Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə çıxışı: Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu və əməkdaşlıq strategiyası

2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşünün keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunun, çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi töhfələrin və regional əməkdaşlığın inkişafına yönəlmiş siyasətinin mühüm göstəricisi oldu. Zirvə Görüşündə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı ölkəmizin xarici siyasət prioritetlərini, beynəlxalq hüquqa münasibətini, təhlükəsizlik və etimad məsələlərinə yanaşmasını, eləcə də Asiya məkanında əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dair baxışlarını əks etdirdi.

Dövlət və hökumət başçılarının, yüksək səviyyəli nümayəndə heyətlərinin iştirak etdiyi mötəbər tədbir Azərbaycanın beynəlxalq dialoq üçün etibarlı platforma kimi mövqeyini bir daha nümayiş etdirdi. Bakıda keçirilən Zirvə Görüşü təkcə diplomatik tədbir deyil, həm də qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi, dövlətlər arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və ortaq inkişaf məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli hadisə idi. Prezident İlham Əliyev iştirakçıları salamlayaraq tədbirin işinə uğurlar arzuladı və AQEM-ə üzv dövlətlərin təşkilatın fəaliyyətinin inkişafına verdikləri dəstəyə görə minnətdarlığını bildirdi.

Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin yaratdığı imkanlar xüsusi yer tutdu. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən Azərbaycan əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlər, xalqlar və ticarət yolları arasında əlaqələrin qurulmasında mühüm rol oynayıb. Müasir dövrdə isə ölkəmiz bu tarixi üstünlüyü nəqliyyat-logistika, enerji, rəqəmsal bağlantılar və iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində yeni imkanlara çevirir. Azərbaycanın həyata keçirdiyi regional layihələr Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin genişlənməsinə, yükdaşımaların səmərəliliyinin artırılmasına və qarşılıqlı iqtisadi maraqların uzlaşdırılmasına xidmət edir.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursunun əsas prinsiplərinə də toxundu. Dövlətimizin siyasətində suveren dövlətlərin bərabərliyi, daxili işlərə qarışmamaq, ərazi bütövlüyünə və suverenliyə hörmət, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə riayət etmək mühüm yer tutur. Bu prinsiplər Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarda tutduğu mövqenin və müxtəlif dövlətlərlə münasibətlərinin əsasını təşkil edir. Ölkəmiz beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartların tətbiqinə qarşı çıxaraq, bütün dövlətlərə eyni hüquqi meyarlarla yanaşılmasının vacibliyini vurğulayır.

Çıxışın diqqətçəkən istiqamətlərindən biri beynəlxalq hüququn icrası və münaqişələrin həlli məsələsi idi. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın uzun illər ərzində üzləşdiyi işğal, məcburi köçkünlük və humanitar fəsadlar barədə danışaraq beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların yalnız sənəd üzərində qalmamalı, praktikada da həyata keçirilməli olduğunu bildirdi. Dövlət başçısının yanaşmasına görə, beynəlxalq hüququn tələblərinin ardıcıl şəkildə tətbiq olunması, təcavüzkar davranışların nəticəsiz qalmaması və münaqişələrin ədalətli həlli davamlı sülhün əsas şərtlərindəndir.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ölkənin müasir tarixində mühüm mərhələdir. Prezidentin çıxışında bu məsələyə toxunulması Azərbaycanın suverenlik hüququna, milli maraqlarına və beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyinin təqdimatı baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Otuz ilə yaxın davam etmiş işğalın ağır nəticələri Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxıb. Şəhər və kəndlərimizin dağıdılması, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi regionda uzunmüddətli humanitar problemlər yaradıb. Bu təcrübə göstərir ki, sülhün təmin edilməsi üçün hüquqi prinsiplərlə yanaşı, onların həyata keçirilməsini təmin edən təsirli mexanizmlər də olmalıdır.

Dövlət başçısı Azərbaycanın müharibədən sonra sülhə üstünlük verən mövqeyinə də diqqət çəkdi. Ölkəmizin qarşıya qoyduğu məqsəd yalnız suverenliyin bərpası ilə məhdudlaşmır; regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsi, qonşu dövlətlərlə münasibətlərin normallaşdırılması və gələcək əməkdaşlıq üçün əlverişli şəraitin yaradılması da mühüm prioritetlərdəndir. Bununla belə, davamlı sülhün formalaşması qarşılıqlı etimada, öhdəliklərin yerinə yetirilməsinə və beynəlxalq hüquqa hörmətə əsaslanmalıdır. Azərbaycanın mövqeyi regionda təhlükəsizliyin yalnız bəyanatlarla deyil, konkret addımlarla təmin olunmasının vacibliyini ortaya qoyur.

AQEM-in fəaliyyətinin gücləndirilməsi Prezident İlham Əliyevin çıxışında mühüm yer tutan digər istiqamət idi. Azərbaycanın təşkilata sədrliyi dövründə nəqliyyat bağlantıları, rəqəmsallaşma, ətraf mühit, turizm, təhsil, elm və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində təşəbbüslər irəli sürülüb. Bu istiqamətlər Asiya ölkələrinin qarşılıqlı əlaqələrinin dərinləşdirilməsi, iqtisadi imkanlarının artırılması və ortaq çağırışlara birgə cavab verilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. AQEM-in institusional imkanlarının möhkəmləndirilməsi isə təşkilatın dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi rolunu daha da artırır.

Zirvə Görüşünün mühüm nəticələrindən biri Laos Xalq Demokratik Respublikasının AQEM-ə yeni üzv dövlət kimi qəbul edilməsi oldu. Bu qərar təşkilatın əhatə dairəsinin genişlənməsini və Asiyada daha inklüziv əməkdaşlıq platformasına çevrilmək istiqamətində inkişafını göstərir. Yeni üzvün qəbul edilməsi müxtəlif ölkələrin ortaq problemlərin müzakirəsində və həllində iştirak imkanlarını genişləndirir. Azərbaycanın sədrliyi dövründə bu qərarın qəbul olunması ölkəmizin təşkilat çərçivəsində fəaliyyətinin mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Bakıda keçirilən Zirvə Görüşündə qəbul edilən Bakı Bəyannaməsi də tədbirin əsas nəticələri sırasında yer aldı. Sənəd Asiyada və daha geniş beynəlxalq müstəvidə təhlükəsizlik, suverenliyə hörmət, əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlaşma məsələlərinə dair ümumi yanaşmaların ifadəsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, əməyin təhlükəsizliyi və sağlamlığın qorunması sahəsində əməkdaşlığa dair bəyanat dövlətlər arasında konkret istiqamətlər üzrə təcrübə mübadiləsinin və birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi üçün zəmin yaradır.

Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyinin 2026–2028-ci illər üçün uzadılması da ölkəmizə göstərilən etimadın mühüm ifadəsidir. Bu qərar Azərbaycanın təşkilatın fəaliyyətinin inkişafına verdiyi töhfələrin davam etdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Sədrliyin uzadılması ölkəmizə başladılmış təşəbbüslərin davamlılığını təmin etmək, üzv dövlətlər arasında dialoqu gücləndirmək və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərini inkişaf etdirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, bu məsuliyyət Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiya sahəsində fəaliyyətini daha da genişləndirməsini tələb edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında nəqliyyat və rəqəmsal bağlantıların inkişafı məsələləri də xüsusi diqqət çəkirdi. Müasir dünyada dövlətlərin iqtisadi rəqabət qabiliyyəti onların nəqliyyat infrastrukturu, rəqəmsal imkanları və beynəlxalq bazarlara çıxış səviyyəsi ilə sıx bağlıdır. Azərbaycan bu sahələrdə həyata keçirdiyi layihələrlə Avrasiya məkanında tranzit imkanlarını artırmağa, yeni iqtisadi əlaqələr yaratmağa və regionlar arasında qarşılıqlı asılılığı faydalı əməkdaşlığa çevirməyə çalışır. Bu siyasət həm ölkəmizin iqtisadi inkişafına, həm də tərəfdaş dövlətlərin qarşılıqlı maraqlarının təmin olunmasına xidmət edir.

Rəqəmsallaşma və müasir texnologiyaların tətbiqi AQEM çərçivəsində əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindəndir. Rəqəmsal infrastrukturun inkişafı ticarət əlaqələrinin asanlaşdırılmasına, məlumat mübadiləsinin sürətlənməsinə, dövlət xidmətlərinin təkmilləşdirilməsinə və yeni iqtisadi imkanların yaranmasına şərait yaradır. Bununla yanaşı, rəqəmsal inkişafın faydalarının cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri üçün əlçatan olması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlətlər arasında bu sahədə təcrübə mübadiləsi və birgə layihələr ümumi inkişaf məqsədlərinə nail olunmasını sürətləndirə bilər.

Ətraf mühitin mühafizəsi və dayanıqlı inkişaf da beynəlxalq əməkdaşlığın ayrılmaz hissəsidir. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının qorunması, enerji təhlükəsizliyi və ekoloji problemlər ayrı-ayrı dövlətlərin sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Buna görə də bu sahələrdə regional və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi zəruridir. Azərbaycanın yaşıl enerji, enerji səmərəliliyi və bağlantı layihələrinə verdiyi diqqət ölkəmizin müasir inkişaf gündəliyinin mühüm istiqamətlərindəndir.

AQEM-in əsas məqsədlərindən biri Asiyada qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsidir. Müxtəlif siyasi, iqtisadi və mədəni xüsusiyyətlərə malik dövlətlərin bir platformada təmsil olunması fikir mübadiləsi və ortaq məxrəcə gəlmək imkanlarını artırır. Etimadın möhkəmləndirilməsi dövlətlər arasında anlaşılmazlıqların qarşısının alınmasına, gərginliklərin azaldılmasına və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinə kömək edə bilər. Bu baxımdan Bakı Zirvə Görüşü dialoqun və çoxtərəfli əməkdaşlığın əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsi ölkəmizin ardıcıl xarici siyasəti, iqtisadi inkişafı və beynəlxalq təşəbbüslərdə iştirakı ilə əlaqəlidir. Bakının mühüm beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın diplomatik imkanlarını nümayiş etdirməklə yanaşı, müxtəlif dövlətlər arasında əlaqələrin inkişafına da töhfə verir. Ölkəmiz regional əməkdaşlıq platformalarının fəaliyyətində iştirak edərək təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat və humanitar əlaqələr sahələrində ortaq maraqların uzlaşdırılmasına çalışır.

Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 15-də AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini və beynəlxalq əməkdaşlığa dair prioritetlərini əks etdirən mühüm siyasi nitq kimi diqqət çəkir. Çıxışda suverenliyə hörmət, beynəlxalq hüququn aliliyi, münaqişələrin həlli, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi, nəqliyyat və rəqəmsal bağlantıların inkişafı, eləcə də dayanıqlı tərəfdaşlıq məsələləri ön plana çəkildi.

Bakıda keçirilən Zirvə Görüşünün nəticələri AQEM-in fəaliyyətinin möhkəmləndirilməsi və üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Azərbaycanın sədrliyinin 2028-ci ilədək uzadılması isə ölkəmizin bu platformada fəaliyyətini davam etdirməsi üçün mühüm zəmin yaradır. Əsas məsələ qəbul edilən qərarların praktik nəticələrə çevrilməsi, dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq təşəbbüslərin ardıcıl həyata keçirilməsidir. Bu baxımdan AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq dialoqun inkişafına verdiyi töhfələrin və Bakının çoxtərəfli diplomatiya mərkəzlərindən biri kimi mövqeyinin növbəti ifadəsi oldu.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı