Azərbaycanın dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafında yeni mərhələ - ŞƏRH

Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında sənayenin xüsusi rolu vardır. Ölkəmizdə qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi, yeni istehsal sahələrinin yaradılması və təbii sərvətlərdən daha səmərəli istifadə olunması istiqamətində mühüm işlər görülür. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə çıxışı zamanı bu sahənin qarşıdakı illər üçün əsas inkişaf istiqamətləri barədə mühüm fikirlər səsləndirilib.

Dağ-mədən sənayesi Azərbaycan üçün yeni sahə deyil. Ölkəmizin müxtəlif ərazilərində zəngin mineral ehtiyatlar mövcuddur. Tarixən Azərbaycanın ayrı-ayrı bölgələrində dəmir filizi, mis, qızıl və digər faydalı qazıntıların hasilatı həyata keçirilib. Müasir dövrdə isə əsas məqsəd mövcud ehtiyatlardan daha səmərəli istifadə etmək, yeni yataqları müəyyənləşdirmək və hasil olunan xammalı ölkə daxilində daha çox emal etməkdir.

Dövlət Proqramının əsas məqsədlərindən biri məhz bundan ibarətdir. Yəni məqsəd yalnız filizin çıxarılması və xammal kimi satılması deyil. Əsas məqsəd filizin hasilatından başlayaraq onun zənginləşdirilməsi, emalı və hazır məhsula çevrilməsinə qədər olan proseslərin mümkün qədər Azərbaycanda həyata keçirilməsidir. Bu isə ölkə iqtisadiyyatında daha çox əlavə dəyərin yaranmasına imkan verə bilər.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd olunan məlumatlara əsasən, 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına böyük həcmdə investisiyaların yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Ümumilikdə bu sahəyə 5,3 milyard manat investisiya qoyuluşu planlaşdırılır. Bu vəsaitin həm dövlət, həm dövlət müəssisələri, həm də özəl sektor hesabına təmin edilməsi nəzərdə tutulur.

Dövlət Proqramında dəmir filizi, alüminium, mis və qızıl əsas istiqamətlər kimi müəyyənləşdirilib. Bu sahələrin hər biri Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün mühüm imkanlara malikdir. Yeni layihələrin həyata keçirilməsi ilə istehsalın artırılması, ixrac imkanlarının genişləndirilməsi və yeni iş yerlərinin yaradılması gözlənilir.

Dəmir filizi sahəsində Daşkəsən layihəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Layihə çərçivəsində dəmir filizinin çıxarılması, zənginləşdirilməsi və emalı üzrə müəssisələrin yaradılması nəzərdə tutulur. Burada əsas məqsəd xammalın ilkin formada xaricə göndərilməsi ilə kifayətlənməmək, onu daha yüksək mərhələdə emal etməkdir. Layihə üzrə gələcəkdə illik iki milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalının həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

Bu layihənin həyata keçirilməsi Azərbaycanda metallurgiya sənayesinin inkişafına ciddi təsir göstərə bilər. Dəmir filizinin hasilatı ilə yanaşı, onun emal olunması ölkədə yeni istehsal zəncirinin yaranmasına şərait yarada bilər. Bu isə həm daxili bazarın tələbatının ödənilməsinə, həm də gələcəkdə ixrac imkanlarının artırılmasına xidmət edə bilər.

Alüminium sənayesi də Dövlət Proqramında mühüm yer tutur. Azərbaycanda alüminium istehsalının artırılması və yeni istehsal imkanlarının yaradılması nəzərdə tutulur. Elektroliz zavodunun istehsal gücünün artırılması, yayma məhsullarının istehsalının genişləndirilməsi və daha yüksək əlavə dəyərli məhsulların hazırlanması planlaşdırılır. Bunun nəticəsində Azərbaycan alüminium xammalı ilə yanaşı, daha çox hazır və yarımfabrikat məhsullar ixrac edə bilər.

Mis, sink və qurğuşun istehsalı baxımından Filizçay yatağının da böyük əhəmiyyəti var. Bu yatağın iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi Azərbaycanın əlvan metallurgiya imkanlarını genişləndirə bilər. Yataqda olan ehtiyatların hasilatı və emalı nəticəsində yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması nəzərdə tutulur.

Qızıl hasilatı da Dövlət Proqramında mühüm istiqamətlərdən biridir. Azərbaycanda bir sıra qızıl yataqlarının işlənməsi üzrə işlər aparılır. Söyüdlü, Ortakənd və digər yataqların imkanlarından istifadə etməklə qızıl hasilatının artırılması nəzərdə tutulur. Bu sahədə həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın qiymətli metal ehtiyatlarından daha səmərəli istifadə etməsinə imkan yarada bilər.

Dağ-mədən sənayesinin inkişafı geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsini də tələb edir. Yeni yataqların aşkar olunması üçün müasir texnologiyalardan istifadə edilir. Müxtəlif bölgələrdə aparılan geoloji araşdırmalar gələcəkdə ölkənin mineral-xammal bazasının genişləndirilməsinə imkan verə bilər.

Dövlət Proqramının qarşıya qoyduğu hədəflərdən biri də bu sahənin ölkə iqtisadiyyatına verdiyi töhfəni artırmaqdır. Planlara əsasən, 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsula töhfəsinin 1,8 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Həmçinin illik ixrac potensialının 3,4 milyard manata qədər artırılması qarşıya məqsəd qoyulub.

Bu layihələrin həyata keçirilməsi regionların inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Dağ-mədən müəssisələri əsasən regionlarda yerləşir. Yeni zavodların və istehsal sahələrinin yaradılması həmin ərazilərdə yeni iş yerlərinin açılmasına səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, nəqliyyat, logistika, tikinti, xidmət və digər sahələrdə də iqtisadi fəallığın artması mümkündür.

Yeni sənaye layihələrinin həyata keçirilməsi ixtisaslı kadrlara olan tələbatı da artıracaq. Mühəndislər, texniki işçilər, geoloqlar, metallurqlar və digər mütəxəssislərə ehtiyac yaranacaq. Bu isə peşə və texniki təhsilin inkişafı üçün əlavə imkanlar yarada bilər.

Dövlət Proqramının digər mühüm cəhəti yerli istehsal imkanlarının artırılmasıdır. Xammalın ölkə daxilində emal olunması həm əlavə dəyərin Azərbaycanda qalmasına, həm də müxtəlif sənaye sahələrinin bir-biri ilə əlaqəsinin güclənməsinə şərait yarada bilər. Beləliklə, da mədən sənayesinin inkişafı yalnız bir sahəyə deyil, bütövlükdə sənaye sektoruna təsir göstərə bilər.

Ümumilikdə, 2027-2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı Azərbaycanın dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı üçün geniş imkanlar müəyyənləşdirir. Proqramın əsas istiqaməti təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə etməklə daha çox məhsul istehsal etmək, xammalın emal səviyyəsini artırmaq, yeni istehsal müəssisələri yaratmaq və ixrac imkanlarını genişləndirməkdir. Bu baxımdan qarşıdakı illərdə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin Azərbaycanın iqtisadi həyatında daha mühüm yer tutacağı gözlənilir. Yeni layihələrin həyata keçirilməsi həm sənayenin inkişafına, həm regionlarda məşğulluğun artmasına, həm də ölkənin ixrac potensialının genişlənməsinə xidmət edə bilər.

Elnur Qəhrəmanov,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı