Şəxsiyyətin formallaşmasında məktəb intizamı: qaydalardan başlayan böyük gələcək - ŞƏRH

Təhsil müəssisələri şagirdlərə yalnız elmi biliklər, riyazi düsturlar və ya tarixi faktlar aşılayan bir məkan deyil. Məktəb həm də fərdin cəmiyyət həyatına ilk addımlarını atdığı, qaydalara hörmət etməyi, öz hüquq və vəzifələrini dərk etməyi öyrəndiyi ən vacib sosiallaşma məkanıdır. Bu baxımdan, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində tətbiq edilən daxili intizam qaydaları, geyim standartları və davranış çərçivələri sadəcə inzibati tələblər silsiləsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu qaydalar uşaqların xarakterinin formalaşmasında, məsuliyyətli, nizamlı və yetkin vətəndaş kimi yetişməsində həlledici rol oynayan mühüm mənəvi-tərbiyəvi alətdir.
Məktəbdaxili daxili intizam qaydalarına riayət olunması uşaqlarda kiçik yaşlardan etibarən zamanı düzgün idarə etmək, şəxsi gigiyenaya diqqət yetirmək, özünə və ətrafındakılara hörmətlə yanaşmaq vərdişlərini aşılayır. Şagirdin dərsə vaxtında gəlməsi, üst geyimini qaydalara uyğun saxlaması, səliqəli xarici görünüşü qoruması və məktəb mühitinin ümumi ritminə uyğunlaşması onun özünükontrol (özünüidarəetmə) qabiliyyətini inkişaf etdirir. Bu vərdişlər yalnız məktəb illəri ilə məhdudlaşmır; gələcəkdə həmin gəncin ali təhsil pilləsində, əmək bazarında və sosial mühitdə daha intizamlı, sistemli və peşəkar fərd kimi özünü təsdiqləməsinə birbaşa zəmin yaradır.
Qaydaların şəffaf, aydın və hər kəs üçün bərabər tətbiq olunması uşaqlarda dərin ədalət hissini formalaşdırır. Təhsil müəssisəsində hər bir şagirdin eyni normativlərə tabe olması, heç kimə sosial-iqtisadi statusuna və ya digər amillərə görə imtiyazın və ya müstəsna yanaşmanın edilməməsi onlara hüquqi bərabərlik şüurunu aşılayır. Şagird məktəb illərində dərk edir ki, daxili intizam qaydaları fərdin azadlığını məhdudlaşdırmaq üçün deyil, bütövlükdə kollektivin rahatlığını, psixoloji təhlükəsizliyini və bərabər imkanlarını qorumaq üçün mövcuddur. Bu anlayış uşaqda qanunun aliliyinə, cəmiyyət normalarına və sosial nizama daxili bir hörmət hissi formalaşdırır.
Daxili intizamın davamlılığı məktəb mühitində mənəvi-psixoloji sağlamlığın da əsas təminatçısıdır. Qaydaların bəlli olduğu və ciddi riayət edildiyi mühitdə xaotik davranışlar, bullinq və digər neqativ sosial halların başvermə riski kəskin şəkildə azalır. Şagird özünü daha təhlükəsiz və qorunmuş hiss etdiyi üçün bütün enerjisini bilik yiyələnməyə, yaradıcı potensialını ortaya çıxarmağa və həmranları ilə sağlam dostluq münasibətləri qurmağa yönəldir. Beləliklə, intizam cəza mexanizmi kimi deyil, təhlükəsiz inkişaf mühitinin zəmanəti kimi çıxış edir.
Bu tərbiyəvi prosesdə məktəb rəhbərliyi, pedaqoji heyət və ailə arasında qurulan həmrəylik və qarşılıqlı etimad həlledici rol oynayır. Valideynlərin məktəbdaxili daxili intizam qaydalarını dəstəkləməsi, övladlarına bu qaydaların mahiyyətini düzgün izah etməsi təlim-tərbiyə prosesinin bütövlüyünü təmin edir. Ailə və məktəb eyni tərbiyəvi dəyərlərdən çıxış etdikdə, uşağın psixologiyasında ziddiyyətlər yaranmır. Nəticədə, məktəb daxilində tətbiq olunan nizam-intizam təkcə təhsilin keyfiyyətini yüksəltmir, həm də dövlətimiz və cəmiyyətimiz üçün yüksək mənəviyyatlı, hüquqi şüura malik və məsuliyyətli vətəndaşların yetişməsinə xidmət edir.

Arzu Kazımlı
YAP Odubad rayon təşkilatının fəalı