Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın iqtisadi potensialını gücləndirəcək - ŞƏRH

22 sentyabr 2026-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirə keçirilib. Müşavirədə ölkənin mineral resurslarından daha səmərəli istifadə edilməsi, yeni istehsal güclərinin yaradılması, qeyri-neft sənayesinin genişləndirilməsi və bu sahədə uzunmüddətli inkişaf imkanlarının formalaşdırılması ilə bağlı mühüm məsələlər diqqətə çatdırılıb.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün perspektivli istiqamətlərdən biri olduğu vurğulanıb. Dövlət başçısının sözlərinə görə, bu sahənin inkişafı böyük maliyyə və investisiya tələb etsə də, qarşıdakı dövrdə ölkədə müasir sənaye istiqamətlərinin formalaşmasına və iqtisadi potensialın daha da artırılmasına imkan yaradacaq. Dövlət Proqramının hazırlanması ilə bağlı 2026-cı il aprelin 1-də müvafiq Sərəncam imzalanıb və bundan sonra sənəd üzərində hazırlıq işləri aparılıb.
Dövlət Proqramının əsas yanaşmalarından biri Azərbaycanın zəngin mineral-xammal ehtiyatlarının yalnız hasil olunması ilə kifayətlənməmək, həmin resursların ölkə daxilində daha geniş şəkildə emal edilməsinə nail olmaqdır. Bu istiqamət istehsal zəncirinin genişləndirilməsinə, daha yüksək əlavə dəyərin yaradılmasına, yeni sənaye sahələrinin meydana çıxmasına və ixrac imkanlarının artırılmasına şərait yarada bilər. Beləliklə, hasilatdan emala, emaldan isə hazır məhsul istehsalına qədər uzanan zəncirin formalaşdırılması sənayenin inkişafında mühüm rol oynayacaq.
Sənayenin inkişafı üçün investisiya mühitinin təkmilləşdirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İri layihələrə investorların cəlb olunması məqsədilə vergi, gömrük və investisiya təşviqlərinin təkmilləşdirilməsi, sənaye və nəqliyyat infrastrukturuna dəstəyin artırılması nəzərdə tutulan istiqamətlər sırasındadır. Eyni zamanda, dağ-mədən və metallurgiya sahəsində elmi potensialın gücləndirilməsi, tədqiqat və inkişaf fəaliyyətlərinin dəstəklənməsi, təhsil müəssisələri ilə sənaye arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi də proqramın mühüm istiqamətlərindəndir.
Dövlət Proqramı konkret layihələrin həyata keçirilməsi ilə də seçilir. Qara metallurgiya istiqamətində “Daşkəsən” layihəsi çərçivəsində illik 2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalı gücünün yaradılması nəzərdə tutulur. Bu istehsalın əhəmiyyətli hissəsinin ixrac potensialı formalaşdıracağı bildirilir. Əlvan metallurgiya sahəsində isə “Filizçay” yatağında mis, sink və qurğuşun ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi ölkənin ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm istiqamət kimi müəyyənləşdirilib.
Qızıl hasilatı sahəsində də yeni layihələr nəzərdə tutulur. “Söyüdlü” qızıl yatağında ilk istehsalın 2028-ci ildə, Naxçıvanda yerləşən “Ortakənd” qızıl yatağında isə 2029-cu ildə başlanması planlaşdırılır. “AzerGold”un təqdimatına əsasən, bu layihələr üzrə müvafiq investisiya qoyuluşlarının həyata keçirilməsi və istehsal imkanlarının yaradılması nəzərdə tutulur.
Dövlət Proqramının perspektivləri yalnız 2030-cu illə məhdudlaşmır. “Filizçay” yatağında əlavə ehtiyatların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi, “Dəmirli” yatağında əlavə mis ehtiyatlarının istifadəsi və “Zəylik” alunit yataqlarının alüminium istehsalının xammal bazasının formalaşdırılmasında rolunun müəyyənləşdirilməsi istiqamətində işlərin aparılması nəzərdə tutulur. Həmçinin yeni ilkin alüminium müəssisəsinin yaradılması imkanlarının araşdırıldığı bildirilib. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi də gələcək fəaliyyət istiqamətlərindən biridir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın regional imkanlarına da diqqət çəkib. Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazın xammal potensialına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın regional emal imkanlarının artmasına şərait yarada bilər. Bu yanaşma ölkənin yalnız daxili mineral resurslardan istifadə edən deyil, eyni zamanda regionun iqtisadi və logistika imkanlarından faydalanan sənaye mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafının təsiri yalnız bu sektorun öz göstəriciləri ilə məhdudlaşmayacaq. İstehsal həcminin artması yükdaşımalar və logistika xidmətlərinə tələbatı yüksəldə, yerli podratçı və təchizatçı şirkətlərin fəaliyyət dairəsini genişləndirə bilər. Yerli xammal və yarımfabrikat bazasının böyüməsi isə yeni sənaye sahələrinin yaranmasına və müxtəlif istiqamətlər üzrə əlavə istehsal zəncirlərinin formalaşmasına imkan verə bilər.
Bu prosesin mühüm nəticələrindən biri də məşğulluq və insan kapitalının inkişafı ilə bağlıdır. Dövlət Proqramı çərçivəsində 5 mindən çox daimi iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, yeni müəssisələrin fəaliyyəti ixtisaslı kadrlara olan tələbatı artıracaq. Bu isə texniki və peşə təhsilinin inkişafını, sənaye ilə təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsini və elmi potensialın artırılmasını aktuallaşdırır.
Yeni sənaye layihələrinin regionlarda reallaşdırılması onların sosial-iqtisadi inkişafına da təsir göstərə bilər. İqtisadi fəallığın yüksəlməsi, məşğulluğun artması, xidmət və təchizat sahələrinin genişlənməsi regionlarda sahibkarlıq üçün əlavə imkanlar formalaşdıracaq. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı ölkənin ümumi sənaye siyasəti ilə yanaşı, regional inkişaf baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, 2027–2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan Dövlət Proqramı Azərbaycanın mineral resurs potensialının iqtisadi dövriyyəyə daha geniş cəlb edilməsini və dağ-mədən, metal filizləri və metallurgiya sənayesinin yeni inkişaf mərhələsinə çıxarılmasını qarşıya məqsəd qoyur. Proqramın əsas xəttini xammalın hasilatı ilə yanaşı, onun ölkə daxilində emalının artırılması, yüksək əlavə dəyərin yaradılması, yeni istehsal və ixrac imkanlarının formalaşdırılması təşkil edir.
Prezident İlham Əliyevin müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına kompleks yanaşılır. Hüquqi bazanın yenilənməsi, investisiyaların cəlb edilməsi, müasir istehsal güclərinin yaradılması, geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi, kadr hazırlığının gücləndirilməsi və regionların iqtisadi fəallığının artırılması bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi nəzərdən keçirilir. Dövlət Proqramının icrası ilə Azərbaycanın qeyri-neft sənayesində yeni istehsal zəncirlərinin formalaşması və ölkənin sənaye potensialının daha da genişlənməsi üçün imkanların yaranması gözlənilir.

İlkin Bağırov
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı