Ərazi bütövlüyündən tam suverenliyə uzanan Zəfər yolu - ŞƏRH

Azərbaycanın müasir tarixində 2020-ci və 2023-cü illər bir-birini tamamlayan mühüm mərhələlərdir. Vətən müharibəsində qazanılmış Qələbə uzun illər davam edən işğala son qoyulmasında həlledici dönüş yaratdı. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri isə ölkəmizin bütün ərazisində suverenliyinin tam təmin olunması ilə nəticələndi. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışında bu hadisələrə diqqət yetirməsi onların beynəlxalq münasibətlər və gələcək əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətini də göstərir. Azərbaycanın keçdiyi yol suveren hüquqlara hörmətin davamlı sülh üçün nə qədər vacib olduğunu ortaya qoyur.
Uzunmüddətli işğal Azərbaycan xalqının həyatında ağır izlər buraxmışdı. İnsanlar doğma yurdlarından didərgin salınmış, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, tarixi və mədəni irsə böyük zərər vurulmuşdu. Məcburi köçkün ailələri illərlə öz evlərinə qayıtmaq ümidi ilə yaşayırdılar. Doğma kəndini görmədən böyüyən uşaqlar həmin torpaqları valideynlərinin xatirələrindən tanıyırdılar. Buna görə ərazi bütövlüyünün bərpası dövlətin təhlükəsizliyi ilə yanaşı, insanların pozulmuş hüquqlarının təmin edilməsi məsələsi idi.
Azərbaycan münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllinə uzun müddət çalışdı. Lakin davam edən diplomatik proses işğalın aradan qaldırılması ilə nəticələnmədi. İllər keçdikcə mövcud vəziyyətin dəyişməməsi sülh yolu ilə həllə olan inamı zəiflədir, məcburi köçkünlərin qayıdışını təxirə salırdı. Azərbaycan üçün isə öz ərazi bütövlüyündən və vətəndaşlarının doğma yurdda yaşamaq hüququndan imtina etmək mümkün deyildi. Bu mövqe dövlət siyasətinin dəyişməz əsası olaraq qaldı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkənin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi və diplomatik mövqelərinin möhkəmləndirilməsi həmin məqsədə xidmət edirdi. Ordu quruculuğuna ardıcıl diqqət, şəxsi heyətin hazırlığının yüksəldilməsi və müasir texnologiyalardan istifadə Azərbaycanın təhlükəsizlik imkanlarını artırdı. Dövlətin gücü xalqın birliyi və öz hüquqlarını müdafiə etmək iradəsi ilə tamamlandı. Vətən müharibəsi zamanı bu amillərin hər biri Qələbənin əldə olunmasında mühüm rol oynadı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi 44 gün ərzində Azərbaycanın hərbi və siyasi üstünlüyünü nümayiş etdirdi. Ordumuz ardıcıl uğurlar qazanaraq şəhər və kəndlərimizi işğaldan azad etdi. Mürəkkəb relyefdə, uzun illər ərzində yaradılmış müdafiə mövqelərinə qarşı aparılan əməliyyatlar hərbçilərimizdən yüksək peşəkarlıq və fədakarlıq tələb edirdi. Azərbaycan əsgər və zabiti bu sınaqlardan şərəflə çıxdı. Şəhidlərimizin canı, qazilərimizin sağlamlığı və döyüşçülərimizin şücaəti hesabına xalqımız tarixi Qələbəyə qovuşdu.
Şuşanın azad edilməsi ilə müharibənin nəticəsini müəyyənləşdirən mühüm uğur əldə olundu. Ardınca 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılmasını və işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması istiqamətində konkret öhdəlikləri nəzərdə tutdu. Azərbaycan döyüş meydanında qazandığı üstünlüyü siyasi nəticələrlə möhkəmləndirdi. Uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanlar üçün qayıdış yolu açıldı, azad edilmiş ərazilərdə bərpa işlərinə başlamaq imkanı yarandı.
