Dövlət Suverenliyi Günü – Azərbaycanın mövcudluğunun və institusional davamlılığının əsasıdır - ŞƏRH

Dövlət suverenliyi hər bir dövlətin müstəqil şəkildə mövcud olmasının, öz daxili və xarici siyasətini müəyyən etməsinin, ərazisi və xalqı üzərində ali hakimiyyətini həyata keçirməsinin əsas şərtidir. Azərbaycan xalqı üçün dövlət suverenliyi yalnız hüquqi və siyasi anlayış deyil, milli dövlətçiliyin qorunması, ölkənin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi və gələcək nəsillərə müstəqil dövlətin ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyan dəyərdir. Dövlət Suverenliyi Gününün qeyd edilməsi də məhz bu dəyərin cəmiyyətdə daha dərindən dərk olunmasına xidmət edir.

Azərbaycanın dövlətçilik tarixində suverenlik ideyası müxtəlif mərhələlərdən keçmişdir. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması xalqımızın dövlət müstəqilliyi arzusunun mühüm ifadəsi olmuşdur. 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etməsi isə müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin yeni mərhələsini başlatmışdır. Müstəqilliyin bərpasından sonra dövlət institutlarının formalaşdırılması, Konstitusiyanın qəbul edilməsi, qanunvericilik sisteminin təkmilləşdirilməsi və idarəetmə mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsi suveren dövlətin institusional əsaslarının yaradılmasında mühüm rol oynamışdır.

Suveren dövlətin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olmasıdır. Ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı dövlət suverenliyinin ayrılmaz hissələridir. Azərbaycanın müasir tarixində ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin edilməsi istiqamətində aparılan proseslər dövlətçilik baxımından mühüm mərhələ təşkil edir. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi və sonrakı dövrdə həyata keçirilən tədbirlər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə bağlı tarixi prosesin mühüm hissəsidir. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində dövlət suverenliyinin təmin edilməsi yeni siyasi-hüquqi reallıq yaratmışdır.

Dövlət suverenliyi ilə institusional davamlılıq bir-biri ilə sıx bağlı anlayışlardır. Dövlət institutları – qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti, yerli idarəetmə, təhlükəsizlik və digər dövlət qurumları – ölkənin sabit və ardıcıl fəaliyyətini təmin edən mexanizmlərdir. Güclü institutların mövcudluğu dövlətin yalnız müəyyən bir dövrdə deyil, uzunmüddətli perspektivdə də fəaliyyət göstərməsinə imkan yaradır. Bu baxımdan suverenliyin qorunması dövlət institutlarının qanun əsasında, ardıcıl və məsuliyyətli fəaliyyətindən asılıdır.

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlət hakimiyyətinin əsas prinsiplərini müəyyən edir və dövlət suverenliyinin hüquqi bazasını təşkil edir. Konstitusion quruluşun qorunması, qanunun aliliyinin təmin edilməsi, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi dövlət institutlarının əsas vəzifələrindəndir. Dövlətin institusional davamlılığı həm də qanunların işlək olması, idarəetmənin ardıcıllığı və cəmiyyətlə dövlət arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi ilə bağlıdır.

Suverenliyin möhkəm olması yalnız dövlət orqanlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Cəmiyyətin hər bir üzvünün dövlətçilik dəyərlərinə münasibəti də bu prosesdə əhəmiyyətlidir. Vətəndaşların qanunlara hörmət etməsi, öz hüquq və vəzifələrini bilməsi, ictimai məsuliyyət nümayiş etdirməsi dövlət institutlarının fəaliyyətinə müsbət təsir göstərir. Xüsusilə gənc nəslin dövlətçilik tarixini, Konstitusiyanın əsaslarını və milli dəyərləri öyrənməsi suverenliyin gələcəkdə də etibarlı şəkildə qorunmasına zəmin yaradır.

Dövlət Suverenliyi Gününün mahiyyəti də bu baxımdan yalnız tarixi hadisəni xatırlamaqdan ibarət deyil. Bu gün müstəqil dövlətçiliyin əhəmiyyətini dərk etmək, suverenliyin hansı siyasi, hüquqi və ictimai əsaslara söykəndiyini izah etmək üçün bir fürsətdir. Belə günlər cəmiyyətin diqqətini dövlətin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü, milli birlik və hüquqi dövlət prinsipləri kimi mühüm məsələlərə yönəldir.

Azərbaycanın suverenliyinin qorunması ölkənin siyasi sabitliyi, iqtisadi inkişafı və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil mövqeyi üçün də əhəmiyyətlidir. Suveren dövlət öz milli maraqlarını nəzərə alaraq qərarlar qəbul edir, beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlər qurur və müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlıq istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Eyni zamanda beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət və qarşılıqlı əməkdaşlıq dövlətlərin suverenliyinin tanınması və qorunmasının əsaslarından biridir.

İnstitusional davamlılıq isə dövlətin qarşısına çıxan müxtəlif çağırışlara hüquqi və idarəetmə mexanizmləri vasitəsilə cavab vermək imkanını gücləndirir. Dövlət qurumlarının peşəkarlığı, şəffaflığı və məsuliyyəti, idarəetmədə müasir texnologiyalardan istifadə, insan kapitalının inkişafı və qanunvericiliyin zamanın tələblərinə uyğunlaşdırılması bu davamlılığın mühüm elementləridir. Dövlətin dayanıqlı inkişafı üçün institusional mexanizmlərin daim təkmilləşdirilməsi vacibdir.

Nəticə etibarilə, dövlət suverenliyi Azərbaycanın mövcudluğunun və müstəqil dövlət kimi inkişafının fundamental əsaslarından biridir. Suverenliyin möhkəmləndirilməsi dövlət institutlarının davamlı və səmərəli fəaliyyəti, qanunun aliliyi, vətəndaş məsuliyyəti və milli həmrəyliklə tamamlanır. Dövlət Suverenliyi Günü isə bu dəyərlərin cəmiyyətə çatdırılması və gələcək nəsillərin dövlətçilik şüurunun formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müstəqil Azərbaycanın gələcəyi onun suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün və institusional əsaslarının etibarlı şəkildə qorunmasından keçir.

Lamiyə Abdullayeva

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri,

Naxçıvan şəhər 8 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri