Türk Dövlətləri Təşkilatının qlobal gündəlikdə artan rolu

Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) son illərdə üzv və müşahidəçi dövlətlər arasında siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik, nəqliyyat, enerji və humanitar əlaqələrin dərinləşdirilməsi baxımından mühüm platformaya çevrilib. Təşkilatın artan potensialı və geniş coğrafi əhatəsi onun beynəlxalq proseslərdə daha fəal rol oynaması üçün yeni imkanlar yaradır.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev cari ilin 17 sentyabr tarixində Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul etdi.Dövlət başçımızın TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdə çıxışı da təşkilatın gələcək inkişaf prioritetlərini və təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin əhəmiyyətini önə çıxardı.Cənab Prezident qeyd etdi ki, TDT müxtəlif formatlarda beynəlxalq gündəliyin mühüm məsələlərini müzakirə edən və üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı əlaqələri genişləndirən təşkilata çevrilib. Geniş coğrafi məkan, zəngin təbii ehtiyatlar, mühüm enerji və nəqliyyat marşrutları TDT məkanının strateji əhəmiyyətini artıran əsas amillərdəndir.Enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən Azərbaycan isə həm enerji resurslarının, həm də nəqliyyat bağlantılarının inkişafında mühüm rol oynayır. Mərkəzi Asiya ilə Türkiyə və Avropa arasında əlaqələrin genişlənməsi TDT ölkələrinin regional və beynəlxalq əhəmiyyətini daha da artırır.Prezident İlham Əliyev TDT-nin mühüm üstünlüklərindən birinin üzv ölkələr arasında mövcud olan tarixi, mədəni və mənəvi bağlar olduğunu vurğuladı.Ortaq etnik köklər, dillərin və mədəniyyətlərin yaxınlığı, xalqlar arasında qarşılıqlı münasibətlər təşkilat daxilində həmrəyliyin möhkəmlənməsinə əlverişli zəmin yaradır. Bu baxımdan TDT yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq platforması deyil, eyni zamanda ortaq mənəvi və mədəni dəyərlər ətrafında birləşən dövlətlərin əməkdaşlıq formatıdır.Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri də Türk dünyası ilə əlaqələrdir. Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müttəfiqlik və digər yüksək səviyyəli sənədlərin imzalanması ikitərəfli münasibətlərin strateji xarakterini nümayiş etdirir.TDT məkanının digər mühüm üstünlüyü üzv ölkələrdə sabitlik və iqtisadi inkişafın təmin olunmasıdır. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, təhlükəsizlik və siyasi-iqtisadi sabitlik olmadan investisiyaların, texnologiyaların və innovasiyaların cəlb edilməsi, davamlı inkişafın təmin olunması mümkün deyil.Bununla yanaşı, regionda və onun ətrafında baş verən münaqişələr təhlükəsizlik məsələlərinə daha sistemli yanaşmanı zəruri edir. Bu baxımdan TDT çərçivəsində təhlükəsizlik qurumları arasında məlumat və təcrübə mübadiləsinin, operativ əlaqələndirmənin və mümkün təhdidlərin qabaqlanması istiqamətində əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.TDT ölkələrinin təhlükəsizlik strukturları qarşısında duran əsas məsələlərdən biri mövcud və potensial təhdidlərə birgə yanaşmanın formalaşdırılmasıdır. Terrorizm, transmilli təhdidlər, ictimai asayişə yönələn risklər və digər təhlükələr fonunda operativ informasiya mübadiləsi və koordinasiya təhlükəsizlik siyasətinin mühüm elementləridir.Bu baxımdan Bakıda keçirilən Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin iclası TDT çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində institusional əməkdaşlığın inkişafı baxımından əhəmiyyətli platformadır.Müasir təhlükəsizlik anlayışı yalnız fiziki təhdidlərlə məhdudlaşmır. İnformasiya