Azərbaycan və Mərkəzi Asiya: dostluq, tərəfdaşlıq və ortaq inkişaf hədəfləri - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı ölkəmizin region dövlətləri ilə əlaqələrinin strateji əhəmiyyətini, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsini və çoxşaxəli əməkdaşlığın inkişaf perspektivlərini bir daha nümayiş etdirib. Dövlət başçısının çıxışında siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi, iqtisadi-ticari əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat və energetika sahələrində birgə fəaliyyətin gücləndirilməsi, eləcə də humanitar münasibətlərin inkişafı əsas istiqamətlər kimi önə çəkilib.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə qarşılıqlı fəaliyyəti son illərdə xeyli genişlənib. Ötən ilin noyabrında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşü formatına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi ölkəmizin regional əməkdaşlıq sistemində artan rolunun mühüm göstəricisidir. Bu qərar Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, iqtisadi potensialı, nəqliyyat-logistika imkanları və regional təşəbbüsləri ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfənin yüksək qiymətləndirildiyini göstərir.
Azərbaycanın bu formata qoşulması Xəzər dənizinin hər iki sahilində yerləşən ölkələr arasında əməkdaşlığın yeni mərhələyə yüksəlməsinə imkan yaradıb. Beləliklə, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, ortaq layihələrin həyata keçirilməsi və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının artırılması üçün daha əlverişli zəmin formalaşıb. Bu əməkdaşlıq eyni zamanda regionun beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində mövqeyinin güclənməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında iqtisadi əməkdaşlıq və investisiya tərəfdaşlığı xüsusi yer tutub. Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradaraq qarşılıqlı sərmayə qoyuluşunun genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıb. Bu fondlar ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsi, sahibkarlar arasında tərəfdaşlığın artırılması və yeni istehsal imkanlarının yaradılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Birgə investisiya mexanizmlərinin formalaşdırılması əməkdaşlığın yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması ilə məhdudlaşmadığını, həm də uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlığa əsaslandığını göstərir. Sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, enerji və digər sahələrdə birgə layihələrin həyata keçirilməsi ölkələrin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməyə, yeni iş yerləri yaratmağa və qarşılıqlı faydalı əlaqələri dərinləşdirməyə imkan verir.
Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin dinamik inkişafı da regional əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biridir. Tarixi və mədəni yaxınlığa, qarşılıqlı hörmətə və ortaq maraqlara əsaslanan əlaqələr siyasi dialoqdan iqtisadiyyat, nəqliyyat, energetika və humanitar sahələrə qədər geniş spektri əhatə edir. İki ölkə arasında əməkdaşlığın genişlənməsi Xəzər regionunda sabitliyin möhkəmləndirilməsi və ümumi inkişaf məqsədlərinin reallaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Dövlət başçısının çıxışında nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq da prioritet istiqamətlərdən biri kimi diqqətə çatdırılıb. Azərbaycanın Şərq ilə Qərb arasında mühüm tranzit qovşağına çevrilməsi, Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və yükdaşımaların səmərəliliyinin artırılması regional tərəfdaşlığın əsas hədəflərindəndir. Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımaların inkişafı, liman və dəmir yolu infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, logistika imkanlarının artırılması ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin daha da dərinləşməsinə şərait yaradır.
Müasir dövrdə beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyətinin artdığı bir şəraitdə Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin birgə fəaliyyəti xüsusi aktuallıq kəsb edir. Avrasiya məkanında alternativ və etibarlı marşrutların inkişafı beynəlxalq ticarətin davamlılığı, regional iqtisadi inteqrasiya və ölkələrin tranzit potensialının reallaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu baxımdan nəqliyyat infrastrukturuna yatırılan sərmayələr və əlaqələndirilmiş logistika siyasəti gələcək əməkdaşlığın əsas dayaqlarındandır.
Energetika sahəsi də Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Enerji resursları, elektrik enerjisinin ötürülməsi, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və regional enerji bağlantılarının genişləndirilməsi ortaq maraqların təmin olunması üçün yeni imkanlar yaradır. Azərbaycanın enerji infrastrukturuna, ixrac marşrutlarına və yaşıl enerji layihələrinə verdiyi önəm region dövlətləri ilə qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsinə də töhfə verir.
Qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər fonunda ölkələr arasında əlaqələndirilmiş fəaliyyətin gücləndirilməsi, enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və yeni layihələrin reallaşdırılması getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin enerji sahəsində əməkdaşlığı həm iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsinə, həm də regionun beynəlxalq enerji sistemində rolunun artırılmasına xidmət edir.
Dövlət başçısının çıxışında humanitar əməkdaşlığın əhəmiyyətini göstərən nümunələr də xüsusi diqqət çəkir. Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Qırğızıstanın isə Ağdamda Manas adına məktəb inşa etməsi xalqlarımız arasında dostluğun və qardaşlığın konkret təzahürüdür. Bu layihələr işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına dəstək olmaqla yanaşı, təhsil və mədəniyyət sahələrində əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə də xidmət edir.
Belə təşəbbüslər göstərir ki, Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlıq yalnız siyasi və iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır. Təhsil, mədəniyyət, elm və humanitar sahələrdə həyata keçirilən layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə, ortaq tarixi-mədəni dəyərlərin qorunmasına və gələcək nəsillər arasında əlaqələrin inkişafına mühüm töhfə verir.
Türkmənbaşıda keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündə imzalanan sənədlər də dövlətlər arasında razılaşdırılmış əməkdaşlıq istiqamətlərinin konkret layihələr və praktiki addımlarla möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu sənədlər qarşılıqlı fəaliyyətin hüquqi və təşkilati əsaslarının gücləndirilməsinə, yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsinə və əldə olunan razılaşmaların həyata keçirilməsinə xidmət edən mühüm vasitədir.
Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşıda səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin strateji məzmununu və regional əməkdaşlığın geniş perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Azərbaycanın Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması, birgə investisiya fondlarının yaradılması, nəqliyyat və energetika sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, eləcə də humanitar təşəbbüslərin həyata keçirilməsi qarşılıqlı tərəfdaşlığın yeni mərhələyə yüksəldiyini göstərir.
Müasir geosiyasi və geoiqtisadi şəraitdə regional həmrəyliyin, qarşılıqlı etimadın və iqtisadi əlaqələndirmənin əhəmiyyəti daha da artır. Bu baxımdan Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi yalnız iştirakçı ölkələrin milli maraqlarına deyil, bütövlükdə regionda sabitliyin, təhlükəsizliyin və davamlı inkişafın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Türkmənbaşı görüşü də bu ortaq məqsədlərin reallaşdırılması istiqamətində mühüm siyasi və iqtisadi platforma kimi dəyərləndirilə bilər.

İlahə Qurbanova
YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı