Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatında yeni mərhələ yaradır

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə 22 sentyabr 2026-cı il tarixində “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirənin keçirilməsi ölkənin iqtisadi inkişaf gündəliyində mühüm hadisələrdən biri kimi diqqət çəkir. Müşavirədə dövlət başçısı çıxış edərək dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin Azərbaycanın iqtisadiyyatı, xüsusilə qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından böyük perspektivlərə malik olduğunu vurğulayıb.
Son illərdə Azərbaycanda iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi, yeni sənaye sahələrinin yaradılması və ölkənin ixrac potensialının genişləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair yeni Dövlət Proqramı da məhz bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Dövlət Proqramının hazırlanması ilə bağlı Prezident İlham Əliyev 2026-cı il aprelin 1-də müvafiq Sərəncam imzalayıb və proqramın layihəsinin hazırlanması üçün tapşırıqlar verilib.
Yeni proqramın əsas xüsusiyyətlərindən biri mineral resursların yalnız hasil edilməsi ilə kifayətlənməmək, onların emalını genişləndirmək və xammaldan son məhsula qədər daha geniş dəyər zənciri yaratmaqdır. Belə yanaşma ölkənin sənaye potensialının gücləndirilməsi ilə yanaşı, əlavə dəyərin ölkə daxilində formalaşmasına, yeni istehsal sahələrinin və iş yerlərinin yaradılmasına imkan verə bilər.
Müşavirədə təqdim olunan məlumatlara əsasən, 2027–2030-cu illərdə proqram çərçivəsində ümumi investisiya ehtiyacının 5,3 milyard manat olması qiymətləndirilir. Bu vəsaitin 1,1 milyard manatının dövlət büdcəsi, 2,2 milyard manatının dövlət müəssisələrinin vəsaiti, 2 milyard manatının isə özəl vəsait hesabına formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Beləliklə, investisiyaların mühüm hissəsinin qeyri-büdcə mənbələri hesabına cəlb edilməsi planlaşdırılır.
Dövlət Proqramının qarşıya qoyduğu hədəflər sırasında sektorun əlavə dəyərinin və illik ixrac potensialının artırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təqdimata görə, növbəti dörd il ərzində yeni istehsal güclərinin yaradılması nəticəsində bu göstəricilərin 2,6 dəfə artırılması nəzərdə tutulur. Bu isə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin Azərbaycanın ixrac strukturunda və qeyri-neft sənayesində rolunun genişləndirilməsi məqsədinə xidmət edir.
Proqram çərçivəsində “Filizçay”, “Daşkəsən”, “Ortakənd” və “Söyüdlü” yataqlarının istismara hazırlanması nəzərdə tutulur. “Filizçay” yatağında mis, sink və qurğuşunun tamhəcmli emalı, “Söyüdlü” yatağında qızılın flotasiya üsulu ilə emalı, “Daşkəsən” layihəsi çərçivəsində isə poladtökmə sahəsi üçün ildə 2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalı gücünün yaradılması planlaşdırılır.
Bu layihələr həm sənaye istehsalının genişləndirilməsi, həm də yeni ixrac imkanlarının formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə qara və əlvan metallurgiyanın paralel inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın mineral-xammal potensialından daha səmərəli istifadə edilməsinə şərait yarada bilər.
Dövlət Proqramında geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi də mühüm istiqamət kimi müəyyənləşdirilib. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi ölkənin mineral resurs bazasının gələcəkdə daha da artırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, “Filizçay” polimetal yatağında mis, sink və qurğuşun ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi imkanlarının qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Müşavirədə “AzerGold” QSC-nin qarşıdakı mərhələdə fəaliyyət istiqamətlərinə də xüsusi diqqət yetirilib. Təqdim olunan məlumatlara görə, şirkətin yalnız qızıl hasil edən müəssisə kimi deyil, geoloji kəşfiyyat, əlvan və qara metal filizləri, sənaye partlayıcıları və qeyri-filiz sahələrini əhatə edən çoxşaxəli milli dağ-mədən şirkəti kimi inkişaf etdirilməsi qarşıya məqsəd qoyulub. 2030-cu ilədək şirkətin illik dövriyyəsinin 1 milyard manata çatdırılması hədəfi də açıqlanıb.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı regionların sosial-iqtisadi inkişafı baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yeni mədən və emal müəssisələrinin yaradılması həmin ərazilərdə məşğulluğun artmasına, xidmət sektorunun genişlənməsinə, infrastrukturun inkişafına və sahibkarlıq imkanlarının artmasına təsir göstərə bilər. Prezident İlham Əliyev də çıxışında Dövlət Proqramının regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair gündəliyi əks etdirdiyini qeyd edib.
Bu siyasət Azərbaycanın təbii resurslardan istifadəyə yanaşmasında yeni mərhələnin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Əsas məqsəd yalnız xammal hasil etmək deyil, onun emalı, istehsal zəncirinin genişləndirilməsi və yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalını artırmaqdır. Beləliklə, dağ-mədən sektoru digər sənaye sahələri ilə qarşılıqlı əlaqədə inkişaf etdirilərək daha geniş iqtisadi dəyər zəncirinin formalaşmasına töhfə verə bilər.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında dövlət proqramlarının konkret müddətlər və icra mexanizmləri əsasında həyata keçirilməsinin vacibliyi də diqqətə çatdırılıb. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair proqram 2027–2030-cu illəri əhatə edir və onun icrasına nəzarət mexanizmləri müəyyənləşdirilib. 23 sentyabr 2026-cı ildə Prezidentin Sərəncamı ilə Dövlət Proqramı rəsmi şəkildə təsdiq edilib və Nazirlər Kabinetinə tədbirlərin əlaqələndirilməsi və icrasına nəzarət tapşırılıb.
Ümumilikdə, 2027–2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan Dövlət Proqramı Azərbaycanın qeyri-neft sənayesinin inkişaf etdirilməsi, mineral resurslardan səmərəli istifadə olunması, yeni istehsal güclərinin yaradılması, ixrac imkanlarının genişləndirilməsi və regionların iqtisadi potensialının artırılması istiqamətində mühüm yol xəritəsi kimi qiymətləndirilir. Proqramın əsas hədəfləri ölkənin sənaye potensialının gücləndirilməsi ilə yanaşı, yeni investisiyaların cəlb edilməsinə, məşğulluğun artırılmasına və daha geniş sənaye dəyər zəncirinin yaradılmasına yönəlib.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən iqtisadi siyasətin növbəti mərhələsində dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın iqtisadi şaxələndirmə siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilir. Yeni Dövlət Proqramının icrası qarşıdakı illərdə ölkənin mineral-xammal potensialının daha səmərəli istifadəsi və sənaye istehsalının genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.

Rauf Nəcəfov
YAP Sədərək rayon təşkilatının məsləhətçisi