Azərbaycanın mineral ehtiyatları iqtisadi inkişafın yeni imkanlarına çevrilir - ŞƏRH

Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelində yeni mərhələnin əsas xüsusiyyətlərindən biri mövcud resursların daha səmərəli və daha yüksək iqtisadi nəticə yaradacaq formada istifadəsidir. Bu yanaşma yalnız hasilatın artırılmasını deyil, eyni zamanda xammalın emalı, sənaye istehsalının genişləndirilməsi və rəqabətqabiliyyətli məhsulların meydana gətirilməsini nəzərdə tutur. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinə dair 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı məhz bu məqsədlər baxımından diqqət çəkir.

23 sentyabr 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Dövlət Proqramının təsdiqlənməsi bu sahənin inkişafı üzrə dövlət siyasətinin konkret sənədlə rəsmiləşdirilməsi deməkdir. Proqramın icrasının əlaqələndirilməsi və monitorinqi üçün ayrıca mexanizmlərin müəyyənləşdirilməsi qarşıya qoyulan hədəflərin sistemli şəkildə həyata keçirilməsinə yönəlib.
Yeni proqramın əsas məntiqi Azərbaycanın mineral xammal ehtiyatlarından daha yüksək iqtisadi fayda əldə etməkdir. Bunun üçün hasilat, zənginləşdirmə, emal və son məhsul istehsalı arasında əlaqələrin gücləndirilməsi nəzərdə tutulur. Belə istehsal zəncirinin formalaşdırılması ölkə daxilində yaradılan əlavə dəyərin yüksəlməsinə və metallurgiya sənayesinin iqtisadi çəkisinin artmasına şərait yarada bilər.
Rəsmi təqdimatda qarşıdakı dövr üçün nəzərdə tutulan iqtisadi göstəricilər də açıqlanıb. 2030-cu ilə qədər sektorun ÜDM-ə töhfəsinin 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 3,4 milyard manata çatdırılması hədəflənir. Bu nəticələrin əldə olunması üçün dörd il ərzində 5,3 milyard manat həcmində investisiya tələb olunur.
Burada diqqət çəkən məqamlardan biri maliyyələşmədə qeyri-büdcə mənbələrinin əhəmiyyətli paya malik olmasıdır. Dövlət müəssisələrinin və özəl sektorun investisiya imkanlarının prosesə cəlb edilməsi həm yeni layihələrin maliyyələşdirilməsi, həm də sahibkarlıq fəallığının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Rəsmi məlumatlara görə, proqram üzrə nəzərdə tutulan investisiyanın təxminən 80 faizi qeyri-büdcə mənbələrindən formalaşmalıdır.
Dağ-mədən sənayesində qarşıdakı mərhələnin fərqləndirici cəhətlərindən biri mövcud yataqların potensialının yenidən qiymətləndirilməsi və yeni ehtiyatların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi ilə bağlıdır. “Filizçay” yatağında mis, sink və qurğuşun ehtiyatlarının, “Dəmirli” yatağında əlavə mis ehtiyatlarının istifadəsi imkanlarının araşdırılması, “Zəylik” alunit yataqlarının alüminium sənayesi üçün xammal bazası kimi imkanlarının qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Eyni zamanda metallurgiya sənayesinin yalnız daxili tələbatın ödənilməsinə xidmət edən sahə kimi deyil, ixracyönümlü istehsal istiqaməti kimi inkişaf etdirilməsi qarşıya qoyulan məqsədlərdə öz əksini tapır. İxrac potensialının artırılması Azərbaycanın qeyri-neft ixracının genişlənməsinə və ölkənin sənaye məhsullarının xarici bazarlardakı mövqeyinin gücləndirilməsinə imkan yarada bilər.
Bu prosesdə regionların inkişafı məsələsi də mühüm yer tutur. Yeni mədən və emal müəssisələrinin yaradılması istehsalla yanaşı, nəqliyyat, logistika, xidmət və digər sahələrə əlavə tələbat formalaşdıra bilər. Beləliklə, sənaye layihələrinin iqtisadi təsiri yalnız müəssisənin fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır, onun yerləşdiyi ərazidə daha geniş iqtisadi fəallıq yarada bilər.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeni ehtiyatların müəyyənləşdirilməsi və onların iqtisadi potensialının öyrənilməsi həmin ərazilərin iqtisadi reinteqrasiyası və sənaye imkanlarının artırılması ilə bağlı proseslərə əlavə stimul verə bilər.
İnkişaf prosesinin sosial tərəfi də diqqətdən kənarda qalmır. Dövlət başçısının müşavirədə bildirdiyinə görə, proqram çərçivəsində 5 mindən artıq daimi iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur. Bu göstərici sənaye layihələrinin məşğulluq baxımından da əhəmiyyətli nəticələr yarada biləcəyini göstərir.
Bununla yanaşı, təbii sərvətlərdən istifadənin ekoloji məsuliyyət prinsipləri əsasında həyata keçirilməsi vacibdir. Dağ-mədən fəaliyyətinin genişlənməsi zamanı torpaq, su, hava və ekosistemlərin qorunması ilə bağlı tələblərin nəzərə alınması uzunmüddətli inkişafın mühüm şərtidir. İqtisadi fayda ilə ekoloji məsuliyyət arasında tarazlığın qorunması sənayenin davamlı inkişafına xidmət edir.
Dövlət Proqramının qarşıdakı dörd il üçün müəyyən etdiyi istiqamətlər Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni imkanların formalaşdığını göstərir. Burada əsas məsələ yalnız yeni yataqların işlənməsi deyil, ölkənin mineral resurslarını emal sənayesi ilə daha sıx əlaqələndirmək, yüksək əlavə dəyər yaratmaq və hasilatdan son məhsula qədər daha geniş istehsal zənciri qurmaqdır.
2027–2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan proqram dağ-mədən və metallurgiya sektorunun inkişafını iqtisadiyyatın ümumi şaxələndirilməsi prosesi ilə əlaqələndirir. İnvestisiyaların artırılması, yeni istehsal güclərinin yaradılması, ixrac imkanlarının genişləndirilməsi, məşğulluğun yüksəldilməsi və mineral ehtiyatların daha səmərəli istifadəsi qarşıdakı dövrdə bu sahənin əsas inkişaf istiqamətlərini təşkil edir. Dövlət Proqramının ardıcıl icrası nəzərdə tutulan məqsədlərin real iqtisadi nəticələrə çevrilməsi baxımından əsas amillərdən biri olacaq.

Gülnaz Rüstəmova
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı