Tam suverenliyin bərpası Azərbaycanın tarixi Qələbəsini tamamladı

Dövlətin suverenliyi onun öz ərazisində hakimiyyətini tam həyata keçirməsini, vətəndaşlarının təhlükəsizliyini təmin etməsini və qanunlarının aliliyini qorumasını nəzərdə tutur. Azərbaycan üçün bu məsələ uzun illər davam edən işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması ilə bilavasitə bağlı idi. 2020-ci ilin Vətən müharibəsində qazanılmış Qələbə ərazi bütövlüyümüzün bərpasında həlledici dönüş yaratdı. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən tədbirlər isə dövlət suverenliyinin ölkəmizin bütün ərazisində tam təmin olunması ilə nəticələndi. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin 7-ci Zirvə Görüşündə çıxışı bu tarixi prosesin siyasi və təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətini bir daha diqqətə çatdırdı.
Vətən müharibəsinin nəticələri regionda uzun illər mövcud olmuş vəziyyəti dəyişdirdi. Azərbaycan Ordusu işğal altındakı torpaqların böyük hissəsini azad etdi, Ermənistan hərbi məğlubiyyətə uğradı. Bununla belə, müharibədən sonrakı dövrdə Azərbaycanın qarşısında həllini gözləyən mühüm məsələlər qalırdı. Qarabağda qanunsuz silahlı birləşmələrin mövcudluğu və separatçı strukturların fəaliyyətini davam etdirməsi dövlət suverenliyinin tam həyata keçirilməsinə mane olurdu. Bu vəziyyət təhlükəsizlik risklərini saxlayır, davamlı sabitliyin formalaşmasını çətinləşdirirdi.
Azərbaycan müharibədən sonra yaranmış imkanlardan sülhün təmin olunması üçün istifadə etməyə çalışdı. Prezident İlham Əliyevin Zirvə Görüşündə vurğuladığı kimi, ölkəmiz üç il ərzində suverenliyinin tam bərpası məsələsini sülh yolu ilə həll etmək üçün səylər göstərdi. Bu mövqe Azərbaycanın qarşıdurmanın davamında maraqlı olmadığını, məsələnin dövlətimizin suveren hüquqlarına hörmət əsasında həllini istədiyini göstərirdi. Lakin sülh yolu ilə həll üçün qarşı tərəfin də qanunsuz hərbi mövcudluğa və separatçılığa son qoymaq iradəsi nümayiş etdirməsi vacib idi.
Qanunsuz silahlı birləşmələrin saxlanılması təhlükəsizliyə birbaşa təhdid yaradırdı. Müharibənin başa çatmasından sonra belə strukturların fəaliyyətinin davam etdirilməsi qarşıdurmanın yenidən alovlanması riskini artırırdı. Azərbaycan öz ərazisində silahlı təhlükə mənbələrinin qeyri-müəyyən müddətə qalmasını qəbul edə bilməzdi. Dövlətin vəzifəsi ölkənin bütün ərazisində təhlükəsizliyi təmin etmək və qanuni idarəçiliyin həyata keçirilməsi üçün şərait yaratmaq idi.
Separatçı strukturların mövcudluğu siyasi həllə də mane olurdu. Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisində onun suverenliyini inkar edən təsisatların saxlanılması müharibədən sonrakı münasibətlərin normallaşması ilə uzlaşmırdı. Bu strukturlardan təzyiq vasitəsi kimi istifadə edilməsi problemin həllini gecikdirirdi. Halbuki davamlı sabitlik üçün Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması həmin ərazidə dövlət hakimiyyətinin tam həyata keçirilməsinə hörmətlə tamamlanmalı idi.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən tədbirlər bu qeyri-müəyyənliyə son qoydu. Bir sutkadan da az müddətdə qanunsuz hərbi müqavimət aradan qaldırıldı və Azərbaycan öz suverenliyini tam bərpa etdi. Əməliyyatın nəticəsi ordumuzun hazırlığını, idarəetmənin səmərəliliyini və dövlətin qarşıya qoyduğu məqsədə nail olmaq qətiyyətini nümayiş etdirdi. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən fəaliyyət Azərbaycanın təhlükəsizliyi üçün mühüm olan vəzifənin həllini təmin etdi.
Tam suverenliyin bərpası ilə ölkə ərazisində ayrı bir siyasi-hərbi reallıq yaratmaq cəhdlərinin qarşısı alındı. Azərbaycanın qanunlarının qüvvədə olduğu vahid hüquqi məkanın təmin edilməsi üçün maneələr aradan qaldırıldı. Bu, dövlətçilik baxımından prinsipial nəticə idi. Çünki ərazi bütövlüyünün beynəlxalq səviyyədə tanınması ilə həmin ərazidə suveren hakimiyyətin faktiki həyata keçirilməsi bir-birini tamamlamalıdır. Azərbaycan məhz bu bütövlüyə nail oldu.
