Məktəblərdə vahid geyim və dünyəvilik: təhsildə intizam və bərabərliyin hüquqi əsasları - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının təhsil sistemində həyata keçirilən islahatların əsas qayəsini keyfiyyətli tədrislə yanaşı, sağlam, mənəvi baxımdan sağlam və bərabərhüquqlu təlim mühitinin formalaşdırılması təşkil edir. Müasir məktəb yalnız bilik verən müəssisə deyil, həm də gənc nəslin vətəndaş kimi formalaşdığı, milli-mənəvi dəyərlərlə bəşəri prinsiplərin qovuşduğu sosial məkandır. Bu baxımdan, son dövrlərdə qəbul edilən normativ-hüquqi aktlar və məktəbdaxili intizam qaydaları təhsil müəssisələrində nizam-intizamın gücləndirilməsi və dünyəvilik prinsipinin qorunması istiqamətində mühüm addımdır.
Təhsilin hüquqi bünövrəsini təşkil edən “Ümumi təhsil haqqında” Qanuna əsasən, dövlət siyasətinin ana xəttini millilik və dünyəvilik təşkil edir. Bu prinsip milli və ümumbəşəri dəyərlərin dialektik vəhdəti əsasında dünyəvi ümumi təhsil sisteminin inkişafını nəzərdə tutur. Eyni zamanda, “Uşaq hüquqları haqqında” Qanun valideynlərə övladlarını öz dini əqidələrinə uyğun tərbiyə etmək hüququ versə də, uşaqların dinə etiqad etməyə məcbur olunmasını qadağan edir və dini tərbiyənin onların fiziki-psixi sağlamlığına mənfi təsir göstərməməsini tələb edir. Bu hüquqi normativlər məktəbin bitərəf, ayrı-seçkilikdən uzaq və hər bir şagird üçün bərabər imkanlar sunan bir mühit olmasını şərtləndirir.
Dünyəvi təhsil mühitinin real təzahürü özünü ilk növbədə məktəblilərin geyimində göstərir. Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarları ilə təsdiq olunmuş geyim tələblərinə əsasən, təhsilalanların vahid geyim formasını pozan, eləcə də dünyəvilik prinsipinə uyğun gəlməyən geyim elementlərindən istifadəsinə yol verilmir. Məktəbdaxili intizam qaydalarına uyğun olaraq dar geyimlər, hündürdaban ayaqqabılar, diqqətçəkən bəzək və makiyaj, eləcə də işgüzar mühitə uyğun gəlməyən digər detallar qadağandır. Vahid geyim forması şagirdlər arasında sosial-iqtisadi fərqləri aradan qaldırır, onları diqqəti dərs prosesinə yönəltməyə təşviq edir və məktəblilərdə kollektivçilik şüurunu formalaşdırır. Bu tələblərin icrasına cavabdehlik isə bilavasitə valideynlərin və qanuni nümayəndələrin üzərinə düşür.
Məktəbdə intizam və etik mühit yalnız şagirdlərlə məhdudlaşmır; təhsilverənlərin geyim və rəftarı da bu prosesin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi müəllimlər üçün geyim tələbləri təhsilverənlərdən əmək funksiyalarını icra edərkən sadə, səliqəli və işgüzar üsluba riayət etməyi tələb edir. Müəllim öz geyimi və duruşu ilə şagirdə nümunə olmalı, pedaqoji fəaliyyətin xarakterinə və məktəbin işgüzar mühitünə zidd olan geyim elementlərinə yol verməməlidir. Müəyyən olunmuş istisna hallarda – fiziki tərbiyə, kimya, biologiya kimi praktiki fənlərin tədrisi zamanı – fəaliyyətin xarakterinə uyğun rahat geyimlərdən istifadə olunsa da, ümumi işgüzar və dünyəvi çərçivə həmişə qorunur.
Bununla yanaşı, normativ aktlarda milli-mənəvi irsimizə xüsusi ehtiram öz əksini tapmışdır. Belə ki, Azərbaycan xalqının tarixi, mədəniyyəti və milli dəyərləri ilə bağlı keçirilən rəsmi tədbirlərdə məktəbin Pedaqoji Şurasının qərarı ilə həm şagirdlərin, həm də müəllimlərin milli geyimlərdən və ya milli geyim elementlərindən istifadə etməsinə icazə verilir. Bu istisna, təhsil sistemimizin köklərimizə bağlılığını və milli kimliyin təbliğinə verdiyi əhəmiyyəti aydın göstərir.
Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, məktəblərdə geyim forması və daxili intizamla bağlı tətbiq edilən hüquqi tələblər məhdudiyyət deyil, əksinə, təhsilin keyfiyyətini artırmağa və sağlam mühit yaratmağa xidmət edən mühüm mexanizmdir. Məktəb rəhbərliyi, müəllimlər və valideynlər bu qaydaların tətbiqində həmrəylik nümayiş etdirdikdə, təhsil müəssisələrimiz həm dünyəvi dəyərləri, həm də milli ruhu özündə yaşadan sağlam gələcəyin təməlini daha inamla qoyacaqdır.

Kərimli Elvin
Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı