Azərbaycan sənayesində yeni mərhələ: dağ-mədən və metallurgiyanın inkişafı - ŞƏRH

​Son illərdə ölkəmizdə iqtisadiyyatın neft-qaz asılılığından qurtulması və qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi istiqamətində həqiqətən də çox ciddi addımlar atılır. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı gələcəyimiz üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan strateji sahələrdən biridir. Sentyabrın 22-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən və “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunan müşavirə də göstərdi ki, bu istiqamət qarşıdakı illərdə diqqət mərkəzində olacaq.

​Məncə, bu mövzunun ən maraqlı tərəfi odur ki, söhbət sadəcə yeni mədənlərin açılmasından deyil, əlimizdə olan xammaldan maksimum səmərəli istifadə etməkdən gedir. Yəni təbii sərvətlərimizi xam şəkildə xaricə daşımaq əvəzinə, onların ölkə daxilində emal olunmasını, son məhsula çevrilməsini və daha yüksək dəyər qazanmasını təmin etmək əsas hədəfdir.
​Yeni Dövlət Proqramı nəyi nəzərdə tutur?
​2027–2030-cu illəri əhatə edəcək bu Dövlət Proqramı çərçivəsində mineral xammal bazamızın genişləndirilməsi, mövcud istehsal güclərinin artırılması və tamamilə yeni layihələrin reallaşdırılması planlaşdırılır. Xüsusilə dəmir filizi, alüminium, mis və qızıl istehsalı əsas prioritetlər kimi qarşıya qoyulub. Eyni zamanda yeni yataqların kəşf edilməsi və iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması nəzərdə tutulur.
​Prezident İlham Əliyev müşavirədəki çıxışında proqramın maliyyə təminatının artıq təsdiqləndiyini və bura yerli, eləcə də xarici investorların böyük maraq göstərdiyini vurğuladı. Dövlət başçısı bu layihələrin ölkəmizə illik əlavə maliyyə təsirinin 1 milyard manatdan çox olacağını qeyd etdi.
​Burada məni ən çox təsirləndirən məqamlardan biri investisiyanın miqyasıdır. 2027–2030-cu illər ərzində bu sahəyə ümumilikdə 5,3 milyard manat investisiya yatırılması nəzərdə tutulur. Bunun 1,1 milyard manatı dövlət büdcəsinin, 2,2 milyard manatı dövlət müəssisələrinin vəsaitləri və borc kapitalının, 2 milyard manatı isə birbaşa özəl sektorun vəsaitləri hesabına formalaşacaq. Bu isə o deməkdir ki, layihənin maliyyələşməsinin böyük hissəsi büdcədənkənar mənbələrin payına düşür.
​Xammaldan hazır məhsula qədər
​Müşavirədə səsləndirilən fikirlərdən aydın olur ki, əsas vurğu dəyər zəncirinin birbaşa daxildə qurulmasındadır. Sadə dildə desək, torpağın altından çıxan filiz zənginləşdiriləcək, emal olunacaq, yarımfabrikat halına salınacaq və nəhayət, hazır məhsul kimi bazara çıxarılacaq.
​İqtisadi baxımdan bu yanaşmanın faydası əvəzsizdir. Xammalı hazır məhsula çevirdikcə onun dəyəri qat-qat artır. Bu proses öz növbəsində yeni müəssisələrin açılmasına, qabaqcıl texnologiyaların tətbiqinə, ixtisaslı kadrların işlə təmin olunmasına və digər xidmət sahələrinin canlanmasına səbəb olur.
​Alüminium istehsalında yeni hədəflər
​Metallurgiyamızın əsas sütunlarından biri olan alüminium sənayesi də bu proqramla yeni nəfəs alacaq. “Azəralüminium”un istehsal potensialının genişləndirilməsi ilə bağlı planlar kifayət qədər iddialıdır.h
