Türkmənbaşı razılaşmaları regional əməkdaşlığın yeni mərhələsinə yol açır - ŞƏRH

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlərin genişlənməsi regional əməkdaşlığın məzmununu və miqyasını dəyişir. Qarşılıqlı səfərlər, iqtisadi əlaqələr və birgə layihələr dövlətlər arasında formalaşmış etimadın praktik nəticələridir. Bu əlaqələrin davamlı inkişafı isə ortaq məqsədlərin müəyyənləşdirilməsini və fəaliyyətin əlaqələndirilməsini tələb edir. Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü həmin istiqamətdə mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.
Görüş çərçivəsində dövlət başçıları “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı”nı və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar”ı imzalamışlar. Bu sənədlərin qəbul edilməsi əməkdaşlığın inkişafına ortaq siyasi iradəni ifadə edir. Birgə Bəyanat və tənzimləyici sənədlərlə bağlı qərar birlikdə nəzərdən keçirildikdə, tərəflərin qarşılıqlı fəaliyyəti daha ardıcıl və təşkilatlanmış şəkildə davam etdirmək niyyəti görünür.
Türkmənbaşı görüşünün əhəmiyyətini Azərbaycanın bu formatda tamhüquqlu iştirakı ilə bağlı qiymətləndirmək lazımdır. Prezident İlham Əliyev çıxışında ölkəmizin ötən ilin noyabrında Məşvərət formatının tamhüquqlu üzvü olduğunu xatırlatmış və həmin qərarı yekdilliklə dəstəkləyən dövlət başçılarına təşəkkürünü bildirmişdir. Azərbaycanın iştirakı Xəzərin hər iki sahilində yerləşən ölkələr arasında əməkdaşlığın imkanlarını genişləndirir. Ölkəmizin nəqliyyat, enerji və iqtisadi potensialı ortaq təşəbbüslərin daha geniş coğrafiyada həyata keçirilməsinə şərait yaradır.
Çoxtərəfli əməkdaşlıq formatının üstünlüyü ayrı-ayrı ikitərəfli əlaqələri ümumi məqsədlər ətrafında əlaqələndirmək imkanındadır. Hər bir dövlətin öz inkişaf prioritetləri və iqtisadi imkanları vardır. Ortaq müzakirələr həmin imkanların bir-birini tamamlayan tərəflərini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bunun nəticəsində bir neçə ölkənin iştirakı ilə həyata keçirilə biləcək layihələr üçün daha əlverişli şərait yaranır. Türkmənbaşı razılaşmalarının siyasi əhəmiyyəti də belə bir əməkdaşlığın davam etdirilməsinə göstərilən ümumi münasibətdədir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında iqtisadi əlaqələrin gələcəyi barədə səsləndirdiyi fikirlər bu yanaşmanın praktik məzmununu açır. Dövlətimizin başçısı qarşılıqlı ticarətin artırılması ilə yanaşı, birgə sərmayə qoyuluşunun, istehsalın və xarici bazarlara birgə çıxışın vacibliyini vurğulamışdır. Bu mövqe ölkələr arasında iqtisadi münasibətlərin dərinləşdirilməsinə yönəlmişdir. Məhsul mübadiləsi ilə başlayan əlaqələrin birgə istehsala çevrilməsi müəssisələr arasında daha uzunmüddətli münasibətlər yarada, iqtisadi maraqların qarşılıqlı bağlılığını gücləndirə bilər.
Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaratdığı birgə investisiya fondları həmin məqsədə xidmət edə biləcək mühüm vasitələrdir. Bu fondların imkanlarından səmərəli istifadə olunması yeni müəssisələrin yaradılmasına və sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsinə şərait yarada bilər. Burada əsas vəzifə maliyyə imkanlarının iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış layihələrlə əlaqələndirilməsidir. Ortaq siyasi iradə belə təşəbbüsləri dəstəkləyir, onların uğuru isə düzgün planlaşdırmadan və ardıcıl icradan asılıdır.
Görüşün nəticələrinə nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı baxımından da yanaşmaq mümkündür. Azərbaycanın və Mərkəzi Asiya ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanları Xəzər üzərindən qurulan marşrutlarla sıx bağlıdır. Bu marşrutların səmərəliliyi ölkələrin infrastrukturu və xidmətləri arasında uyğunluq tələb edir. Müntəzəm siyasi dialoq mövcud çətinliklərin birgə müzakirəsinə və əlaqələndirilmiş həllərin hazırlanmasına kömək edə bilər. Buna görə Məşvərət formatının inkişafı iqtisadi layihələrin qarşısında duran təşkilati məsələlərin həlli üçün də əhəmiyyətlidir.
Energetika və rəqəmsal bağlantılar da uzunmüddətli əməkdaşlıq tələb edən sahələrdir. Belə layihələrdə müxtəlif ölkələrin texniki imkanları, sərmayə qərarları və gələcək tələbatı nəzərə alınmalıdır. Dövlət başçıları səviyyəsində formalaşan ortaq yanaşma bu proseslərə istiqamət verir. Türkmənbaşı görüşündə qəbul edilən sənədlər və səsləndirilən təkliflərə bu baxımdan regional əməkdaşlığın davamlılığını gücləndirən siyasi addımlar kimi yanaşmaq olar.
Razılaşmaların əhəmiyyəti onların sonrakı fəaliyyətə necə təsir göstərməsi ilə müəyyənləşəcəkdir. Birgə layihələrin hazırlanması, aidiyyəti qurumlar arasında əlaqələrin gücləndirilməsi və biznesin əməkdaşlığa cəlb olunması siyasi qərarların praktik nəticələrə çevrilməsi üçün vacibdir. İcra olunan hər bir uğurlu təşəbbüs tərəfdaşlar arasında etimadı artırır və növbəti layihələr üçün zəmin yaradır. Bu səbəbdən regional əməkdaşlığın inkişafı qərarların qəbulu ilə yanaşı, onların ardıcıl davam etdirilməsini də tələb edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülh, təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sabitliyin bütün nailiyyətlərin təməli kimi təqdim olunması görüşün əsas siyasi mesajlarından biridir. Ortaq layihələrin uğuru üçün sabit mühit və qarşılıqlı hörmət zəruridir. Ölkələrin inkişaf maraqlarına əsaslanan əməkdaşlıq isə həmin mühitin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. İqtisadi əlaqələr genişləndikcə tərəflərin sabitliyin qorunmasına və qarşılıqlı anlaşmanın davam etdirilməsinə marağı da artır.
Türkmənbaşı razılaşmaları Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə tərəfdaşlığının daha sistemli inkişafı üçün siyasi zəmin yaradır. Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü yanaşma bu tərəfdaşlığın konkret iqtisadi və sosial nəticələr verməsinə yönəlmişdir. Qarşılıqlı etimadın birgə sərmayələrə, istehsala və yeni bağlantılara çevrilməsi ölkələrimizin imkanlarını genişləndirəcəkdir. Regional əməkdaşlığın yeni mərhələsinin əsas göstəricisi də xalqların rifahına və dövlətlərin davamlı inkişafına xidmət edən həmin nəticələr olacaqdır.

Pikə Ağaverdiyeva,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini, partiya fəalı
Astanlı kənd tam orta məktəbin direktor müavini