Təhlükəsizlik və qarşılıqlı etimad Türk dünyasının yeni əməkdaşlıq gündəmində - ŞƏRH

Beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən sürətli dəyişikliklər təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşmanı da yeni müstəviyə çıxarır. Müasir dövrdə dövlətlərin üzləşdiyi çağırışların böyük hissəsi artıq yalnız milli sərhədlər daxilində məhdudlaşmır. Transmilli xarakter daşıyan təhdidlərə qarşı mübarizə dövlətlər arasında daha sıx əlaqələndirməni, operativ məlumat mübadiləsini və qarşılıqlı etimadı zəruri edir. Türk Dövlətləri Təşkilatı məkanında təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi də məhz bu reallığın nəticəsidir.
Sentyabrın 17-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul etməsi bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Görüş TDT Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısı çərçivəsində baş tutub. Dövlət başçısı çıxışında təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb və etimadla operativ informasiya mübadiləsinin mövcud çağırış və təhdidlərə vaxtında reaksiya verməyə imkan yaratdığını bildirib.
Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas istiqamətlərindən biri müasir təhlükələrin mahiyyətinə diqqət yetirilməsi idi. Terrorizm və ekstremizm, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi, kibertəhdidlər və müasir texnologiyalardan qanunsuz istifadə kimi məsələlər artıq ayrı-ayrı dövlətlərin sərhədləri ilə məhdudlaşmayan problemlərdir. Belə çağırışların qarşısının alınması üçün yalnız milli imkanların səfərbər edilməsi kifayət etmir. Bu istiqamətdə dövlətlərarası əlaqələrin və institusional əməkdaşlıq mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsi xüsusi önəm kəsb edir.
Azərbaycan Prezidentinin yanaşmasında diqqətçəkən mühüm məqamlardan biri təhlükəsizliyin təmin olunmasında qarşılıqlı etimad amilinin ön plana çəkilməsidir. Dövlətlər arasında etimad nə qədər yüksək olarsa, təhlükələr barədə məlumatların vaxtında paylaşılması, risklərin birgə qiymətləndirilməsi və qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi üçün imkanlar da bir o qədər geniş olur. Bu baxımdan TDT çərçivəsində təhlükəsizlik qurumları arasında peşəkar əlaqələrin inkişaf etdirilməsi təşkilatın ümumi əməkdaşlıq potensialının mühüm hissəsidir.
Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq formatı kimi deyil, ortaq maraqları olan dövlətlərin müxtəlif istiqamətlərdə qarşılıqlı fəaliyyət göstərdiyi geniş platforma kimi inkişaf edir. Prezident İlham Əliyevin TDT Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Bakıdakı toplantısına müraciətində də qeyd edildiyi kimi, ortaq etnik köklər, dil, mədəniyyət və ənənələr Türk dövlətlərini möhkəm bağlarla birləşdirir. Dövlət başçısı Türk dünyasının yüksəliş mərhələsinə qədəm qoyduğunu vurğulayaraq təhlükəsizlik sahəsində mütəmadi dialoqun ortaq təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasına xidmət etdiyini bildirib.
Burada Azərbaycanın rolu da xüsusi diqqət çəkir. Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısının ilk dəfə Azərbaycanda keçirilməsi ölkəmizin TDT çərçivəsində təhlükəsizlik gündəliyinə verdiyi önəmi göstərən faktlardan biridir. Bakı platforması müxtəlif ölkələrin təhlükəsizlik üzrə məsul şəxslərinin bir araya gəlməsi, aktual məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparması və gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyənləşdirməsi baxımından əhəmiyyətli imkan yaradır.
Müasir texnologiyaların sürətli inkişafı təhlükəsizlik anlayışının məzmununu da genişləndirib. Kiberməkanın qorunması, rəqəmsal sistemlərin təhlükəsizliyi və texnologiyalardan qanunsuz istifadənin qarşısının alınması artıq milli təhlükəsizlik siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin çıxışında kibertəhdidlər və müasir texnologiyalardan qanunsuz istifadə məsələlərinin ayrıca qeyd olunması da təhlükəsizlik gündəliyinin yeni reallıqlara uyğun formalaşdırıldığını göstərir.
Digər tərəfdən, təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi Türk dövlətləri arasında qarşılıqlı əlaqələrin yalnız müdafiə və təhlükəsizlik qurumları ilə məhdudlaşmadığını da göstərir. Sabitlik və təhlükəsizlik iqtisadi inkişaf, nəqliyyat və enerji layihələri, informasiya təhlükəsizliyi, sosial rifah və digər sahələrin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Bu səbəbdən TDT məkanında təhlükəsizlik üzrə əməkdaşlığın gücləndirilməsi təşkilatın digər istiqamətlərdə fəaliyyətinin də davamlılığına təsir göstərən amillərdən biridir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirilən fikirlər Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın praktiki məzmununun daha da zənginləşdirilməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Təhlükəsizlik sahəsində mütəmadi görüşlərin keçirilməsi, peşəkar əlaqələrin genişləndirilməsi, məlumat mübadiləsinin sürətləndirilməsi və ortaq təhdidlərə qarşı koordinasiyalı yanaşmaların hazırlanması TDT daxilində yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır.
Azərbaycanın təşəbbüsü ilə Bakıda keçirilən bu görüş həm də Türk dünyasının ümumi təhlükəsizlik məsələlərinə münasibətdə dialoq və əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək niyyətinin ifadəsi kimi diqqət çəkir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlıq mövcud çağırışlara daha çevik reaksiya göstərilməsinə və ortaq maraqlar üzrə səmərəli qərarların hazırlanmasına şərait yaradır.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdəki çıxışı Türk dövlətləri arasında münasibətlərin yeni istiqamətlərindən birini – təhlükəsizlik sahəsində sistemli və institusional əməkdaşlığın gücləndirilməsini ön plana çıxarır. Bu yanaşma ortaq çağırışların daha düzgün qiymətləndirilməsi, qarşılıqlı məlumatlandırmanın genişləndirilməsi və təhlükəsizlik sahəsində əlaqələrin davamlı əsasda inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Türk dünyasının qarşıdakı dövrdə daha sıx əməkdaşlıq etdiyi sahələrdən birinin məhz təhlükəsizlik olması isə bu istiqamətdə qarşılıqlı etimad və koordinasiyanın əhəmiyyətini daha da artırır.

Kamran Əmirov,
YAP Qusar rayon təşkilatının sədri