Azərbaycanın yeni sənaye mərhələsi - ŞƏRH

Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında yeni mərhələnin mühüm istiqamətlərindən biri təbii sərvətlərdən daha səmərəli istifadə edilməsi, xammalın ölkə daxilində emalının genişləndirilməsi və yüksək əlavə dəyər yaradan sənaye sahələrinin inkişaf etdirilməsidir. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin 22 sentyabr 2026-cı ildə “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədəki çıxışı ölkənin qarşıdakı illər üçün sənaye siyasətinin mühüm istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
Dövlət Proqramının əsas xüsusiyyəti dağ-mədən sənayesinə yalnız filiz hasilatı kimi yanaşılmamasıdır. Burada əsas məqsəd xammalın hasilatından başlayaraq onun zənginləşdirilməsi, emalı və son məhsula çevrilməsinə qədər bütöv dəyər zəncirinin formalaşdırılmasıdır. Belə yanaşma Azərbaycanın mineral ehtiyatlarının iqtisadi potensialından daha geniş istifadə etməyə, yeni istehsal sahələri yaratmağa və metallurgiya məhsullarının ixrac imkanlarını artırmağa şərait yarada bilər.
Başqa sözlə, söhbət yalnız yerin altındakı sərvətin çıxarılmasından deyil, onun ölkə daxilində daha böyük iqtisadi dəyərə çevrilməsindən gedir. Müasir iqtisadiyyatın əsas tələblərindən biri də məhz budur: təbii resursların mümkün qədər daha yüksək əlavə dəyərə malik məhsullara çevrilməsi.
Dövlət Proqramında qarşıdakı illər üçün konkret və genişmiqyaslı hədəflər müəyyənləşdirilib. 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsula töhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu məqsədlərin reallaşdırılması üçün 2027–2030-cu illərdə ümumilikdə 5,3 milyard manat investisiya qoyuluşu planlaşdırılır.
İnvestisiya strukturunda dövlət və özəl sektorun imkanlarının birləşdirilməsi də mühüm məqamdır. Nəzərdə tutulan vəsaitin 1,1 milyard manatının dövlət büdcəsi, 2,2 milyard manatının dövlət müəssisələrinin vəsaiti, 2 milyard manatının isə özəl vəsait hesabına formalaşdırılması planlaşdırılır. Bu, iri sənaye layihələrinin həyata keçirilməsində özəl kapitalın da mühüm rol oynayacağını göstərir.
Bu rəqəmlər dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin qarşıdakı dövrdə iqtisadiyyatın daha mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilməsinin miqyasını göstərir.
Proqram çərçivəsində bir sıra mühüm yataqların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi nəzərdə tutulur. “Daşkəsən”, “Filizçay”, “Söyüdlü” və “Ortakənd” layihələri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sənayenin davamlı inkişafı yalnız mövcud yataqların istismarı ilə məhdudlaşmır. Yeni ehtiyatların müəyyənləşdirilməsi də gələcək sənaye layihələrinin xammal bazasının formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu səbəbdən Dövlət Proqramında geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla yanaşı, Naxçıvanda da geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Mövcud ehtiyatların yenidən qiymətləndirilməsi və yeni perspektivli sahələrin müəyyənləşdirilməsi gələcəkdə əlavə istehsal imkanlarının yaranmasına şərait yarada bilər.
Bu istiqamət həm də Azərbaycanın mineral-xammal potensialının daha dəqiq öyrənilməsinə və sənaye siyasətinin uzunmüddətli planlaşdırılmasına xidmət edir.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin əhəmiyyəti yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması regionlarda məşğulluğun artmasına, infrastrukturun inkişafına və yerli iqtisadi fəallığın genişlənməsinə də təsir göstərə bilər.
Sənaye layihələri ilə yanaşı logistika, nəqliyyat, tikinti, texniki xidmət, mühəndislik və avadanlıq təminatı kimi sahələrdə də yeni fəaliyyət imkanlarının yaranması mümkündür. Təqdim olunan məlumatlara əsasən, proqramın icrası nəticəsində beş mindən çox daimi iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur.
Bu baxımdan sənayeləşmə regionların yalnız istehsal potensialını deyil, sosial-iqtisadi imkanlarını da genişləndirən amil kimi çıxış edir.
Böyük sənaye layihələrinin reallaşdırılması yüksək həcmdə maliyyə, müasir texnologiyalar və peşəkar kadrlar tələb edir. Bu səbəbdən dövlət və özəl sektorun imkanlarının birləşdirilməsi proqramın mühüm istiqamətlərindən biridir.
Dövlət tərəfindən yaradılmış investisiya və sənaye infrastrukturu, özəl sektorun maliyyə və idarəetmə imkanları ilə tamamlandıqda yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün daha geniş şərait yarana bilər. Bu əməkdaşlıq həm qabaqcıl texnologiyaların ölkəyə gətirilməsinə, həm də yerli sənaye kompetensiyalarının inkişafına imkan verə bilər.
Son illərdə müxtəlif regionlarda sənaye infrastrukturunun yaradılması da bu proses üçün mühüm baza formalaşdırıb. Yeni layihələrin həmin infrastrukturdan səmərəli istifadə etməsi investisiya imkanlarının genişlənməsinə və istehsal kooperasiyasının inkişafına xidmət edə bilər.
Dağ-mədən sənayesinin inkişafı ilə yanaşı, ətraf mühitin qorunması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Faydalı qazıntıların hasilatı və emalı zamanı ekoloji standartlara riayət edilməsi dayanıqlı sənaye inkişafının əsas şərtlərindəndir.
2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni istiqamətin konturlarını müəyyən edir. Burada əsas məqsəd hasilatın sadəcə artırılması deyil, mineral ehtiyatların ölkə daxilində daha geniş emalı, yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalı, yeni sənaye güclərinin yaradılması və ixrac imkanlarının genişləndirilməsidir.
Proqramın icrası nəticəsində geoloji kəşfiyyatdan hasilata, emaldan metallurgiyaya, hazır məhsul istehsalından ixraca qədər bir-biri ilə əlaqəli sənaye zəncirinin formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Bu zəncirin hər bir halqası yeni investisiya, istehsal və məşğulluq imkanları yarada bilər.
Proqramın icrasına nəzarət və monitorinq üçün də konkret mexanizmlər müəyyənləşdirilib. 23 sentyabr 2026-cı ildə onun təsdiq edilməsi barədə Prezident Sərəncamı imzalanıb. Tədbirlərin əlaqələndirilməsi və icrasına nəzarət Nazirlər Kabinetinə həvalə olunub, monitorinq və qiymətləndirmənin isə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin iştirakı ilə aparılması nəzərdə tutulub.
Dövlət Proqramının əsas mahiyyətini bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür: Azərbaycan təbii sərvətlərini yalnız hasil edən deyil, onları ölkə daxilində emal edərək daha yüksək iqtisadi dəyərə çevirən sənaye ölkəsi kimi mövqeyini gücləndirməyə yönəlir. Qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ məhz bu potensialın müasir texnologiyalar, investisiya və insan kapitalı ilə birləşdirilərək real iqtisadi nəticələrə çevrilməsidir.

Pərviz Hüseynzadə
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı