Otuz il səbr, qırx dörd gündə ədalət – 27 sentyabr Anım Gününü fəxrlə anırıq!

Azərbaycan xalqı 44 günlük Vətən müharibəsinə heç zaman könüllü olaraq getmədi. Əksinə, otuz ilə yaxın müddət ərzində ölkəmiz bütün imkanları sərf edərək Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə, beynəlxalq hüquq normaları əsasında həllinə nail olmağa çalışdı. Lakin bu səylər nəticəsiz qaldı, çünki rəsmi İrəvanın uzun illər davam etdirdiyi işğalçı siyasəti və danışıqlar prosesindəki saxtakarlığı, sonda müharibəni qaçılmaz etdi.

Ermənistanın regional siyasəti onilliklər boyu ifrat millətçilik prinsipləri üzərində qurulub. Tarixi ədəbiyyatda "Daşnaksütyun" adı ilə tanınan bu siyasi cərəyan, qonşu xalqların ərazi bütövlüyünü tanımayan, "dənizdən-dənizə Ermənistan" adlı sərsəm və reallıqdan uzaq ideyanı əsas ideoloji istiqamət kimi qəbul etmişdi. Bu ideologiya əsasında Ermənistan dövləti Azərbaycana qarşı açıq ərazi iddiaları irəli sürür, işğal siyasətini davam etdirir və beynəlxalq ictimaiyyəti yanlış məlumatlandırmaqla öz mövqeyini gücləndirməyə çalışırdı.

Bu kontekstdə xüsusi diqqətə layiq məqamlardan biri də beynəlxalq aləmdə mövcud olan "ikili standartlar" siyasətidir. Uzun illər ərzində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulması, dörd BMT Təhlükəsizlik Şurası qətnaməsinin icra olunmaması faktına baxmayaraq, beynəlxalq birlik tərəfindən lazımi addımlar atılmadı. Bu, Azərbaycan xalqında haqlı narahatlıq yaratmaqla yanaşı, işğalçı tərəfin cəzasızlıq mühitindən sui-istifadə etməsinə şərait yaratdı. Beynəlxalq təşkilatların bu məsələdə göstərdiyi passivlik, əslində, münaqişənin uzanmasının əsas səbəblərindən biri oldu.

Sülhsevər və tolerant xalq kimi tanınan Azərbaycan xalqının səbir kasası nəhayət, Ermənistanın davamlı hərbi təxribatları nəticəsində daşdı. 2020-ci ilin iyul ayında Tovuz istiqamətində baş verən təxribatlar, sonrakı aylarda davam edən atəşkəs pozuntuları, mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilən hücumlar — bütün bunlar göstərdi ki, Ermənistan tərəfi danışıqlar prosesini ciddi qəbul etmir və status-kvonu əbədiləşdirməyə çalışır. Prezident İlham Əliyevin dəfələrlə vurğuladığı kimi, Azərbaycan sonadək sülh variantına üstünlük verirdi, lakin işğalçı tərəfin təxribatları bu yolu bağladı.

Sentyabrın 27-də başlayan əks-hücum əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Ordusu qısa müddət ərzində strateji əhəmiyyətli ərazilər üzərində nəzarəti bərpa etməyə başladı. Müharibə dövründə bütün Azərbaycan xalqı bir amal ətrafında birləşdi və "öldü var, döndü yoxdur" şüarı ilə yaşadı. Bu şüar sadəcə hərbi ehtiras deyil, həm də xalqın öz tarixi haqqını bərpa etmək əzminin ifadəsi idi.

44 gün davam edən döyüşlər nəticəsində Azərbaycan Ordusu Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı və digər rayonları, həmçinin tarixi Şuşa şəhərini işğaldan azad etdi. Noyabrın 10-da imzalanan üçtərəfli bəyanatla müharibə başa çatdı və Ermənistan qalan ərazilərdən də qoşunlarını çıxarmağa məcbur oldu. Bununla da, otuz ilə yaxın davam edən işğal faktiki olaraq aradan qaldırıldı və Azərbaycan öz beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində suverenliyini bərpa etdi.

Bu tarixi hadisələr göstərdi ki, beynəlxalq hüququn tələblərinə uzun müddət məhəl qoyulmaması, nəhayət, hərbi-siyasi yolla həll olunmalı oldu. Azərbaycan bütün bu proses boyunca öz beynəlxalq hüquqa sadiqliyini nümayiş etdirdi — münaqişənin başlanğıcından tutmuş sonuna qədər danışıqlar masasından uzaqlaşmadı, lakin eyni zamanda öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək hüququndan da imtina etmədi.

Bu gün, illər sonra, həmin hadisələrə nəzər saldıqda aydın olur ki, Vətən müharibəsi yalnız hərbi əməliyyat deyil, həm də ədalətin, beynəlxalq hüququn və xalqın öz taleyini müəyyənləşdirmək hüququnun təntənəsi idi. Rəsmi İrəvanın illər boyu yeritdiyi siyasətin uğursuzluğu və beynəlxalq ikili standartların doğurduğu nəticələr bu gün də diqqətlə təhlil olunmalı tarixi dərsdir — ona görə ki, sülh yalnız ədalət və beynəlxalq hüquq norması əsasında qurula bilər.

Bundan əlavə, qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın bu mübarizədə ardıcıl mövqeyi beynəlxalq ictimaiyyətdə də getdikcə daha çox anlayışla qarşılanmağa başladı. Müharibədən sonrakı dövrdə bir çox beynəlxalq ekspert və təşkilat Azərbaycanın uzun illər ərzində göstərdiyi səbri və danışıqlar prosesinə sadiqliyini etiraf etdi. Bu, onu göstərir ki, tarixi ədalətin gec də olsa bərpa olunması mümkündür, lakin bunun üçün həm daxili iradə, həm də beynəlxalq mühitin düzgün formalaşdırılması vacibdir.

Bu hadisələrdən çıxarılan əsas dərs ondan ibarətdir ki, hər hansı münaqişənin uzun müddət "dondurulmuş" vəziyyətdə saxlanılması, əslində, problemi həll etmir, əksinə, onu daha da kəskinləşdirir. Azərbaycanın təcrübəsi göstərdi ki, ədalətli həll yalnız qətiyyətli, prinsipial mövqe və öz haqqını müdafiə etmək əzmi ilə mümkündür.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini