Türk dünyasının təhlükəsizlik gündəliyi: yeni çağırışlar və yeni imkanlar - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik anlayışı əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha geniş məzmun kəsb edir. Bu gün təhlükəsizlik yalnız hərbi risklərin qarşısının alınması ilə məhdudlaşmır. Enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi, informasiya və kiberməkan, transmilli cinayətkarlıq, terrorizm və ekstremizm, iqtisadi sabitlik, demoqrafik proseslər və cəmiyyətlərin dayanıqlılığı vahid təhlükəsizlik gündəliyinin mühüm istiqamətlərinə çevrilib. Sentyabrın 17-də Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlər də təhlükəsizliyə məhz bu çoxşaxəli yanaşmanı ön plana çıxarıb.

Bakıda TDT Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısının keçirilməsi təşkilat çərçivəsində qarşılıqlı əlaqələrin müxtəlif istiqamətlər üzrə inkişaf etdiyini göstərir. Prezident İlham Əliyev çıxışında TDT daxilində beynəlxalq gündəlik, təhlükəsizlik, ticarət, nəqliyyat, multikulturalizm və humanitar əməkdaşlıq kimi sahələrin müzakirə olunduğunu bildirib. Bu yanaşma təhlükəsizlik məsələlərinin digər əməkdaşlıq istiqamətlərindən ayrı deyil, onların qarşılıqlı əlaqəsi çərçivəsində nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini göstərir.

Enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi bu gündəliyin əsas istiqamətlərindəndir. Prezident İlham Əliyev enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat bağlantıları olmadan ümumi təhlükəsizlikdən danışmağın mümkün olmadığını vurğulayıb. TDT ölkələrinin yerləşdiyi geniş coğrafiyadan mühüm enerji və nəqliyyat marşrutlarının keçməsi bu əməkdaşlığın regional əhəmiyyətini artırır. Azərbaycanın Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşməsi, Mərkəzi Asiya ölkələri və Türkiyə ilə fəal əlaqələri ölkəmizin enerji və nəqliyyat layihələrində rolunu müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir.

Azərbaycanın bu istiqamətdə mövqeyi həm enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılması, həm də Mərkəzi Asiyadan Xəzər vasitəsilə enerji resurslarının tranzitinin həyata keçirilməsi ilə bağlıdır. Eyni zamanda, nəqliyyat bağlantılarının inkişafı Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Beləliklə, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi ilə təhlükəsizlik məsələləri arasında birbaşa qarşılıqlı bağlılıq yaranır.

Təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf arasındakı əlaqə də diqqət çəkən məqamlardandır. Prezident İlham Əliyev sabitlik və təhlükəsizlik olmadan investisiyaların, texnologiyaların və innovasiyaların cəlb edilməsinin çətin olduğunu qeyd edib. TDT məkanında iqtisadi artım və maliyyə sabitliyinin qorunması təhlükəsizliyin yalnız siyasi və hərbi məsələ olmadığını, dövlətlərin sosial-iqtisadi inkişafı üçün də fundamental şərt təşkil etdiyini göstərir.

Müasir dövrün təhlükələri isə dövlətlər arasında daha sıx koordinasiya tələb edir. Görüşdə dövlət təhlükəsizliyinə cavabdeh qurumların fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi, məlumat və operativ informasiya mübadiləsi, birgə fəaliyyət, mövcud təhdidlərə qarşı mübarizə və mümkün risklərin qabaqcadan müəyyənləşdirilməsi məsələləri xüsusi vurğulanıb. Bu yanaşmanın mühüm tərəfi təhlükələr yarandıqdan sonra reaksiya verməklə kifayətlənməmək, onların əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və profilaktik tədbirlərin gücləndirilməsidir.