Müharibədən sonrakı mərhələdə dövlətimizin qarşısında təhlükəsizliyin təmin olunması və suveren hakimiyyətin bütün ölkə ərazisində həyata keçirilməsi vəzifəsi dayanırdı. Qarabağda qanunsuz silahlı birləşmələrin və separatçı strukturların mövcudluğunun davam etməsi bu məqsədə mane olurdu. Belə vəziyyət gələcək qarşıdurma risklərini saxlayır, sabitliyin möhkəmlənməsini çətinləşdirirdi. Azərbaycan öz ərazisində təhlükəsizlik təhdidlərinin qeyri-müəyyən müddətə qalmasını qəbul edə bilməzdi.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində qanunsuz silahlı birləşmələrin tərksilah edilməsi üçün şərait yaradıldı və Azərbaycanın suverenliyi tam bərpa olundu. Bu nəticə ölkəmizin bütün ərazisində vahid hüquqi və siyasi məkanın təmin edilməsi baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan öz beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində dövlət hakimiyyətini həyata keçirmək imkanını tam təmin etdi. Bununla Vətən müharibəsində əldə edilmiş Qələbə mühüm siyasi nəticə ilə tamamlandı.
Ərazi bütövlüyü və suverenlik dövlətçiliyin bir-birini tamamlayan əsaslarıdır. Ərazinin dövlətə məxsusluğunun tanınması həmin ərazidə onun qanunlarının və idarəçiliyinin tətbiqi ilə möhkəmlənir. Azərbaycanın 2020-ci ildən 2023-cü ilə qədər keçdiyi yol bu bağlılığı aydın göstərir. İşğalın aradan qaldırılması ilə başlayan tarixi dəyişiklik tam suverenliyin təmin olunmasına gətirdi. Bu nailiyyət ölkəmizin təhlükəsizliyində və gələcək inkişafının planlaşdırılmasında yeni şərait yaratdı.
Tam suverenliyin bərpası azad edilmiş ərazilərin dirçəlişi üçün də mühüm əsasdır. Yaşayış məntəqələrinin qurulması, nəqliyyat və enerji sistemlərinin yaradılması, sosial xidmətlərin təşkili təhlükəsiz və vahid idarəetmə mühiti tələb edir. Dövlətin öz ərazisinə tam nəzarəti bu işlərin əlaqəli şəkildə həyata keçirilməsinə imkan verir. Böyük Qayıdışın davamlılığı da insanların öz yurdlarında təhlükəsiz yaşayacaqlarına və gələcəklərini qura biləcəklərinə inamından asılıdır.
Bu prosesin insan həyatındakı mənası xüsusilə dərindir. Uzun illər doğma torpağını xatirələrində yaşadan ailələr üçün qayıdış keçmişlə gələcək arasında əlaqəni bərpa edir. Yeni evdə yaşamaq, övladını doğma yurdda məktəbə göndərmək və öz əməyindən istifadə etmək azadlığın konkret nəticələridir. Qələbənin dəyəri məhz belə talelərdə görünür. Dövlətin quruculuq siyasəti hərbi və siyasi nailiyyətləri vətəndaşın gündəlik həyatına daşıyır.
Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi regionda yeni münasibətlər üçün imkanlar açdı. Bu imkanların davamlı sülhə çevrilməsi dövlətlərin bir-birinin hüquqlarına hörmətindən, ərazi iddialarından imtina etməsindən və öhdəliklərinə əməl etməsindən asılıdır. Qarşılıqlı etimad hüquqi aydınlıq və məsuliyyətli davranış üzərində qurulduqda daha möhkəm olur. Azərbaycanın mövqeyi də gələcəyin məhz bu əsaslar üzərində formalaşdırılmasına yönəlib.
Mədəniyyətlərarası dialoq haqqında müzakirələrdə bu təcrübənin mühüm yeri var. Xalqlar arasında qarşılıqlı hörmət dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmətlə tamamlanmalıdır. İnsanların öz yurdlarında təhlükəsiz yaşamaq haqqı, mədəni irsin qorunması və gələcək nəsillərin rifahı sülh gündəliyinin əsas məsələləridir. Hüquqları pozulmuş insanların taleyinə həssas münasibət dialoqa mənəvi dərinlik və ictimai etimad qazandırır.
Prezident İlham Əliyevin Forumda 2020-ci və 2023-cü illərin hadisələrini diqqətə çatdırması Azərbaycanın keçdiyi yolun bu geniş mənasını ifadə edir. Ölkəmiz öz suveren hüquqlarını təmin edib, xalqımızın tarixi ədalətə qovuşmaq iradəsini gerçəkləşdirib. Qarşıda həmin nailiyyətləri təhlükəsiz yaşayış, davamlı inkişaf və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərlə möhkəmləndirmək vəzifəsi dayanır. Ərazi bütövlüyündən tam suverenliyə uzanan Zəfər yolu Azərbaycanın gələcəyini öz iradəsi ilə qurmaq imkanını təmin edib.

Anarə Mustafayeva,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü