Türk dünyası və Qafqaz arasında mənəvi-dini əməkdaşlıq - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin çıxışında mühüm yer tutan məsələlərdən biri Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində dini liderlər arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsidir. Bakıda TDT Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısının keçirilməsi türk dövlətləri arasında əlaqələrin yalnız siyasi, iqtisadi və nəqliyyat sahələri ilə məhdudlaşmadığını, dini-mənəvi və humanitar istiqamətlərin də bu əməkdaşlıq sistemində yer aldığını göstərir.

TDT Baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyev çıxışında türk dünyasında 60-dan çox sahədə əməkdaşlığın həyata keçirildiyini və din sahəsinin də bu istiqamətlərdən biri olduğunu qeyd etmişdir. Bu fakt Türk dövlətləri arasında əlaqələrin çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir. Dini qurumlar arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi isə xalqların ortaq tarixi, mədəni və mənəvi dəyərlərinin daha sistemli şəkildə öyrənilməsi və təbliği baxımından əhəmiyyətlidir.

Türk dünyasında ortaq dil, tarix və mədəniyyətlə yanaşı, dini-mənəvi yaxınlıq da xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın mühüm elementlərindən biridir. Bu səbəbdən dini idarələrin və dini liderlərin mütəmadi görüşlərinin keçirilməsi yalnız dini məsələlərin müzakirəsi baxımından deyil, həm də humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Bu prosesdə Azərbaycanın mövqeyi ayrıca diqqət çəkir. Azərbaycan həm Türk Dövlətləri Təşkilatının fəal üzvlərindən biri, həm də Qafqazın mühüm dövlətlərindən biridir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın bu iki coğrafiyanın kəsişməsində yerləşməsi xüsusi məna daşıyan amil kimi təqdim olunur. Bakının Türk dövlətlərinin, Qafqaz xalqlarının və müxtəlif müsəlman ölkələrinin dini nümayəndələrini bir araya gətirməsi Azərbaycanın regional dialoq imkanlarını nümayiş etdirir.

Görüşdə Türkiyənin Diyanət İşləri İdarəsinin sədri Safi Arpaquşun çıxışı da bu istiqamətdə diqqət çəkir. Onun Türk dövlətləri və İslam dünyasında birlik, həmrəylik və qardaşlıq məsələlərinə toxunması toplantının ümumi gündəliyi ilə uzlaşır.

Dini liderlərin bir araya gəlməsi müasir dövrdə dini diplomatiyanın əhəmiyyətini də ön plana çıxarır. Dövlətlərarası münasibətlərdə siyasi və iqtisadi mexanizmlərlə yanaşı, cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşma və etimadın möhkəmləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dini liderlər bu baxımdan öz icmaları arasında sülh, tolerantlıq, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq ideyalarının yayılmasına töhfə verə bilərlər.

Tədbirin Qafqaz ölçüsü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Görüşdə yalnız türk dövlətlərinin deyil, Qafqazın müxtəlif dini icmalarının nümayəndələrinin də iştirakı regional dialoqun coğrafiyasını genişləndirir. Şimali Qafqaz, Gürcüstan və digər ərazilərdən dini nümayəndələrin Bakıda bir araya gəlməsi Qafqaz xalqları arasında dini və mədəni əlaqələrin müzakirəsi üçün əlavə imkan yaradır.

Beləliklə, birinci istiqamətin əsas məzmununu Türk dünyası ilə Qafqaz arasında mənəvi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və dini qurumlar arasında institusional dialoqun inkişaf etdirilməsi təşkil edir.

Elnur Qəhrəmanov,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı