27 Sentyabr – Zəfərə gedən yol: Azərbaycan xalqının öz tarixini, milli iradəsini və gələcəyə inamını bir daha təsdiqlədiyi gündür

Tarixin elə günləri var ki, onlar yalnız təqvimdəki bir tarix kimi qalmır, bütöv bir xalqın taleyində dönüş nöqtəsinə çevrilir. 27 Sentyabr 2020-ci il Azərbaycan xalqının yaddaşında məhz belə bir tarixdir. Bu gün Vətən müharibəsinin başlanğıcı olmaqla yanaşı, uzun illər davam edən işğala son qoyulmasına, ərazi bütövlüyünün bərpasına və tarixi ədalətin təmin olunmasına aparan Zəfər yolunun mühüm mərhələsi kimi tariximizə həkk olunub.

Lakin 27 Sentyabrı yalnız 44 günlük müharibənin ilk günü kimi qiymətləndirmək tarixi prosesin mahiyyətini tam ifadə etmir. Zəfərə aparan yol 2020-ci ilin sentyabrında başlamamışdı. Bu yol illər ərzində formalaşan dövlətçilik iradəsinin, məqsədyönlü diplomatik fəaliyyətin, iqtisadi inkişafın, ordu quruculuğunun, milli həmrəyliyin və xalqın tarixi yaddaşının üzərində qurulmuşdu. 27 Sentyabr isə həmin uzunmüddətli prosesin hərbi müstəvidə həlledici mərhələyə keçdiyi tarix oldu.

Müasir hərbi elmin əsas müddəalarından biri ondan ibarətdir ki, müharibənin nəticəsi yalnız döyüş meydanındakı qüvvələrin nisbəti ilə müəyyən edilmir. Dövlətin iqtisadi imkanları, siyasi sabitliyi, hərbi strategiyası, kəşfiyyat və informasiya imkanları, texnoloji üstünlüyü, şəxsi heyətin peşəkarlığı, logistika və səfərbərlik qabiliyyəti, eləcə də cəmiyyətin mənəvi-psixoloji hazırlığı kompleks şəkildə qələbənin əsaslarını formalaşdırır. 2020-ci ildə Azərbaycanın əldə etdiyi Zəfəri də məhz bu amillərin qarşılıqlı təsiri kontekstində təhlil etmək daha doğru elmi yanaşmadır.

Uzun illər ərzində Azərbaycanda həyata keçirilən ordu quruculuğu siyasəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Müasir silah və hərbi texnikanın alınması, müxtəlif qoşun növlərinin qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsi, döyüş hazırlığının yüksəldilməsi, hərbi kadrların peşəkarlığının artırılması və müdafiə sənayesinin inkişaf etdirilməsi gələcək hərbi əməliyyatların əsaslarını formalaşdıran amillər sırasında idi. Güclü ordu isə öz növbəsində güclü iqtisadi və siyasi dayaqlara söykənirdi. Bu mənada Vətən müharibəsində əldə olunan nəticə bir günün deyil, uzunmüddətli dövlət strategiyasının məhsulu kimi qiymətləndirilməlidir.

Ermənistan silahlı qüvvələrinin genişmiqyaslı hərbi təxribatından sonra 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatlarına başlaması ilə müharibənin yeni mərhələsi başladı. Qarşıdakı 44 gün ərzində Azərbaycan Ordusu mürəkkəb relyef və möhkəmləndirilmiş müdafiə xətləri şəraitində ardıcıl hərbi əməliyyatlar həyata keçirdi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və digər yaşayış məntəqələrinin azad edilməsi, nəhayət, strateji əhəmiyyətli Şuşa şəhərinin nəzarətə götürülməsi müharibənin gedişatında həlledici dönüş yaratdı.

Bu müharibə müasir hərbi texnologiyaların döyüş meydanındakı rolunu da yeni müstəviyə çıxardı. Pilotsuz uçuş aparatlarından, kəşfiyyat-müşahidə sistemlərindən, dəqiq zərbə vasitələrindən və müxtəlif qoşun növlərinin əlaqələndirilmiş fəaliyyətindən istifadə döyüşlərin xarakterinə ciddi təsir göstərdi. Müasir müharibədə informasiya üstünlüyünün, real vaxt rejimində kəşfiyyat məlumatlarının əldə edilməsinin, hədəflərin dəqiq müəyyənləşdirilməsinin və qərarların sürətlə qəbul edilməsinin əhəmiyyəti bir daha təsdiqləndi. Azərbaycan Ordusunun əməliyyat təcrübəsi bu baxımdan beynəlxalq hərbi ekspertlərin də diqqətini cəlb edən nümunələrdən birinə çevrildi.

Şuşanın azad edilməsi isə hərbi və mənəvi-siyasi baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Qarabağın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşanın azadlığı təkcə ərazi baxımından mühüm hərbi nailiyyət deyildi. Bu hadisə Azərbaycan xalqının tarixi və mədəni irsinin bərpası baxımından da böyük simvolik məna daşıyırdı. Dağlıq ərazidə aparılan mürəkkəb əməliyyatlar Azərbaycan hərbçilərinin yüksək hazırlığını, taktiki çevikliyini və döyüş ruhunu nümayiş etdirdi.

Vətən müharibəsinin Zəfərlə nəticələnməsində xalq–ordu–dövlət birliyinin də müstəsna rolu oldu. Müharibə günlərində Azərbaycan cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələri vahid məqsəd ətrafında birləşdi. Cəbhədə hərbi qulluqçular Vətənin müdafiəsi uğrunda mübarizə apararkən, arxa cəbhədə milyonlarla insan mənəvi və sosial dəstəyi ilə bu mübarizənin iştirakçısına çevrildi. Bu birlik təsadüfi emosional reaksiyadan daha artıq idi. O, milli həmrəyliyin, dövlətçilik şüurunun və ümumi məqsəd ətrafında səfərbərlik qabiliyyətinin göstəricisi idi.

Sosioloji və psixoloji baxımdan böhran və müharibə şəraitində cəmiyyətin vahid məqsəd ətrafında birləşməsi onun sosial davamlılığını və müqavimət potensialını yüksəldən mühüm amildir. 2020-ci ildə Azərbaycan cəmiyyətində müşahidə olunan yüksək həmrəylik də Vətən müharibəsinin sosial dayaqlarından biri kimi çıxış etdi. Bu birlik Azərbaycan xalqının dövlət və ordu ilə mənəvi bağlılığının gücünü nümayiş etdirdi.

Vətən müharibəsində Azərbaycan yüzlərlə qəhrəman övladını itirdi. Onların hər biri tariximizin canlı səhifəsinə çevrildi. Şəhidlərin fədakarlığı nəticəsində qazanılan Zəfər xalqımız üçün əbədi mənəvi dəyər daşıyır.

Məhz buna görə 27 Sentyabrın Azərbaycan tarixində yeri yalnız hərbi hadisə ilə məhdudlaşmır. Bu tarix şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, milli yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə Vətən sevgisi ilə bağlı mühüm mənəvi mesajdır. 2020-ci il dekabrın 2-də imzalanmış sərəncamla 27 Sentyabrın Azərbaycan Respublikasında Anım Günü kimi qeyd edilməsi də bu baxımdan mühüm tarixi və mənəvi əhəmiyyət daşıyır.

27 Sentyabr hadisələrini təhlil edərkən daha bir mühüm məqam diqqətdən yayınmamalıdır: Zəfər yalnız döyüş meydanında qazanılmadı. Hərbi uğurun arxasında illər ərzində həyata keçirilən iqtisadi, siyasi, diplomatik və hərbi strategiyanın bütöv bir sistemi dayanırdı. Güclü iqtisadiyyat müdafiə qabiliyyətinin maliyyə əsaslarını yaratdı, diplomatik fəaliyyət Azərbaycanın mövqelərinin beynəlxalq müstəvidə qorunmasına xidmət etdi, ordu quruculuğu hərbi imkanları artırdı, milli həmrəylik isə bütün bu proseslərin ictimai dayağına çevrildi.

2020-ci ilin noyabrında hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə Azərbaycanın tarixində yeni mərhələ başladı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq prosesinə start verildi. Bu mərhələ Zəfərin yalnız hərbi nəticə olmadığını, onun yeni sosial-iqtisadi və siyasi reallıqlar yaratdığını göstərdi. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəldilməsi, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin olunması Zəfərdən sonrakı dövrün əsas prioritetlərindən birinə çevrildi.

Bu gün 27 Sentyabr haqqında düşünərkən əsas məsələ yalnız müharibənin necə baş verdiyini xatırlamaq deyil. Əsas məsələ həmin tarixi hadisədən dövlətçilik və gələcək baxımından nəticələr çıxarmaqdır. Vətən müharibəsi göstərdi ki, milli məqsədin aydın müəyyənləşdirilməsi, uzunmüddətli strateji planlaşdırma, iqtisadi dayanıqlıq, güclü ordu, müasir texnologiyalar, peşəkar insan kapitalı və milli birlik dövlətin təhlükəsizliyinin fundamental şərtləridir.

Tarix həm də göstərir ki, qələbəni qorumaq onu qazanmaq qədər mühümdür. Ərazi bütövlüyünün bərpası ilə əldə edilən nəticələrin davamlı olması üçün iqtisadi inkişaf, sosial rifah, elm və təhsil, texnoloji tərəqqi və güclü dövlət institutları daim inkişaf etdirilməlidir. Zəfərin ən böyük təminatı yalnız keçmiş qələbə ilə fəxr etmək deyil, həmin qələbənin yaratdığı imkanlardan istifadə etməklə daha güclü gələcək qurmaqdır.

27 Sentyabr buna görə həm hüzn, həm qürur, həm də məsuliyyət günüdür. Bu tarix bizə şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsini yaşatmağı, qazilərimizin fədakarlığını unutmamağı, Vətənin müdafiəsinin hər bir nəsil üçün ali vəzifə olduğunu xatırladır.

Bu gün Azərbaycan xalqı 27 Sentyabrı anarkən 44 günlük Vətən müharibəsinin başlanğıcını deyil, həm də illərlə davam edən mübarizənin hansı nəticə ilə yekunlaşdığını xatırlayır. 27 Sentyabr 2020-ci ildən başlayan yol 8 noyabrda Şuşanın azad edilməsi, 10 noyabrda isə hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə yeni tarixi mərhələyə keçdi. Bu yolun hər səhifəsində şəhidlərin qanı, əsgər və zabitlərin qəhrəmanlığı, xalqın həmrəyliyi və dövlətin strateji iradəsi dayanır.

Zəfər salnaməsinin ən mühüm dərsi isə bundan ibarətdir: milli iradə, dövlətçilik əzmi və birlik möhkəm olduqda tarix dəyişir.

27 Sentyabrın yaddaşımızdakı yeri də məhz buradan qaynaqlanır. Bu tarix bizi həm keçmişin qəhrəmanlarına ehtiram göstərməyə, həm də gələcəyin daha güclü Azərbaycanını qurmaq məsuliyyətini dərk etməyə çağırır.

Şəhidlərin müqəddəs xatirəsi qarşısında ən böyük borcumuz onların uğrunda can verdiyi Vətəni daha da gücləndirmək, milli birliyi qorumaq və Zəfərin mənəvi dəyərlərini gələcək nəsillərə çatdırmaqdır.

Çünki 27 Sentyabr yalnız Zəfərə gedən yolun başlanğıcı deyil, Azərbaycan xalqının öz tarixini, milli iradəsini və gələcəyə inamını bir daha təsdiqlədiyi gündür.

Bəhruz Məmmədov

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı,

Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi, dosent,

NDU ərazi partiya təşkilatının sədri