və ideoloji müstəvidə gedən proseslər də dövlətlərin sabitliyinə təsir edən amillər sırasında yer alır.Prezident İlham Əliyev bu kontekstdə gənc nəslin milli və mənəvi dəyərlərə bağlılığının gücləndirilməsini, TDT ölkələrinin gənclər təşkilatları arasında əlaqələrin genişləndirilməsini vacib istiqamət adlandırdı. Gənclər arasında birbaşa ünsiyyətin, forumların və birgə layihələrin artırılması Türk dünyasının gələcək nəsilləri arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.Təşkilatın potensialının daha səmərəli reallaşdırılması üçün dövlət başçıları səviyyəsində təmasların intensivləşdirilməsi də diqqət çəkən məsələlərdəndir. TDT-nin rəsmi Zirvə görüşləri ilə yanaşı, qeyri-rəsmi Zirvə görüşlərinin keçirilməsi dövlətlər arasında daha çevik siyasi dialoq imkanlarını genişləndirir.Azərbaycanın təşəbbüsü ilə Şuşada keçirilən ilk qeyri-rəsmi Zirvə görüşü bu istiqamətdə mühüm addımlardan biridir. Bu format TDT məkanında ümumi maraqların və uzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetlərinin daha çevik şəkildə müzakirəsinə imkan verir.Azərbaycanın TDT ölkələri ilə ikitərəfli münasibətlərinin yüksək səviyyəsi təşkilat daxilində çoxtərəfli əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə də təsir göstərir. Türkiyə ilə Şuşa Bəyannaməsi, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla müxtəlif strateji sənədlər və investisiya mexanizmləri bu əlaqələrin institusional əsaslarını genişləndirir.Qazaxıstan və Azərbaycan arasında enerji, nəqliyyat və rəqəmsal bağlantılar üzrə layihələr, Özbəkistanla tarixi-mədəni əməkdaşlıq, Qırğızıstanla müttəfiqlik münasibətləri Türk dünyasında qarşılıqlı fəaliyyətin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir.Prezident İlham Əliyev çıxışında beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin ardıcıl tətbiqinin vacibliyinə xüsusi diqqət yetirdi. Azərbaycanın uzun illər ərzində qarşılaşdığı problemin beynəlxalq mexanizmlər vasitəsilə həll edilməməsi beynəlxalq hüququn tətbiqində mövcud olan problemlər kontekstində təqdim olundu.Bu baxımdan TDT-nin beynəlxalq platformalarda daha fəal mövqe nümayiş etdirməsi, üzv dövlətlərin ümumi maraqlarını və beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərini müdafiə edən vahid yanaşmaların formalaşdırılması təşkilatın siyasi çəkisinin artırılmasına xidmət edəcək.Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran əsas vəzifə mövcud potensialı daha səmərəli şəkildə səfərbər etmək və onu konkret əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevirməkdir. Təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, ticarət, investisiya, rəqəmsal bağlantılar və humanitar əlaqələr bu prosesin əsas istiqamətlərini təşkil edir.Üzv ölkələrin artan iqtisadi və siyasi potensialı, əlverişli coğrafi mövqeyi və tarixi-mədəni yaxınlığı TDT-nin beynəlxalq sistemdə daha fəal aktor kimi çıxış etməsi üçün mühüm əsaslar yaradır. Bu imkanların reallaşdırılması isə qarşılıqlı etimadın, koordinasiyanın və uzunmüddətli strateji əməkdaşlığın davamlı şəkildə gücləndirilməsindən asılıdır.Nəticə etibarilə, TDT-nin inkişafı yalnız üzv dövlətlər arasında əlaqələrin dərinləşdirilməsi deyil, həm də Türk dünyasının beynəlxalq proseslərdə daha fəal və əlaqələndirilmiş şəkildə təmsil olunması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Şübhəsiz ki, qarşıdakı mərhələdə təşkilatın potensialından məqsədyönlü istifadə edilməsi onun regional və qlobal məsələlərdə rolunun daha da möhkəmlənməsinə imkan yaradacaq.

Ziyafət ƏSGƏROV,
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədr müavini