TDT beynəlxalq arenadakı mövqeyinin möhkəmləndirilməsi üçün öz potensialından maksimum istifadə edir

Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi, qarşılıqlı əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və ortaq maraqların beynəlxalq müstəvidə daha geniş şəkildə ifadə olunması baxımından mühüm təşkilatlardan biridir. Son illərdə təşkilatın fəaliyyəti yalnız mədəni və humanitar sahələrlə məhdudlaşmır, iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji, rəqəmsallaşma, təhlükəsizlik, təhsil və digər istiqamətlər üzrə əməkdaşlığı da əhatə edir. Bu baxımdan TDT-nin beynəlxalq arenadakı mövqeyinin möhkəmləndirilməsi üçün malik olduğu potensialdan geniş istifadə etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Türk Dövlətləri Təşkilatının əsas üstünlüklərindən biri üzv və müşahidəçi dövlətlər arasında mövcud olan tarixi, dil, mədəniyyət və mənəvi yaxınlıqdır. Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan kimi dövlətlərin təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığı ümumi maraqların daha effektiv şəkildə həyata keçirilməsinə imkan yaradır. Şimali Kipr Türk Respublikası, Türkmənistan və digər tərəfdaşlarla əlaqələrin inkişaf etdirilməsi də türk dünyasında əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir.
TDT-nin beynəlxalq nüfuzunun artmasında iqtisadi potensial mühüm rol oynayır. Təşkilata daxil olan dövlətlər əlverişli coğrafi mövqeyə, təbii sərvətlərə, geniş istehlak bazarlarına və mühüm nəqliyyat marşrutlarına malikdirlər. Şərq ilə Qərb arasında yerləşən türk dövlətləri beynəlxalq ticarət və tranzit əlaqələrinin inkişafında mühüm mövqedə dayanırlar. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların sürətləndirilməsi və nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan bu istiqamətdə mühüm rol oynayan dövlətlərdən biridir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, müasir nəqliyyat infrastrukturu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və digər layihələr türk dövlətləri arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə şərait yaradır. Bu imkanların birgə istifadəsi TDT məkanının beynəlxalq logistika sistemində əhəmiyyətini daha da artıra bilər.
Enerji sahəsi də təşkilatın potensialının mühüm hissəsidir. Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan və digər türk dövlətləri enerji resursları baxımından böyük imkanlara malikdir. Enerji ehtiyatlarının dünya bazarlarına çatdırılması, yeni enerji marşrutlarının yaradılması və bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi TDT dövlətlərinin iqtisadi imkanlarını artırmaqla yanaşı, onların beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində rolunu da gücləndirə bilər.
Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətində rəqəmsal transformasiya və innovasiya məsələləri də getdikcə daha böyük yer tutur. Müasir dünyada dövlətlərin beynəlxalq rəqabət qabiliyyəti onların texnoloji imkanlarından, rəqəmsal iqtisadiyyatından və innovasiya potensialından da asılıdır. Türk dövlətləri arasında informasiya texnologiyaları, süni intellekt, elektron hökumət, kibertəhlükəsizlik və rəqəmsal ticarət sahələrində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi təşkilatın gələcək imkanlarını daha da genişləndirə bilər.
TDT-nin beynəlxalq arenadakı mövqeyinin möhkəmləndirilməsi üçün diplomatik əlaqələrin genişləndirilməsi də vacibdir. Təşkilat müxtəlif beynəlxalq və regional qurumlarla əməkdaşlıq imkanlarından istifadə etməklə türk dövlətlərinin mövqelərinin daha geniş platformalarda ifadə olunmasına şərait yaradır. Qarşılıqlı məsləhətləşmələrin və diplomatik koordinasiyanın gücləndirilməsi üzv dövlətlərin ümumi maraq doğuran məsələlərdə daha fəal əməkdaşlıq etməsinə imkan verə bilər.
Humanitar və mədəni əlaqələr isə TDT-nin əsas dayaqlarından biri olaraq qalır. Türk xalqlarını birləşdirən ortaq tarix, dil və mədəni irs qarşılıqlı münasibətlərin inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır. Təhsil proqramları, tələbə mübadilələri, elmi layihələr, mədəni tədbirlər və gənclər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi türk dünyasının gələcək nəsilləri arasında qarşılıqlı anlaşmanı daha da gücləndirir.
Türk dünyasının ortaq dəyərlərinin qorunması və dünyaya tanıdılması da TDT-nin mühüm istiqamətlərindəndir. Ortaq tarixi-mədəni irsin beynəlxalq səviyyədə təbliği, türk xalqlarının mədəniyyətlərinin tanıdılması və turizm əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi təşkilatın humanitar potensialını daha da artırır. Bu baxımdan TÜRKSOY kimi qurumların fəaliyyəti də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
TDT-nin qarşısında duran mühüm məsələlərdən biri də üzv dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsidir. Qarşılıqlı investisiyaların artırılması, birgə müəssisələrin yaradılması, ticarət prosedurlarının sadələşdirilməsi və sahibkarlar arasında əlaqələrin genişləndirilməsi təşkilat daxilində iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirə bilər. İqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsi isə öz növbəsində təşkilatın beynəlxalq mövqeyinin daha da güclənməsinə şərait yaradar.
Türk Dövlətləri Təşkilatının potensialı yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Təşkilatın geniş coğrafiyası, əhalisi, təbii ehtiyatları, nəqliyyat imkanları, gənc əhalisi və insan kapitalı onun böyük inkişaf imkanlarına malik olduğunu göstərir. Bu potensialın düzgün və səmərəli şəkildə birləşdirilməsi TDT-nin regional və beynəlxalq proseslərdə daha fəal iştirakına imkan verə bilər.
Azərbaycanın TDT çərçivəsində fəal iştirakı da xüsusi qeyd olunmalıdır. Azərbaycan türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin inkişafına mühüm töhfələr verir. Azərbaycanın nəqliyyat və enerji layihələri, eləcə də beynəlxalq təşəbbüsləri türk dövlətlərinin bir-biri ilə əlaqələrinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Bakı şəhərində keçirilən müxtəlif beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın türk dünyasının əməkdaşlıq platformalarından biri kimi rolunu da nümayiş etdirir.
Nəticə etibarilə, Türk Dövlətləri Təşkilatı böyük siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, humanitar və mədəni potensiala malik beynəlxalq əməkdaşlıq platformasıdır. Təşkilat öz imkanlarından maksimum istifadə etməklə üzv və müşahidəçi dövlətlər arasında əlaqələri daha da inkişaf etdirə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığını genişləndirə və qlobal məsələlərdə iştirakını artıra bilər. TDT-nin gələcək inkişafı türk dövlətləri arasında qarşılıqlı etimadın, həmrəyliyin və praktiki əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsindən asılıdır.

Ələmdar Cabbarov

YAP Ordubad rayon təşkilatının müavini