dini-mədəni yaddaşının fiziki izlərinin gələcək nəsillərə çatdırılmasından gedir.Şamaxı faktorunu da ayrıca vurğulamaq olar. Prezidentin bugünkü Şamaxı səfərində bir neçə istiqamət paralel şəkildə görünür: “Meysari Grand Hotel & SPA” kompleksinin açılışı, “Nəsimi Bağları” ilə tanışlıq və Pir Ömər Sultan ziyarətgahındakı konservasiya işləri.Z"Bu ardıcıllıq Şamaxının yalnız inzibati rayon kimi deyil, tarix, mədəniyyət, turizm və mənəvi irsin birləşdiyi məkan kimi inkişaf etdirilməsi xəttini göstərir. Burada iqtisadi və mədəni layihələr bir-birindən tam ayrı deyil. Tarixi abidənin qorunması onun turizm və mədəni marşrutlara inteqrasiyası üçün də imkan yaradır".Dini irs baxımından maraqlı məqam da var. Azərbaycan modelində dövlət-din münasibətlərinin mühüm elementlərindən biri dini abidələrin yalnız ibadət məkanı kimi deyil, mədəni-tarixi irsin tərkib hissəsi kimi qorunmasıdır.Pir Ömər Sultan nümunəsində bu yanaşma xüsusilə aydın görünür: arxeoloji tədqiqat, konservasiya və ərazinin gələcəkdə arxeoparka çevrilməsi ideyası bir-birini tamamlayır.2020-ci ildə aparılan tədqiqatlar zamanı abidənin təbii və antropogen təsirlərdən qorunması üçün onun üzərinin yüngül konstruksiya ilə örtüldüyü də bildirilmişdi.Məqalə üçün əsas tezis belə çərçivələndirilə bilər: “Pir Ömər Sultan: daşların deyil, yaddaşın konservasiyası”.Çünki burada söhbət bir türbənin bərpasından daha geniş prosesdən gedir. Şamaxının çoxqatlı tarixində İslam mədəniyyəti, sufi ənənəsi, orta əsr şəhər mədəniyyəti və müasir Azərbaycanın mədəni irs siyasəti bir nöqtədə kəsişir.Prezidentin 2020-ci ildən sonra yenidən həmin məkanda konservasiya işləri ilə tanış olması isə layihənin epizodik deyil, uzunmüddətli irs qoruma xəttinin davamı kimi təqdim edilməsinə imkan verir. 2026-cı il səfərinin əhəmiyyəti də məhz burada ortaya çıxır: bir vaxtlar arxeoloji tədqiqatların aparıldığı məkan artıq qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi nəzərdə tutulan tarixi-mədəni obyektə çevrilir".

Müəllif: Günel Fərzəliyeva