Aşağı xarici borc Azərbaycanın iqtisadi dayanıqlılığının və müstəqil siyasətinin mühüm göstəricisidir

2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının, beynəlxalq mövqeyinin və təhlükəsizlik strategiyasının qarşılıqlı əlaqəsini aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın xarici borcunun ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 5 faizindən bir qədər artıq olması xüsusi diqqət çəkdi. Bu göstərici təkcə maliyyə statistikası deyil, həm də dövlətin iqtisadi riskləri idarə etmək, milli maraqlara uyğun qərarlar qəbul etmək və uzunmüddətli inkişafı təmin etmək imkanlarının qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Prezidentin vurğuladığı kimi, ölkənin iqtisadi potensialı, enerji təchizatçısı kimi rolu, nəqliyyat imkanları və fəal xarici siyasəti bir-birini tamamlayan amillərdir.

Xarici borcun ÜDM-ə nisbəti dövlətin iqtisadi dayanıqlılığını qiymətləndirmək üçün istifadə olunan əsas göstəricilərdən biridir. Bu nisbətin aşağı olması, digər şərtlər eyni qaldıqda, borc ödənişlərinin iqtisadiyyata yaratdığı təzyiqin daha məhdud olması və xarici maliyyə şoklarına qarşı müqavimətin artması deməkdir. Bununla belə, borc göstəricisini qiymətləndirərkən yalnız onun ÜDM-ə nisbətinə deyil, borcun ümumi həcminə, valyuta strukturuna, ödəmə müddətlərinə və dövlətin gəlir imkanlarına da diqqət yetirilməlidir. Azərbaycanın xarici borcunun ÜDM-in 5 faizindən bir qədər artıq olması barədə səsləndirilən fikir ölkənin aşağı borclanma siyasətinin əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Belə maliyyə mövqeyi dövlətə infrastruktur layihələrini maliyyələşdirmək, sosial öhdəliklərini yerinə yetirmək və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə resurs ayırmaq baxımından əlavə imkanlar yarada bilər.
Azərbaycanın bu mövqeyə gəlməsində enerji sektorunun rolu böyükdür. Neft və qaz ixracı ölkəyə xarici valyuta daxilolmalarının, dövlət gəlirlərinin və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinin əsas mənbələrindən birini təmin edir. Eyni zamanda, enerji resurslarının Avropa və digər bazarlara çatdırılması Azərbaycanın strateji tərəfdaş kimi əhəmiyyətini artırır. Lakin müasir iqtisadi şəraitdə enerji ehtiyatlarına sahib olmaq özlüyündə davamlı inkişaf üçün kifayət etmir. Dünya bazarlarında qiymətlərin dəyişməsi, qlobal tələbin azalması və enerji keçidinin sürətlənməsi ixracatçı ölkələr üçün yeni risklər yaradır. Buna görə də Azərbaycanın iqtisadi dayanıqlılığının qorunması qeyri-neft sektorunun inkişafı, istehsalın genişləndirilməsi, ixracın şaxələndirilməsi və özəl sektorun iqtisadiyyatda rolunun artırılması ilə birbaşa bağlıdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət yetirilən digər mühüm istiqamət Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemindəki mövqeyi idi. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən ölkəmiz coğrafi mövqeyini müasir infrastruktur və regional əməkdaşlıqla iqtisadi üstünlüyə çevirməyə çalışır. Dəmir yolları, avtomobil yolları, liman infrastrukturu və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri Azərbaycanın tranzit imkanlarını genişləndirir. Bu sahənin inkişafı yalnız yükdaşımaların artması demək deyil. O, həm də logistika xidmətlərinin, ticarətin, sənayenin və yeni investisiya layihələrinin inkişafına təkan verə bilər. Bununla belə, coğrafi mövqenin iqtisadi gəlirə çevrilməsi üçün infrastrukturun səmərəli idarə edilməsi, sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqabətqabiliyyətli tariflər və qonşu dövlətlərlə sabit münasibətlər vacibdir. Prezidentin də vurğuladığı kimi, nəqliyyat bağlantılarında mühüm rol oynamaq üçün yalnız əlverişli coğrafiya deyil, həm də etibarlı siyasi və iqtisadi tərəfdaşlıqlar tələb olunur.
Ölkənin aşağı xarici borc səviyyəsi ilə beynəlxalq mövqeyi arasındakı əlaqə də diqqətəlayiqdir. Borclanma ehtiyacının məhdud olması dövlətin xarici kreditorlardan asılılığını azaltmağa və iqtisadi qərarlarını daha sərbəst qəbul etməyə kömək edə bilər. Bununla yanaşı, maliyyə intizamı ölkənin investisiya cəlbediciliyinin gücləndirilməsində mühüm amildir. Azərbaycanın müxtəlif dövlətlərlə strateji tərəfdaşlıq əlaqələri qurması, beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi və regional əməkdaşlıq təşəbbüslərində iştirakı onun iqtisadi diplomatiyasının tərkib hissəsidir. Bu baxımdan, Bakıda keçirilən forum yalnız mədəniyyətlərarası dialoq platforması deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin və təşkilatçılıq imkanlarının nümayiş etdirildiyi mühüm tədbirdir. Forumda 100-dən çox ölkədən 500-dən artıq xarici qonağın və ümumilikdə 2 mindən çox iştirakçının qeydiyyatdan keçməsi onun beynəlxalq miqyasını göstərir.
Bununla belə, aşağı borc səviyyəsi iqtisadi risklərin tam aradan qalxması demək deyil. Enerji gəlirlərindən yüksək asılılıq, qlobal bazarlardakı qeyri-sabitlik, inflyasiya təzyiqləri və regionda mümkün geosiyasi gərginliklər ölkənin iqtisadi siyasətində ehtiyatlı yanaşmanı zəruri edir. Bu risklərin azaldılması üçün dövlət maliyyəsinin səmərəli idarə olunması, qeyri-neft ixracının artırılması, kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi, innovasiyaların tətbiqi və insan kapitalına investisiyaların genişləndirilməsi vacibdir. Əsas məsələ yalnız borcun aşağı səviyyəsini qorumaq deyil, mövcud maliyyə imkanlarını məhsuldarlığı, məşğulluğu və əhalinin rifahını artıran sahələrə yönəltməkdir.
Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı Azərbaycanın iqtisadi dayanıqlılığını beynəlxalq mövqeyi və müstəqil siyasəti ilə sıx bağlı olduğunun göstərir. Xarici borcun ÜDM-in 5 faizindən bir qədər artıq olması ölkənin maliyyə vəziyyətinin mühüm göstəricisidir. Lakin bu üstünlüyün uzunmüddətli nəticələr verməsi üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, enerji gəlirlərindən səmərəli istifadə, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və rəqabətqabiliyyətli istehsalın inkişafı davam etdirilməlidir. Güclü iqtisadi təməl yalnız maliyyə sabitliyini deyil, Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıqda etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini və gələcək nəsillər üçün dayanıqlı inkişaf imkanlarını da möhkəmləndirir.

Nicat Əsədli

YAP Ordubad rayon təşkilatının əməkdaşı