Enerji liderliyindən ağır sənaye qüdrətinə: Azərbaycanın yeni strateji yolu - ŞƏRH

Azərbaycan bu gün yalnız regional deyil, qlobal miqyasda geoiqtisadi xəritənin ən mühüm hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilib. Ölkəmizin enerji sektorunda əldə etdiyi tarixi uğurlar, zəngin təbii resurslardan səmərəli istifadə və şaxələndirilmiş ixrac marşrutları Azərbaycanı bir çox dövlətlər üçün etibarlı, strateji və əvəzolunmaz tərəfdaş kimi təsbit edib. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Cənub Qaz Dəhlizi kimi nəhəng layihələr ölkəmizi beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinin mərkəzinə gətirib çıxarıb, indi isə yaşıl enerjiyə keçid kontekstində Azərbaycan Avropanın aparıcı tərəfdaşlarından birinə çevrilir. Lakin dövlətimizin iqtisadi inkişaf fəlsəfəsi təkcə karbohidrogen resursları və ya bərpaolunan enerji ilə kifayətlənmir; əsas hədəf enerji sektorunda qazanılmış bu unikal nüfuzdan və maliyyə imkanlarından faydalanaraq qeyri-neft sənayesinin, xüsusilə ağır sənayenin yeni dövrün tələblərinə uyğun olaraq hərtərəfli transformasiyasını təmin etməkdir.
Prezident İlham Əliyevin müvafiq sərəncamı ilə təsdiq edilən “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı” məhz bu strateji baxışın məntiqi davamı və qanunauyğun təzahürüdür. Bu sənəd sadəcə növbəti dövlət proqramı deyil, Azərbaycanın yaxın gələcəkdə regionun əsas metallurgiya və xammal emalı mərkəzinə çevrilməsini hədəfləyən, ölkənin iqtisadi müstəqilliyini daha da möhkəmləndirən konseptual yol xəritəsidir. Enerji resurslarının bol olması və daxili bazarda sabitliyi metallurgiya kimi yüksək enerji tələb edən ağır sənaye sahələrinin rəqabətqabiliyyətliliyini birbaşa artırır. Dövlət başçısının bu təşəbbüsü enerji təhlükəsizliyi sahəsindəki böyük təcrübə və tərəfdaşlıq modelinin milli sənayenin ən strateji qolu olan dağ-mədən müstəvisinə uğurla inteqrasiya edilməsini nəzərdə tutur.
2027–2030-cu illəri əhatə edən yeni Dövlət Proqramının əsas mahiyyəti ölkənin mövcud resurs potensialını tam mənimsəmək və xammal ixracatçısından yüksək əlavə dəyər yaradan hazır məhsul istehsalçısına keçidi təmin etməkdir. Azərbaycan uzun illər hasil edilən metal filizlərini əsasən xammal və ya yarımişlənmiş formada xarici bazarlara çıxarırdısa, yeni strategiya çərçivəsində ölkə daxilində tam emal zəncirinin yaradılması hədəflənir. Bu müddəada xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərin – Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun zəngin yataqlarının dövriyyəyə cəlb olunması mühüm rol oynayır. Qızıl, mis, dəmir filizi, molibden və digər qiymətli strateji əhəmiyyətli resurslarla zəngin olan bu torpaqlarda müasir dağ-mədən infrastrukturu qurulur. Yeni proqram bu resursların ən son texnologiyalarla hasilatını, yerli müəssisələrdə dərin emalını və son sənaye məhsuluna çevrilməsini təmin edəcək.
Bununla yanaşı, proqramın icrası prosesində müasir ekoloji standartların, İndustry 4.0 texnologiyalarının və "yaşıl metallurgiya" prinsiplərinin tətbiqi əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyən olunub. İstehsal proseslərində karbon emissiyalarının azaldılması, tullantısız və ya minimum tullantılı texnologiyalara keçid Azərbaycanın qlobal iqlim öhdəlikləri ilə tam üst-üstə düşür. Eyni zamanda, enerji sektorunda özünü doğrultmuş şəffaf investisiya mühiti və dövlət-özəl tərəfdaşlığı modeli metallurgiya sahəsinə də şamil edilir. Bu da həm yerli sahibkarlığın inkişafına, həm də xarici investorların, aparıcı beynəlxalq texnologiya şirkətlərinin ölkə sənayesinə cəlb olunmasına geniş imkanlar açır.
Ölkəmizin əlverişli coğrafi mövqeyi, Zəngəzur dəhlizi, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Orta Dəhliz kimi mühüm nəqliyyat-logistika şəbəkələri istehsal olunacaq metallurgiya məhsullarının dünya bazarlarına sürətli və az xərclə çıxarılmasını təmin edəcəkdir. Enerji sahəsində Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında etibarlı körpü rolunu oynayan Azərbaycan, bu Dövlət Proqramının reallaşması nəticəsində regional metal və sənaye xammalı təchizatında da strateji qovşağa çevriləcək.
Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən rəhbərliyi ilə qəbul edilən bu strateji sənəd Azərbaycanın neft-qaz amilindən asılılığını minimuma endirmək, qeyri-neft ixracının həcmini kəskin artırmaq və minlərlə yeni ixtisaslı iş yeri yaratmaq məqsədi daşıyır. 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı ölkəmizin sənaye potensialını keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldıraraq Azərbaycanı regionun lider sənaye və texnologiya mərkəzi kimi daha da möhkəmləndirəcəkdir. Bu layihə təkcə iqtisadi göstəricilərin artımı ilə məhdudlaşmır; o, həm də milli kadr potensialının gücləndirilməsi, yüksək texnologiyalı mühəndislik məktəbinin formalaşması və elmi-tədqiqat işlərinin birbaşa istehsalatla inteqrasiyası baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
Sənayenin bu strateji sahəsində yaradılacaq yeni istehsal zəncirləri yerli maşınqayırma, tikinti, müdafiə sənayesi və digər vacib sektorların da yerli xammal hesabına inkişafına güclü təkan verəcək. Beləliklə, daxili bazarda xarici təchizatçılardan asılılıq kəskin şəkildə azalacaq, ölkə daxilində kapitalın qalması təmin ediləcək və milli valyutanın sabitliyinə əlavə dəstək formalaşacaq.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanın enerji sahəsində qazandığı qlobal "əvəzolunmaz tərəfdaş" statusu yeni Dövlət Proqramının icrası ilə birlikdə ağır sənaye və metallurgiya müstəvisində də öz təsdiqini tapacaq. Karbohidrogen ehtiyatlarının idarə olunmasında nümayiş etdirilən yüksək professionallıq, şəffaflıq və strateji planlaşdırma sənaye sektoruna tam köçürülərək ölkəmizin uzunmüddətli, dayanıqlı və rəqabətəqabil iqtisadi gələcəyini təmin edən ən möhkəm sütuna çevriləcəkdir.

Səbinə Əliyeva
YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi