Bakıdan Türk dünyasına güclü həmrəylik mesajı - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşü Türk dünyasının qarşısında dayanan yeni çağırışları və Azərbaycan–TDT əməkdaşlığının prioritetlərini bir daha gündəmə gətirdi. Dünya siyasətinin xəritəsi sürətlə dəyişir. Geosiyasi qarşıdurmaların dərinləşdiyi, yeni münaqişə ocaqlarının yarandığı, terrorizm və transmilli cinayətkarlıq kimi təhdidlərin sərhəd tanımadığı bir vaxtda dövlətlərin təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşması da yenilənir. Artıq heç bir ölkənin təhlükəsizliyini yalnız öz sərhədləri daxilində təmin etməsi kifayət etmir. Belə bir mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə Türk Dövlətləri Təşkilatı məkanında təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakıda keçirilən görüşdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə fikir mübadiləsi aparması da məhz bu reallığın göstəricisidir. Görüşdə səsləndirilən fikirlərdən aydın görünür ki, Türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq artıq yalnız tarixi və mədəni yaxınlıqla məhdudlaşan proses deyil. Bu əməkdaşlıq siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələrini də əhatə edən geniş platformaya çevrilir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi rezonans doğuran fikirlərdən biri “Türk dünyası bizim ailəmizdir” ifadəsi oldu. Bu ifadə Azərbaycanın Türk dünyasına münasibətinin mahiyyətini qısa və aydın şəkildə ortaya qoyur. Azərbaycan üçün türk dövlətləri ilə münasibətlər yalnız diplomatik əlaqələr və qarşılıqlı maraqlardan ibarət deyil. Burada tarixi yaddaş, ortaq mədəniyyət, dil və mənəvi bağlar da mühüm rol oynayır. Lakin müasir dövrdə ailə və həmrəylik anlayışının praktiki məzmun qazanması da vacibdir. Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının üzv ölkələri arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişaf etdirilməsi, enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi və təhlükəsizlik sahəsində əlaqələrin gücləndirilməsi istiqamətində addımlar atılır. Başqa sözlə, siyasi bəyanatlar konkret əməkdaşlıq mexanizmləri ilə müşayiət olunur.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri təhlükəsizlik məsələsinə kompleks yanaşmanın ortaya qoyulmasıdır.

Bu gün təhlükəsizlik anlayışı yalnız ordunun və sərhədlərin qorunması ilə məhdudlaşmır. Terrorizm, radikalizm, transmilli cinayətkarlıq, kibertəhdidlər, informasiya manipulyasiyaları, enerji və nəqliyyat infrastrukturlarına mümkün risklər dövlətlərin milli təhlükəsizlik gündəliyinin mühüm hissəsinə çevrilib.

Azərbaycan Prezidentinin bildirdiyi kimi, ölkədə ictimai asayişlə və müxtəlif terror təhdidləri ilə bağlı vəziyyət nəzarət altındadır. Lakin təhlükəsizlik sahəsində əldə edilmiş nəticələr arxayınlıq üçün əsas hesab edilmir. Əksinə, dünyada baş verən proseslər təhlükəsizlik strukturları arasında əməkdaşlığın davamlı olmasını tələb edir. Bu baxımdan TDT ölkələrinin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərinin müntəzəm görüşləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə platformalar yalnız mövcud vəziyyətin qiymətləndirilməsinə deyil, gələcək risklərin müəyyənləşdirilməsinə də imkan verir.

Bir ölkənin problemi digər ölkənin təhlükəsizliyinə çevrilə bilər. Qloballaşan dünyada təhlükələr sürətlə bir coğrafiyadan digərinə keçə bilir. Terror şəbəkələri, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi, kibercinayətkarlıq və qeyri-qanuni maliyyə axınları dövlət sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Bu səbəbdən təhlükəsizlik sahəsində məlumat mübadiləsi və koordinasiya mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin coğrafi mövqeyi də bu məsələni daha aktual edir. Türkiyədən Mərkəzi Asiyaya, Cənubi Qafqazdan Xəzər hövzəsinə qədər uzanan geniş məkan həm böyük iqtisadi imkanlara, həm də müxtəlif geosiyasi risklərə malikdir. Azərbaycanın bu coğrafiyanın mərkəzi bağlantı nöqtələrindən birində yerləşməsi ölkənin regional proseslərdə rolunu daha da artırır.

Görüşdə Azərbaycan-Qazaxıstan əlaqələrinin xüsusi qeyd olunması da diqqətdən yayınmadı. Azərbaycan və Qazaxıstan arasında son illərdə siyasi dialoq və iqtisadi əməkdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib. Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən bu dövlətlərin nəqliyyat, logistika və enerji sahəsində maraqları bir sıra istiqamətlərdə üst-üstə düşür. Orta Dəhlizin inkişafı da Azərbaycan və Qazaxıstan arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindəndir. Bu marşrut Şərqlə Qərb arasında yükdaşımaların alternativ istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir və Xəzərin hər iki sahilində yerləşən ölkələrin iqtisadi əlaqələrinin inkişafı üçün imkanlar yaradır.

Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstanla bağlı səsləndirdiyi fikirlər də münasibətlərin yalnız iqtisadi maraqlara söykənmədiyini göstərir. Azərbaycan və Qazaxıstan arasında siyasi etimadın mühüm göstəricilərindən biri də Astananın Qarabağın bərpası prosesində iştirakıdır. Ağdamda Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin yaradılması iki ölkə arasındakı dostluq və humanitar əməkdaşlığın konkret nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin “biz bundan sonra da fəal qarşılıqlı fəaliyyət göstərəcək, Qazaxıstan və Azərbaycan xalqlarının rifahı naminə çalışacağıq” fikri də bu münasibətlərin gələcəyə hesablandığını göstərir.

Türk dünyasının gələcək əməkdaşlığından danışarkən Xəzər dənizinin xüsusi əhəmiyyətini ayrıca qeyd etmək lazımdır.Xəzər yalnız coğrafi sərhəd deyil. O, Mərkəzi Asiyanı Azərbaycan və daha sonra Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən mühüm bağlantı məkanıdır. Azərbaycanın liman və logistika imkanları, Qazaxıstanın nəqliyyat potensialı və Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxış maraqları Orta Dəhlizin əhəmiyyətini artırır. Bu marşrutların təhlükəsizliyi isə iqtisadi məsələdən daha geniş məna daşıyır. Çünki nəqliyyat dəhlizlərinin təhlükəsizliyi təmin olunmadan ticarətin davamlılığı, investisiyaların qorunması və enerji resurslarının etibarlı daşınması da mümkün deyil.

Ona görə də Prezident İlham Əliyevin enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyini ümumi təhlükəsizlik anlayışı ilə əlaqələndirməsi təsadüfi deyil. Dünyada baş verən son proseslər beynəlxalq hüququn və beynəlxalq təhlükəsizlik mexanizmlərinin effektivliyi ilə bağlı müzakirələri də artırıb. Prezident İlham Əliyev çıxışında beynəlxalq hüququn böhran vəziyyətində olduğunu vurğuladı.

Bu fikir xüsusilə münaqişələrin davam etdiyi, dövlətlərin təhlükəsizliyi və suverenliyi ilə bağlı problemlərin gündəmdə qaldığı bir dövrdə diqqət çəkir.

Azərbaycanın öz təcrübəsi də beynəlxalq hüquq məsələsinin ölkənin siyasi gündəliyində niyə xüsusi yer tutduğunu izah edir.

Bakı uzun illər ərzində ərazi bütövlüyü və suverenliyin beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərindən olduğunu vurğulayıb. Bu baxımdan Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində də beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə münasibətin önəmli olduğunu bildirir.

Türk dünyasının gələcəyi yalnız bugünkü siyasi münasibətlərlə ölçülmür.

Bu əməkdaşlığın gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün gənclər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi vacibdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında gənclərlə bağlı məsələlərə diqqət yetirilməsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Forumlar, tələbə mübadilələri, elmi və mədəni layihələr, birgə konfranslar və müxtəlif gənclər proqramları Türk dövlətlərinin gənc nəslinin bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yarada bilər.

Bakıda keçirilən görüşün ümumi mənzərəsi göstərir ki, Türk Dövlətləri Təşkilatında əməkdaşlığın məzmunu genişlənməkdədir.

Əvvəllər daha çox mədəni və humanitar əlaqələrlə assosiasiya olunan Türk dünyası anlayışı bu gün iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik ölçülərini də özündə birləşdirir.

Azərbaycanın TDT daxilində fəallığı bu prosesin mühüm hissəsidir.

Bakı həm Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini inkişaf etdirir, həm də Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla çoxşaxəli əlaqələri gücləndirir.

Bu dövlətlər arasında artan nəqliyyat bağlantıları, investisiya layihələri və siyasi dialoq Türk dünyasının müxtəlif hissələri arasında əlaqələrin daha da sıxlaşmasına şərait yaradır.

Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında geniş imkanlarla yanaşı, ciddi məsuliyyət də dayanır. Dəyişən dünya nizamı, yeni təhlükəsizlik riskləri, enerji və nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyəti, informasiya məkanında baş verən proseslər dövlətlərin daha sıx əməkdaşlığını zəruri edir. Bu baxımdan Bakıda keçirilən görüş yalnız təhlükəsizlik strukturlarının bir araya gəlməsi kimi qiymətləndirilə bilməz.

Görüş Türk dünyasının gələcək təhlükəsizlik arxitekturasının hansı istiqamətlərdə formalaşa biləcəyinə dair mühüm siyasi mesajların səsləndiyi platforma oldu.

Azərbaycan Prezidentinin çıxışında səslənən fikirlər isə bu prosesdə qarşılıqlı fəaliyyətin və həmrəyliyin əhəmiyyətini ön plana çıxardı.

Bakının mesajı aydındır: Türk dövlətləri arasında münasibətlər yalnız keçmişin ortaq irsindən güc almamalı, həm də gələcəyin ortaq layihələri üzərində qurulmalıdır.Təhlükəsizliyin, sabitliyin və iqtisadi inkişafın təmin olunması isə bu əməkdaşlığın ən mühüm sütunlarından birinə çevrilir.

Beləliklə, Bakıda keçirilən görüş Türk dünyasının qarşısında yeni bir mərhələnin konturlarını nümayiş etdirdi – daha sıx əlaqələr, daha güclü koordinasiya və dəyişən dünyanın çağırışlarına daha hazırlıqlı yanaşma mərhələsi.

Yalçın Əliyev

Yeni Azərbaycan Partiyasi Lənkəran rayon təşkilatının əməkdaşı