Müstəqillikdən ortaq gələcəyə: Türk dünyasının dövlətçilik yaddaşı - ŞƏRH

Türk dünyasının müasir inkişaf mənzərəsinə nəzər saldıqda diqqəti çəkən əsas məqamlardan biri müxtəlif dövlətlərin fərqli tarixi mərhələlərdən keçərək yenidən müstəqil dövlətçilik ənənələrini formalaşdırmasıdır. Bu proses yalnız siyasi müstəqilliyin bərpası ilə məhdudlaşmır. Dövlətçilik şüurunun möhkəmləndirilməsi, milli kimliyin qorunması, tarixi yaddaşın gələcək nəsillərə ötürülməsi və xalqlar arasında mövcud ortaq bağların yeni məzmunla zənginləşdirilməsi də bu tarixi yolun mühüm tərkib hissəsidir.

Sentyabrın 17-də Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlərdə bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilməsi təsadüfi deyil. Dövlət başçısı qeyd edib ki, qədim dövlətçilik tarixini nəzərə almasaq, TDT-yə üzv ölkələrin böyük hissəsinin müasir dövlətçilik tarixinin başlanğıcından təxminən 35 il keçib. Bununla yanaşı, həmin xalqların qədim dövlətçilik ənənələrinə malik olduqları və zəngin tarixi irsləri ilə haqlı olaraq fəxr etdikləri vurğulanıb.

Məhz bu məqam Türk dünyasının müasir inkişafını anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müstəqilliyin bərpası yeni siyasi reallıq yaratmaqla yanaşı, xalqların öz tarixinə, milli-mənəvi dəyərlərinə və dövlətçilik irsinə daha dərindən müraciət etməsinə imkan verdi. Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın müasir müstəqillik mərhələsində qarşılaşdığı çətinliklər müxtəlif olsa da, hər bir dövlət öz siyasi institutlarını, milli inkişaf modelini və beynəlxalq mövqeyini formalaşdırmaq istiqamətində mühüm yol keçib. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu mərhələnin həm mürəkkəb, həm də şərəfli olduğunu xüsusi qeyd edib.

Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının əhəmiyyəti də müəyyən mənada həmin tarixi təcrübənin müasir əməkdaşlıq platformasına çevrilməsi ilə bağlıdır. TDT yalnız dövlətlərarası münasibətlərin müzakirə edildiyi format deyil. Burada ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi yaxınlıq siyasi dialoqun mühüm sosial bazasını təşkil edir. Dövlətlər arasında münasibətlərin dərinləşməsi isə bu ortaq dəyərlərin müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni məzmun qazanmasına şərait yaradır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında dövlət başçılarının daha sıx təmaslarının vacibliyinə toxunulması da bu baxımdan diqqət çəkir. Dövlət başçısı Azərbaycanın təşəbbüsü ilə qeyri-rəsmi Zirvə görüşlərinin keçirilməyə başlanmasını xatırladaraq, liderlər arasında daha sıx ünsiyyətin əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu yanaşma yalnız rəsmi diplomatik münasibətlərin deyil, qarşılıqlı etimad və birbaşa dialoqun da dövlətlərarası əlaqələrin inkişafında rolunu göstərir.

Türk dünyasının gələcəyi baxımından mühüm məsələ ortaq dəyərlərin yeni nəslə düzgün şəkildə çatdırılmasıdır. Prezident İlham Əliyev çıxışında bunu xüsusi olaraq qeyd edərək, xalqlar arasında mövcud yaxınlığın gələcək nəsillərə ötürülməsində düzgün ideoloji işin əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu yanaşma tarixi və mədəni irsin sadəcə keçmişin yadigarı kimi qorunmasını deyil, onun müasir gəncliyin dünyagörüşünün formalaşmasında da istifadə olunmasını nəzərdə tutur.

Tarixi yaddaşın qorunması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dövlətçilik ənənələrinin, milli-mənəvi dəyərlərin və ortaq mədəni irsin öyrənilməsi xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradır. Bu proses yalnız mədəni tədbirlər və humanitar əlaqələrlə məhdudlaşmamalı, elm, təhsil, gənclər və ictimai dialoq istiqamətlərində də davam etdirilməlidir. Ortaq tarix haqqında biliklərin artması gələcək əməkdaşlığın sosial əsaslarını daha da möhkəmləndirə bilər.

Azərbaycanın bu prosesdəki mövqeyi ölkənin son onilliklər ərzində qazandığı dövlətçilik təcrübəsi ilə də bağlıdır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın müstəqilliyini 1991-ci ildə bərpa etdiyi və bu dövrdə müxtəlif mürəkkəb sınaqlardan keçdiyi qeyd olunub. Dövlət başçısı artıq bir sıra mühüm problemlərin geridə qaldığını və qarşıda birgə fəaliyyətin, xalqlar arasında daha sıx əlaqələrin qurulmasının, TDT-nin beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsinin dayandığını bildirib.

Bu baxımdan müasir Türk dünyasının qarşısında duran əsas məsələlərdən biri tarixi yaxınlığı gələcəyin əməkdaşlıq gündəliyi ilə əlaqələndirməkdir. Tarix xalqları birləşdirən mühüm mənəvi təməl olduğu kimi, gələcəyə dair ortaq baxış da dövlətlər arasında əlaqələrin davamlılığını təmin edən amillərdən biridir. TDT-nin inkişafı bu iki istiqamətin — tarixi yaddaşın və müasir dövlətlərarası əməkdaşlığın — bir-birini tamamlaması fonunda nəzərdən keçirilə bilər.

Türk dünyasının müxtəlif ölkələrində yaşayan gənc nəsil bu prosesin əsas daşıyıcılarından biridir. Onların bir-birini tanıması, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi aparması və ortaq mədəni irsə daha yaxından bələd olması gələcək əlaqələrin ictimai əsaslarını genişləndirir. Bu baxımdan dövlətlərarası münasibətlərin yalnız rəsmi səviyyədə deyil, cəmiyyətlər arasında da möhkəmlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən fikirlər də göstərir ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcəyi yalnız bu gün əldə olunan nəticələrlə deyil, qarşıdakı nəsillərin formalaşdıracağı münasibətlərlə də bağlıdır. Dövlətçilik yaddaşının qorunması, milli kimliyin möhkəmləndirilməsi və ortaq tarixi-mədəni irsin öyrənilməsi bu baxımdan uzunmüddətli prosesdir.

Bu gün Türk dünyası öz tarixinin yeni mərhələsini yaşayır. Müxtəlif dövlətlərin müstəqillik təcrübəsi, tarixi yaxınlığı və müasir əməkdaşlıq imkanları bir araya gələrək yeni bir münasibətlər mühiti formalaşdırır. Bu prosesin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri keçmişin yaddaşını qorumaqla gələcəyə baxmaqdır.

Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran perspektiv də məhz bu tarixi məsuliyyətlə bağlıdır: ortaq dəyərləri qorumaq, dövlətlərarası münasibətləri inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərin bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradan möhkəm mənəvi körpülər qurmaq. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, qarşıda birgə iş, qarşılıqlı fəaliyyətin möhkəmləndirilməsi, ölkələr və xalqlar arasında daha sıx əlaqələrin qurulması və TDT-nin beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsi dayanır.

Aidə İsgəndərli

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının gənc fəalı