Qubadlıda yeni həyat qurulur - ŞƏRH

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq siyasəti ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu prosesdə Qubadlı rayonunun xüsusi yeri vardır. Uzun illər işğal altında qalan, sakinləri doğma evlərindən didərgin düşən və infrastrukturu dağıdılan rayon bu gün yenidən quruculuq mərhələsini yaşayır. 25 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı şəhərinin azad olunması ilə başlanan yeni dövr indi müasir şəhərsalma, infrastrukturun yenilənməsi və əhalinin doğma yurda qayıdışı istiqamətində görülən işlərlə davam edir.

Qubadlının azadlığı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda qazanılmış mühüm nailiyyətlərdən biri idi. 1993-cü il avqustun 31-də işğal edilən rayonun sakinləri uzun müddət doğma torpaqlarından kənarda yaşamağa məcbur oldular. Bu illər ərzində onların əsas arzusu ailə ocaqlarına qayıtmaq, ata-baba yurdlarını yenidən görmək və doğma torpaqlarda normal həyatlarını bərpa etmək idi. 2020-ci ildə baş verən tarixi hadisələr həmin arzunun reallaşması üçün yeni imkanlar yaratdı.
Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Qubadlının azad olunmasını tarixi hadisə kimi qiymətləndirərək demişdir: “Qubadlıya öz sahibləri qayıdıb. Qubadlının işğaldan azad edilməsi tarixi hadisə idi. Oktyabrın 25-də Qubadlı şəhərinin azad edilməsi bizim qələbəmizi yaxınlaşdırdı”. Bu fikirlər doğma torpaqların azad edilməsinin siyasi və hərbi əhəmiyyəti ilə yanaşı, mənəvi dəyərini də əks etdirir. Çünki ərazi bütövlüyünün bərpası insanların öz tarixi torpaqlarında yaşamaq hüququnun gerçəkləşdirilməsi üçün əsas şərait yaradır.
Qubadlının coğrafi mövqeyi və təbii imkanları onun gələcək inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirən başlıca amillərdəndir. Həkəri və Bərgüşad çaylarının əhatəsində yerləşən rayon münbit torpaqları, meşələri və kənd təsərrüfatına əlverişli şəraiti ilə seçilir. İşğala qədər əhali əsasən əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olur, taxılçılıq, üzümçülük və tütünçülük rayonun təsərrüfat həyatında mühüm rol oynayırdı. Bu sahələrdə formalaşmış təcrübənin yenidən tətbiqi gələcəkdə yerli istehsalın genişləndirilməsinə və məşğulluğun artırılmasına töhfə verə bilər.
İşğal nəticəsində Qubadlıda yaranmış dağıntıların miqyası rayonun bərpasının nə qədər geniş və mürəkkəb vəzifə olduğunu göstərir. 29 997 nəfər məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüş, 94 yaşayış məntəqəsi və 7278 fərdi yaşayış evi dağıdılmış və ya yararsız vəziyyətə salınmışdı. Bununla yanaşı, inzibati binalar, mədəniyyət müəssisələri, dini abidələr, körpülər və digər mühüm infrastruktur obyektləri də zərər görmüşdü. Belə bir vəziyyətdə rayonun dirçəldilməsi yalnız tikinti işləri ilə məhdudlaşa bilməz. İqtisadi fəaliyyətin bərpası, sosial xidmətlərin yaradılması, mədəni irsin qorunması və əhalinin davamlı məskunlaşması vahid yanaşma tələb edir.
Qubadlı şəhərinin azad edilməsi Vətən müharibəsinin hərbi əməliyyatları baxımından da mühüm nəticə idi. Azərbaycan Ordusu yüksək döyüş hazırlığı və peşəkarlıq nümayiş etdirərək strateji mövqeləri nəzarətə götürdü və şəhərin işğaldan azad olunmasını təmin etdi. Oktyabrın 25-də əldə olunan uğur müharibənin sonrakı gedişinə təsir göstərdi. Noyabrın 9-dək rayonun 41 kəndinin də azad edilməsi Qubadlıda suverenliyin bərpası istiqamətində mühüm mərhələni tamamladı. Həmin ilin dekabrın 23-də Prezident İlham Əliyevin şəhərdə Azərbaycan bayrağını ucaltması isə dövlət suverenliyinin bərpasını və qələbənin tarixi əhəmiyyətini simvolizə etdi.
Qubadlının bərpasında planlı şəhərsalma yanaşması mühüm yer tutur. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafını müəyyən edən Baş planın 2025-ci il sentyabrın 9-da təsdiqlənməsi uzunmüddətli inkişaf üçün əsas istiqamətləri müəyyənləşdirir. Belə bir plan şəhərin yaşayış sahələrinin, ictimai məkanlarının, nəqliyyat şəbəkəsinin və sosial obyektlərinin qarşılıqlı əlaqəli şəkildə qurulmasına imkan verir. Müasir şəhərsalmanın məqsədi yalnız yeni tikililər yaratmaq deyil, eyni zamanda sakinlər üçün təhlükəsiz, əlçatan və rahat yaşayış mühiti formalaşdırmaqdır.
Şəhərdə ilk yaşayış məhəlləsinin tikintisi Qubadlının yenidən məskunlaşması baxımından diqqətəlayiq layihələrdəndir. 3,34 hektar ərazini əhatə edən layihə üzrə 21 yaşayış binasının və 176 mənzilin inşası nəzərdə tutulur. Bu layihə gələcək sakinlərin mənzil ehtiyaclarının ödənilməsi ilə yanaşı, şəhər mühitinin formalaşmasına və ictimai həyatın bərpasına xidmət edir. Yeni yaşayış məhəllələri insanların bir araya gəlməsi, qonşuluq münasibətlərinin yenidən qurulması və şəhərin gündəlik həyat ritminin bərpası üçün zəmin yaradır.
Kəndlərin yenidən qurulması Qubadlıda inkişafın digər mühüm istiqamətidir. Mahruzlu kəndində 190, Zilanlı kəndində isə 159 evin tikintisinin planlaşdırılması kənd ərazilərində məskunlaşmanın bərpasına yönəlmiş tədbirlərin tərkib hissəsidir. Kəndlərdə yaşayış evləri ilə yanaşı, gündəlik xidmətlərə çıxışın, yol əlaqələrinin və təsərrüfat fəaliyyətinin təşkili də vacibdir. Bu istiqamətdə görülən işlər keçmiş məcburi köçkünlərin doğma kəndlərinə qayıtması və yerli iqtisadi həyatın canlanması üçün imkanlar yaradır.
Rayonun enerji təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətində də mühüm addımlar atılıb. 2021-ci il oktyabrın 25-də “Qubadlı” 110/35/10 kilovoltluq yarımstansiyasının açılması bərpa prosesinin əhəmiyyətli mərhələlərindən biri oldu. Elektrik verilişi xətlərinin və fiberoptik rabitə sistemlərinin yaradılması müasir yaşayış məntəqələrinin fəaliyyətini təmin edən əsas infrastrukturun formalaşmasına xidmət edir. Enerji və rabitə imkanlarının genişləndirilməsi gələcəkdə sahibkarlığın inkişafı, yeni iş yerlərinin açılması və rəqəmsal xidmətlərin tətbiqi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı Qubadlının regional iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsinə kömək edir. Qubadlı-Eyvazlı və yeni Qubadlı-Laçın avtomobil yollarının tikintisi rayonun digər ərazilərlə əlaqəsini yaxşılaşdırmaq, sərnişin və yük daşımalarını asanlaşdırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Keyfiyyətli yol şəbəkəsi kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlara çıxarılmasına, xidmət sahələrinin inkişafına və ərazilər arasında iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan yollar yalnız nəqliyyat vasitəsi deyil, həm də iqtisadi fəallığı artıran inkişaf amilidir.
Qubadlının gələcək inkişafı sosial infrastrukturun qurulmasından da birbaşa asılıdır. Məktəblərin, səhiyyə müəssisələrinin, inzibati binaların və digər ictimai obyektlərin yaradılması əhalinin doğma torpaqlarda məskunlaşmasını asanlaşdırır. İnsanların uzunmüddətli yaşayış qərarı verməsi üçün uşaqların təhsil alacağı məktəblərin, tibbi xidmətlərdən yararlanmaq üçün müəssisələrin və gündəlik ehtiyacları qarşılayan xidmətlərin mövcudluğu vacibdir. Buna görə də quruculuq layihələri sosial rifahın yüksəldilməsi və əhalinin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədləri ilə uzlaşdırılmalıdır.
İqtisadi inkişafın dayanıqlı olması üçün Qubadlının yerli resurslarından səmərəli istifadə olunması da mühüm vəzifədir. Kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, emal fəaliyyəti və kiçik sahibkarlıq gələcəkdə rayonun iqtisadi həyatının canlanmasına töhfə verə biləcək sahələrdir. Bunun üçün istehsalçılara uyğun şəraitin yaradılması, nəqliyyat və enerji təminatının gücləndirilməsi, məhsulların satış imkanlarının genişləndirilməsi vacibdir. Yerli əhalinin iqtisadi fəaliyyətə cəlb edilməsi həm məşğulluğu artırar, həm də qayıdış prosesinin sosial dayanıqlığını möhkəmləndirər.
2023-cü il iyulun 31-də imzalanmış Sərəncama əsasən, 25 oktyabr Qubadlı şəhəri günü kimi təsis edilib. Bu qərar şəhərin azad olunması tarixinin dövlət səviyyəsində qeyd edilməsinə, tarixi yaddaşın qorunmasına və gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir. Qubadlı şəhəri günü həm də azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq işlərinin əhəmiyyətini xatırladır. Bu tarix vasitəsilə keçmişin qəhrəmanlıq nümunələri ilə bu günün inkişaf hədəfləri arasında mənəvi bağ yaradılır.
Qubadlının dirçəlişi Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərə münasibətinin yalnız bərpa ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Burada məqsəd yeni yaşayış mühiti yaratmaq, iqtisadi imkanları genişləndirmək, sosial xidmətləri inkişaf etdirmək və gələcək nəsillər üçün davamlı inkişaf perspektivləri formalaşdırmaqdır. Bu prosesin nəticələri zamanla yalnız tikilmiş binalarda və yenilənmiş yollarda deyil, insanların gündəlik həyatında, məşğulluq imkanlarında, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığında da özünü göstərməlidir.

Elvin Əliyev
YAP Babək rayon təşkilatının sədr müavini