​Məsələn, elektroliz zavodunun illik istehsal gücünün 2030-cu ilədək 50 min tondan 100 min tona, alüminium yayma məhsullarının isə 20 min tondan 50 min tona çatdırılması hədəflənir. Əlavə olaraq, kalsinasiya və anodbişirmə zavodunun yaradılması da planlaşdırılıb. Bu rəqəmlər sadəcə kağız üzərindəki statistika deyil; bunlar yeni iş yerləri və ixracımızın ikiqat artması deməkdir. Təqdimatda “Azəralüminium”un ixracının 2025-ci ildəki 252 milyon manatdan 2030-cu ildə 510 milyon manata yüksələcəyi bildirilib.
​Dəmir, mis və digər metallar
​Dövlət Proqramında diqqətçəkən digər strateji sahə dəmir filizidir. “Daşkəsən” layihəsi çərçivəsində illik 2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalı gücünün yaradılması planlaşdırılır. Bu dəmir həm daxildəki metallurgiya müəssisələrimizi xammalla təmin edəcək, həm də ixrac imkanlarımızı artıracaq.
​Digər tərəfdən, əfsanəvi “Filizçay” yatağında mis, sink və qurğuşun ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə qatılması və tamhəcmli emalın təşkili istiqamətində işlər aparılır. Qızıl və gümüş istehsalının da artırılması ilə ümumi mis, qızıl və gümüş ixracımızın 2025-ci ildəki 600 milyon manatdan 2030-cu ildə 1,6 milyard manata çatacağı proqnozlaşdırılır.
​Bu inkişaf regionlara necə təsir edə bilər?
​Məncə, bu mövzunun ən sevindirici tərəflərindən biri də onun regionların inkişafına birbaşa təsiridir. Dağ-mədən obyektləri və zavodlar əsasən müxtəlif bölgələrimizdə yerləşdiyi üçün həmin ərazilərdə iqtisadi həyat tamamilə yenidən canlanacaq.
​Yeni müəssisələr açıldıqca logistika, nəqliyyat, texniki xidmət sahələri inkişaf edəcək, mühəndislərə, geoloqlara və texnik кадrlara tələbat sürətlə artacaq. Bu isə bölgələrdə yaşayan gənclər üçün əla iş imkanları deməkdir.
​Qeyri-neft sektorunun inkişafında yeni imkan
​Ölkəmizdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi uzun illərdir qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdəndir. Bu Dövlət Proqramının icrası nəticəsində 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ÜDM-ə töhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata yüksələcəyi gözlənilir.
​Gənclər üçün bu mövzu niyə vacibdir?
​İqtisadi xəbərləri oxuyanda bəzən bizə elə gəlir ki, bunlar sadəcə böyük rəqəmlərdir və bizim gündəlik həyatımızla əlaqəsi yoxdur. Amma əslində heç də belə deyil. Çünki bu rəqəmlərin arxasında yeni zavodlar, yeni peşələr və bizim gələcək karyeramız dayanır.
​Müasir sənaye artıq köhnə üsullarla işləmir – burada rəqəmsal texnologiyalar, mühəndislik və innovativ həllər ön plandadır. Odur ki, gənc nəsil olaraq bu prosesləri yaxından izləməli, hansı sahələrə tələbat olacağını əvvəlcədən görüb özümüzü həmin istiqamətdə inkişaf etdirməliyik.
​Qarşıdakı dörd il
​2027–2030-cu illəri əhatə edən bu Dövlət Proqramı qarşısına çox böyük hədəflər qoyub. Məncə, ən əsası odur ki, biz artıq xammal satan deyil, xammalı daxildə emal edən və dünyaya yüksək əlavə dəyərli məhsullar təqdim edən güclü sənaye ölkəsinə çevrilirik.
​Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, bu strategiya Azərbaycanın iqtisadi qüdrətini daha da artıracaq. Bir gənc olaraq ölkəmizin bu cür irimiqyaslı layihələrlə irəliləməsini izləmək və gələcəkdə bu inkişafın bir parçası olmaq həqiqətən də qürurvericidir.

Şamilli Turabəxanım,

YAP Nərimanov rayon təşkilatının gənc fəalı