Qazaxıstanın Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini Aida Balayeva da çıxışında terrorizm və ekstremizmin, mütəşəkkil cinayətkarlığın yeni formalarının, informasiya və kiberməkanda təhdidlərin əlaqələndirilmiş fəaliyyət və daimi təcrübə mübadiləsi tələb etdiyini bildirib. Bu fikirlər təhlükəsizlik məsələlərinin artıq ayrı-ayrı dövlətlərin sərhədləri çərçivəsində həllinin kifayət etmədiyini və çoxtərəfli əməkdaşlığın zəruriliyini göstərir.

Təhlükəsizlik gündəliyində gənclər və demoqrafik proseslər də xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev gənc nəslin vətənpərvərlik, milli prinsiplər və mənəvi dəyərlərə sadiqlik ruhunda tərbiyəsinin vacibliyini qeyd edib və TDT çərçivəsində gənclər təşkilatlarının qarşılıqlı fəaliyyətinə daha çox diqqət yetirilməsini təklif edib. Bu yanaşma gələcək təhlükəsizlik mühitinin yalnız institusional mexanizmlərlə deyil, cəmiyyətlərin sosial və mənəvi dayanıqlılığı ilə də bağlı olduğunu göstərir.

Regional proseslər də təhlükəsizlik gündəliyinin aktuallığını artırır. Prezident İlham Əliyev ətraf regionlarda davam edən müharibələrə və onların coğrafiyasının genişlənməsi risklərinə diqqət çəkərək regional təhlükəsizlik məsələlərinin əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu şəraitdə təhlükəsizlik qurumları arasında əlaqələrin, məlumat mübadiləsinin və qabaqlayıcı tədbirlərin gücləndirilməsi daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.

TDT çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın digər mühüm tərəfi təşkilatın ümumi institusional imkanlarının inkişafıdır. Prezident İlham Əliyev TDT dövlət başçılarının daha sıx təmaslarının, o cümlədən qeyri-rəsmi Zirvə görüşlərinin əhəmiyyətini qeyd edib. Eyni zamanda, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla Azərbaycan arasında müttəfiqlik münasibətlərinin mövcudluğu, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondlarının yaradılması ikitərəfli əlaqələrin müxtəlif sahələrdə inkişaf etdiyini göstərir.

Bu mənada təhlükəsizlik gündəliyi TDT-nin ümumi inkişaf perspektivlərindən ayrı düşünülə bilməz. Enerji, nəqliyyat, iqtisadiyyat, rəqəmsal məkan, gənclər siyasəti və humanitar əlaqələrdə genişlənən əməkdaşlıq təhlükəsizlik məsələlərinə də yeni yanaşmalar tələb edir. Təşkilat daxilində məlumat və təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi, mümkün risklərin qabaqcadan müəyyənləşdirilməsi və koordinasiyanın gücləndirilməsi bu istiqamətdə əsas mexanizmlər kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyev çıxışının sonunda TDT-nin beynəlxalq arenadakı rolunun gücləndirilməsinin vacibliyini qeyd edib və təşkilatın aparıcı beynəlxalq institutlardan birinə çevrilməsi üçün imkanların mövcud olduğunu bildirib. Bu yanaşma TDT-nin gələcək gündəliyində təhlükəsizlik məsələlərinin də mühüm yer tutacağını göstərir.

Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran təhlükəsizlik gündəliyi artıq yalnız ayrı-ayrı risklərə cavab vermək məsələsi deyil. Burada təhlükəsizlik, sabitlik və inkişaf bir-birini tamamlayan anlayışlar kimi çıxış edir. Bakı görüşünün əsas məqamlarından biri də məhz bu reallığın dövlətlərarası əməkdaşlıq müstəvisində müzakirə olunmasıdır. Müasir çağırışlar qarşısında əlaqələndirilmiş fəaliyyət, qarşılıqlı məlumat mübadiləsi və qabaqlayıcı tədbirlər TDT məkanında təhlükəsizlik əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərini müəyyənləşdirir.

Anar Məmmədov,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı