Ermənistanın təxribatları Vətən müharibəsinə aparan yolda - ŞƏRH

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi uzun illər davam edən münaqişənin ən ağır mərhələsi idi. Azərbaycan torpaqlarının işğalı başa çatmır, məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı təmin olunmur, danışıqlar isə nəticə vermirdi. Müharibədən əvvəlki aylarda baş verən hərbi təxribatlar və işğal altındakı ərazilərdə atılan siyasi addımlar vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Sentyabr hadisələrini anlamaq üçün həmin dövrün ardıcıllığına baxmaq vacibdir.
2020-ci ilin iyulunda Ermənistan–Azərbaycan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində döyüşlər baş verdi. Azərbaycan hərbçiləri və bir mülki şəxs həlak oldu. Bu hadisə ona görə xüsusi narahatlıq doğurdu ki, döyüşlər Qarabağda deyil, iki dövlətin sərhədində gedirdi. Azərbaycan Ordusu hücumun qarşısını aldı. Lakin atəşin dayanması təhlükənin aradan qalxdığı mənasına gəlmirdi. Münaqişənin əsas səbəbi olan işğal davam edir, yeni silahlı qarşıdurma ehtimalı qalırdı. Prezident İlham Əliyev sentyabrın 27-də xalqa müraciətində Tovuz hadisələrini xatırladaraq hərbi təxribatların müntəzəm xarakter aldığını bildirdi.
İyul döyüşlərindən sonra da gərginliyi azaldacaq addımlar atılmadı. Dövlət başçısının həmin müraciətdə verdiyi məlumata əsasən, avqust ayında Azərbaycana diversiya qrupu göndərilmişdi və onun rəhbəri saxlanılmışdı. Bu hadisə sərhəddəki döyüşlərin təsadüfi, təkbaşına baş vermiş insident kimi qiymətləndirilməsini çətinləşdirirdi. Qısa fasilə ilə təkrarlanan belə addımlar təhlükəsizlik mühitini ağırlaşdırır və daha geniş qarşıdurma riskini artırırdı.
Hərbi hadisələrlə yanaşı, işğal altındakı Azərbaycan ərazilərində həyata keçirilən siyasi addımlar da danışıqlar mühitinə mənfi təsir göstərirdi. Şuşada separatçı rejimin rəhbəri üçün mərasim keçirilməsi və qondarma qurumun parlamentinin həmin şəhərə köçürülməsi barədə qərar Azərbaycan tərəfindən təxribat kimi qiymətləndirilirdi. Şuşa xalqımızın tarixi və mədəni həyatında xüsusi yeri olan şəhərdir. Onun işğal altında saxlanıldığı bir vaxtda belə tədbirlərin təşkili münaqişənin həllinə xidmət etmirdi; əksinə, qarşıdurmanı dərinləşdirirdi. Prezident İlham Əliyev 27 sentyabr müraciətində bu addımlara ayrıca toxunmuşdu.
İşğal altındakı ərazilərdə qanunsuz məskunlaşma məsələsi də ciddi narahatlıq mənbəyi idi. İnsanların həmin ərazilərə yerləşdirilməsi mövcud vəziyyəti dəyişməyə və işğalın nəticələrini möhkəmləndirməyə yönəlmiş addım kimi qəbul olunurdu. Bu isə öz evlərindən köçkün düşmüş azərbaycanlıların qayıdış hüququna zidd idi. Danışıqlar aparılan bir dövrdə yerlərdə vəziyyətin birtərəfli qaydada dəyişdirilməsi sülh prosesinə etimadı sarsıdırdı.
Münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün danışıqlar uzun illər davam etmişdi. Lakin danışıqların mövcudluğu təkbaşına irəliləyiş demək deyildi. İşğal davam etdikdə, hərbi təxribatlar təkrarlandıqda və işğal altındakı ərazilərdə yeni addımlar atıldıqda siyasi proses nəticə vermirdi. Prezident İlham Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də danışıqların faktiki olaraq dayandığını bildirmişdi. Həmin vaxt artıq hərbi təhlükə ilə siyasi çıxılmaz vəziyyət eyni anda dərinləşmişdi.
Sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycanın yaşayış məntəqələrini və hərbi mövqelərini atəşə tutdu. Həmin gün qəbul edilmiş hərbi vəziyyət haqqında fərmanda müxtəlif növ silahlardan, o cümlədən ağır artilleriyadan istifadə olunduğu, mülki şəxslər və hərbçilər arasında ölən və yaralananların olduğu göstərilirdi. Azərbaycan Ordusu hücumun qarşısını almaq üçün əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Bununla xalqımızın tarixinə Vətən müharibəsi kimi daxil olan 44 günlük mübarizə başlandı.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu işğal altındakı torpaqların azadlığı uğrunda döyüşdü. Əsgər və zabitlərimizin irəliləyişi hərbi vəziyyəti dəyişdi, uzun illər davam edən işğala son qoyulması üçün həlledici imkan yaratdı. Tarixi Qələbə ordumuzun hazırlığının, döyüşçülərimizin cəsarətinin və xalqımızın birliyinin nəticəsi oldu. Bu müharibədə hər azad edilmiş şəhər və kənd böyük fədakarlıq hesabına qazanıldı.
Müharibəyə aparan hadisələri xatırlamaq keçmişi sadəcə təkrarlamaq üçün lazım deyil. İyul döyüşləri, avqust təxribatı, Şuşa ilə bağlı addımlar və sentyabrın 27-də baş vermiş hücum göstərir ki, həll olunmamış işğal və davam edən təxribatlar bölgədə sabitlik yarada bilməzdi. Hadisələrin ardıcıllığı Azərbaycanın hansı şəraitdə ərazi bütövlüyünü bərpa etmək uğrunda mübarizəyə başladığını aydınlaşdırır.
27 Sentyabr – Anım Günündə həmin dövrü yada salarkən düşüncələrimiz, ilk növbədə, Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərimizin yanındadır. Onların hər biri ailəsinin sevdiyi insan, xalqımızın qəhrəman övladıdır. Bu gün şəhidlərimizin xatirəsi qarşısında baş əyir, qazilərimizə minnətdarlığımızı bildiririk. Tarixi Qələbənin necə qazanıldığını gələcək nəsillərə anlatmaqla yanaşı, onun hansı itkilər bahasına əldə olunduğunu da daim xatırlamalıyıq.

Gülxanım Abdulhüseynova,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü
Neftçala rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktor müavini