Hadisələrin hərbi tərəfi ilə yanaşı, siyasi mənası da böyükdür. Azərbaycan uzun illər ölkəmizin suverenliyini məhdudlaşdırmağa yönəlmiş yanaşmaların nəticəsiz olduğunu göstərdi. Dövlətimizin hüquqlarının həyata keçirilməsini qeyri-müəyyən şərtlərə bağlamaq cəhdləri öz əhəmiyyətini itirdi. Qarabağın gələcəyi Azərbaycanın Konstitusiyası, qanunları və ümumi inkişaf siyasəti çərçivəsində müəyyənləşən məsələ kimi aydınlaşdı.
Suverenliyin tam bərpası məsuliyyət məsələsini də gündəmə gətirdi. Prezident İlham Əliyev çıxışında separatçı rəhbərlərin Azərbaycan məhkəməsi qarşısına gətirilməsinə toxundu. Burada əsas prinsip törədilməsi iddia olunan konkret əməllərə hüquqi qiymət verilməsi və fərdi məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsidir. Hər bir şəxsin məsuliyyəti sübutlar və məhkəmə araşdırması əsasında qiymətləndirilməlidir. Belə yanaşma cəzasızlığın qarşısının alınması və hüquqi qaydanın təmin edilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Məsuliyyətin fərdi xarakter daşıması xüsusi önəm kəsb edir. Konkret şəxslərin əməllərinə hüquqi qiymət verilməsi bütöv bir xalq haqqında hökm çıxarılması mənasına gəlmir. Davamlı sülh üçün hüquqi məsuliyyətlə xalqlar arasında münasibətlərin gələcəyini düzgün əlaqələndirmək lazımdır. Cinayət iddialarının araşdırılması ədalətin təmin olunmasına xidmət etməli, regionun gələcəyi isə dövlətlərin suverenliyinə hörmət və qarşılıqlı təhlükəsizlik əsasında qurulmalıdır.
Azərbaycanın tam suverenliyi bərpa etməsi azad edilmiş ərazilərin inkişafı üçün də vahid şərait yaratdı. Dövlət idarəçiliyinin təşkili, təhlükəsizlik tədbirləri, infrastrukturun bərpası və yaşayış mühitinin qurulması bir-biri ilə bağlı vəzifələrdir. Qanunsuz silahlı strukturların mövcud olduğu şəraitdə bu işlərin davamlılığını təmin etmək çətin idi. Suverenliyin tam həyata keçirilməsi isə quruculuq prosesinin ölkənin bütün ərazisini əhatə edən ümumi siyasət çərçivəsində aparılmasına imkan verdi.
Bu nəticə məcburi köçkünlərin qayıdışı baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnsanların öz yurdlarında gələcək qurması təhlükəsizliyə və dövlətin müdafiəsinə inam tələb edir. Uzun illər didərginlik həyatı yaşamış ailələr üçün suverenliyin bərpası doğma torpağın taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin aradan qalxması deməkdir. Qayıdışın mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi, yeni yaşayış məntəqələrinin yaradılması və sosial xidmətlərin təşkili bu siyasi nəticənin insan həyatındakı davamıdır.
Prezident İlham Əliyevin AQEM-in Bakı Zirvə Görüşündə Azərbaycanın təcrübəsini təqdim etməsi beynəlxalq auditoriya üçün də mühüm məna daşıyır. Suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinin müdafiəsi dövlətlərin təhlükəsizliyinin əsas şərtidir. Bu prinsiplərin tətbiqinə seçici yanaşma yeni risklər yaradır, münaqişələrin həllini çətinləşdirir. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, dövlətlərin beynəlxalq səviyyədə tanınmış hüquqlarına hörmət konkret siyasi davranışda da ifadə olunmalıdır.
2023-cü ilin sentyabrında əldə edilmiş nəticə Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələsini tamamladı. Vətən müharibəsində qazanılmış Qələbə ölkənin bütün ərazisində suveren hakimiyyətin təmin olunması ilə möhkəmləndi. Bu nailiyyətin əsasında Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi, Azərbaycan Ordusunun gücü və xalqımızın milli birliyi dayanır. Qarşıdakı vəzifə həmin tarixi nəticəni təhlükəsiz həyat, davamlı inkişaf və möhkəm sülh şəraitində gələcək nəsillərə ötürməkdir.

Zakir Əliyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Neftçala Peşə Məktəbi PHŞ-nin əməkdaşı