Türk Dövlətləri Təşkilatı beynəlxalq arenada mövqeyini möhkəmləndirir -ŞƏRH

Son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) fəaliyyətində müşahidə olunan dinamika qurumun regional əməkdaşlıq platformasından daha geniş beynəlxalq gündəlikdə iştirak edən təşkilata çevrilmək istiqamətində irəlilədiyini göstərir. Təşkilat iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji, rəqəmsallaşma, təhlükəsizlik, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirərək üzv dövlətlərin ortaq potensialını çoxtərəfli müstəvidə reallaşdırmağa çalışır.

2009-cu ildə yaradılan TDT-nin hazırda beş üzv dövləti – Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistan var. Macarıstan, Türkmənistan, Şimali Kipr Türk Respublikası və İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı isə müşahidəçi statusuna malikdir. Bu struktur təşkilata həm Mərkəzi Asiya, həm Cənubi Qafqaz, həm də Avropa istiqamətində müxtəlif əməkdaşlıq imkanları yaradır.

TDT-nin fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri əməkdaşlıq sahələrinin davamlı şəkildə genişlənməsidir. Təşkilatın gündəliyində iqtisadi inteqrasiya, ticarət, nəqliyyat və gömrük, enerji, kənd təsərrüfatı, turizm, təhsil, səhiyyə, rəqəmsallaşma, innovasiya, kosmos, fövqəladə halların idarə olunması və digər istiqamətlər yer alır. Rəsmi məlumatlara görə, təşkilat 20-dən çox sahədə çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizmləri həyata keçirir.

Bu yanaşma TDT-nin yalnız siyasi dialoq platforması kimi deyil, praktiki əməkdaşlıq mexanizmləri formalaşdıran qurum kimi inkişaf etdiyini göstərir. Xüsusilə nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, ticarətin asanlaşdırılması və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi üzv dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsi baxımından diqqət çəkən istiqamətlərdəndir.

TDT beynəlxalq arenadakı iştirakını yalnız üzv dövlətlər arasındakı münasibətlərlə məhdudlaşdırmır. Təşkilat BMT qurumları, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, ATƏT, UNDP, UNIDO və digər beynəlxalq strukturlarla əməkdaşlıq mexanizmləri qurub. Təşkilatın məlumatına görə, beynəlxalq qurumlarla 18 memorandum və birgə bəyanat, eləcə də digər əməkdaşlıq sənədləri imzalanıb.

TDT-nin Cenevrə və Vyanada “Türk Həftəsi” kimi tədbirlər keçirməsi də türk dünyasının beynəlxalq platformalarda tanıdılması və təşkilatın fəaliyyətinin daha geniş auditoriyaya çatdırılması məqsədi daşıyır. Eyni zamanda Avropa İttifaqı ilə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi istiqamətində də dialoq və əməkdaşlıq mexanizmləri formalaşdırılır.

Azərbaycan TDT-nin fəaliyyətində xüsusi yer tutan dövlətlərdən biridir. 2025-ci ildə Qəbələdə keçirilən TDT-nin XII Zirvə Görüşünün yekununda təşkilata sədrliyin Azərbaycana keçməsi də bunun göstəricilərindən biri oldu. Zirvə çərçivəsində siyasi, xarici siyasət, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və insanlararası əlaqələr daxil olmaqla müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi vurğulandı.

2026-cı ildə də Azərbaycan sədrliyi dövründə TDT çərçivəsində müxtəlif tədbirlər keçirilir. Təşkilatın rəsmi təqviminə əsasən, sentyabr ayında Bakıda təhlükəsizlik şuralarının katiblərinin toplantısı və aparıcı milli analitik mərkəzlərin konfransı keçirilib. Qarşıdakı aylarda müdafiə sənayesi, səhiyyə, hüquq, gənclər və idman, intellektual mülkiyyət və digər sahələr üzrə görüşlərin keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Türk Dövlətləri Təşkilatının gündəliyində rəqəmsal transformasiya və süni intellekt də getdikcə daha mühüm yer tutur. 2026-cı ilin mayında Qazaxıstanın Türkistan şəhərində keçirilən qeyri-formal görüşdə rəqəmsallaşma və süni intellekt əsas müzakirə mövzularından biri olub. Tərəflər innovasiya və yeni texnologiyalar sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinin davamlı inkişaf və regional rəqabət qabiliyyəti baxımından əhəmiyyətini qeyd ediblər.

2025-ci ildə Qəbələdə keçirilən XII Zirvə Görüşündə isə xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlıq üçün “TDT+” formatının yaradılması barədə qərar qəbul edilib. Bu format təşkilatın üzv və müşahidəçi dövlətlərdən kənar tərəfdaşlarla qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə əməkdaşlığını genişləndirmək imkanlarını artırır.

TDT-nin beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsi üçün əsas istiqamətlərdən biri üzv dövlətlərin çoxtərəfli diplomatiyada koordinasiyasının artırılmasıdır. 2026-cı ilin yanvarında Vyanada keçirilən görüşdə türk dövlətlərinin beynəlxalq təşkilatlardakı daimi nümayəndəlikləri arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi və ortaq maraqların çoxtərəfli diplomatiya müstəvisində daha səmərəli ifadə olunması müzakirə edilib.

Bu proses TDT-nin qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, ciddi institusional və diplomatik vəzifələr də yaradır. Təşkilatın beynəlxalq çəkisinin artması üçün qəbul olunan qərarların praktik nəticələrə çevrilməsi, üzv dövlətlər arasında koordinasiyanın davamlı olması və müxtəlif sahələrdə birgə layihələrin sayının artırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə etibarilə, Türk Dövlətləri Təşkilatının hazırkı fəaliyyəti onun potensialının yalnız mədəni və tarixi yaxınlıqla məhdudlaşmadığını göstərir. İqtisadi əlaqələrdən nəqliyyat və enerjiyə, rəqəmsal inkişafdan beynəlxalq diplomatiyaya qədər genişlənən əməkdaşlıq gündəliyi TDT-ni regional və beynəlxalq proseslərdə daha fəal iştirak edən quruma çevirir. Qarşıdakı dövrdə təşkilatın əsas vəzifələrindən biri bu potensialı davamlı və institusional əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevirmək olacaq.

Günel Məmmədova

YAP “Naxçıvan Poçt və Telekommunikasiya Mərkəzi”MMC-in Culfa rayon sektoru ərazi partiya təşkilatının sədri