2 noyabr 1993-cü il — Ulu Öndər Heydər Əliyevin tarixi müraciəti: milli birliyə, vətənin müdafiəsinə və dövlətçiliyə çağırış

Azərbaycan tarixində elə günlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız baş verdiyi dövrlə məhdudlaşmır. Belə günlər xalqın taleyində dönüş nöqtəsinə çevrilir, milli yaddaşda silinməz iz qoyur və gələcək nəsillərə dövlətçilik dərsi verir. 1993-cü il noyabrın 2-də Ulu Öndər Heydər Əliyevin milli televiziya və radio vasitəsilə Azərbaycan xalqına müraciəti məhz belə tarixi hadisələrdən biridir. Bu müraciət ölkəmizin müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün və milli dövlətçiliyinin ciddi təhlükələrlə üzləşdiyi bir vaxtda xalqı birliyə, həmrəyliyə və Vətənin müdafiəsində fəal iştirak etməyə çağıran mühüm siyasi hadisə idi. 1993-cü il noyabrın 2-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin ölkəmizin ərazisinə yeni hücumları və təcavüzü ilə əlaqədar milli televiziya və radio vasitəsilə xalqa müraciət etdi. Ulu Öndər müraciətində ölkədə yaranmış vəziyyəti təhlil edir, müharibənin ağır nəticələrinə diqqət çəkir, ordunun mövcud vəziyyəti ilə bağlı narahatlığını bildirir və Azərbaycan cəmiyyətini ölkənin müdafiəsi naminə birliyə çağırırdı. Bu çıxışın əsas mahiyyəti ondan ibarət idi ki, Vətənin müdafiəsi yalnız ayrı-ayrı hərbi hissələrin və ya cəbhədə döyüşən əsgərlərin vəzifəsi sayıla bilməzdi. Müstəqil dövlətin qorunması bütün xalqın ortaq məsuliyyəti idi. Hər bir vətəndaş öz imkanları daxilində bu ümummilli vəzifənin yerinə yetirilməsinə töhfə verməli idi. Heydər Əliyev ordu quruculuğuna xüsusi diqqət yetirirdi. Ordunun təşkilatlanması, döyüş qabiliyyətinin yüksəldilməsi, hərbi intizamın möhkəmləndirilməsi və silahlı qüvvələrin dövlətin müdafiə maraqlarına uyğun şəkildə formalaşdırılması həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Ulu Öndər başa düşürdü ki, ölkənin müdafiə qabiliyyəti yalnız silah və hərbi texnikanın mövcudluğu ilə ölçülmür. Ordunun gücü, ilk növbədə, düzgün idarəetmədən, vahid komandanlıqdan, intizamdan, şəxsi heyətin hazırlığından və əsgərin Vətən uğrunda mübarizə əzmindən asılıdır. Bu baxımdan 2 noyabr müraciəti cəmiyyətə ünvanlanan siyasi çağırış olmaqla yanaşı, Azərbaycanın müdafiə sisteminin yenidən qurulması zərurətini ortaya qoyan mühüm dövlətçilik mesajı idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində xalqla birlik və qarşılıqlı etimad mühüm yer tuturdu. O, dövlətin qarşısında duran ağır vəzifələrin yalnız xalqın fəal dəstəyi ilə həyata keçirilə biləcəyinə inanırdı. 1993-cü il noyabrın 2-dəki müraciətin əsas istiqamətlərindən biri də məhz milli həmrəyliyin təmin edilməsi idi. Ölkənin ərazi bütövlüyü təhlükə altında olduğu bir vaxtda siyasi və şəxsi maraqları dövlətin və xalqın ümumi mənafeyindən üstün tutmaq yolverilməz idi. Həmin dövrdə Azərbaycanın müdafiəsinə xidmət edən hər bir təşəbbüs, cəbhədə döyüşən hərbçilərə göstərilən hər bir dəstək və ölkədə sabitliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan hər bir addım mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Ulu Öndər xalqı Vətənin müdafiəsində iştirak etməyə çağırmaqla cəmiyyətə aydın mesaj verirdi: müstəqilliyin qorunması, torpaqlarımızın müdafiəsi və dövlətin gələcəyinin təmin edilməsi ümumi məsuliyyət tələb edir. Bu çağırışın ardınca, noyabrın 4-də Heydər Əliyev keçmiş beynəlmiləlçi döyüşçülərlə görüşündə onların Vətənin müdafiəsində iştirak etmək təşəbbüsünü yüksək qiymətləndirdi. Bu fakt noyabrın 2-də səsləndirilən çağırışın cəmiyyətdə doğurduğu əks-sədanı və vətəndaşların müdafiə işinə qoşulmaq istəyini göstərən mühüm nümunələrdəndir. Milli birlik yalnız çətin anlarda bir araya gəlmək deyil. O, dövlətin taleyi ilə bağlı məsuliyyəti bölüşmək, ümumi məqsədlər naminə şəxsi maraqları arxa plana keçirmək və milli mənafeləri qorumaq iradəsidir. 2 noyabr müraciətinin bu gün də əhəmiyyətini qorumasının səbəblərindən biri məhz budur. 1993-cü il noyabrın 1-də Azərbaycanda Müdafiə Şurasının yaradılması, ertəsi gün isə Prezident Heydər Əliyevin xalqa müraciət etməsi müdafiə məsələlərinin dövlət siyasətində xüsusi yer tutduğunu göstərirdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin ordu quruculuğuna yanaşması dövlətçilik anlayışı ilə sıx bağlı idi. Ordunun dövlətə xidmət etməsi, vahid idarəetmə sisteminə tabe olması, siyasi çəkişmələrdən kənarda qalması və milli maraqların müdafiəsinə yönəlməsi vacib şərtlər idi. Dövlətin müdafiə qabiliyyətinin yüksəldilməsi üçün yalnız hərbi qüvvələrin səfərbərliyi kifayət etmirdi. İqtisadi imkanların düzgün istiqamətləndirilməsi, idarəetmə sisteminin möhkəmləndirilməsi, əhalinin vətənpərvərlik ruhunun yüksəldilməsi və ictimai həmrəyliyin qorunması da eyni dərəcədə əhəmiyyətli idi. Məhz buna görə də noyabrın 2-dəki müraciəti yalnız müharibə dövrünün çağırışı kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bu müraciət Azərbaycanın gələcək ordu quruculuğu və dövlət müdafiəsi siyasətinin əsas prinsiplərinin formalaşdığı mürəkkəb tarixi mərhələnin mühüm hadisələrindən biri idi. Sonrakı illərdə Azərbaycan Ordusunun inkişafı, müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi və hərbi potensialın artırılması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Bu prosesin tarixi köklərini araşdırarkən Heydər Əliyevin 1993-cü ildə irəli sürdüyü dövlətçilik və ordu quruculuğu prinsiplərini nəzərə almaq vacibdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsindən danışarkən onun dövlətçiliyin qorunmasına, ordunun möhkəmləndirilməsinə və milli birliyin təmin edilməsinə verdiyi töhfələri xüsusi qeyd etmək lazımdır. 1993-cü ildə qarşıya qoyulan bu vəzifələr sonrakı illərdə Azərbaycan dövlətinin inkişaf strategiyasında mühüm yer tutdu. Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, ordu quruculuğunun inkişafı, ölkənin beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi və iqtisadi potensialının artırılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Bu siyasət müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün zəruri siyasi və institusional zəmin yaratdı. Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasətində Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsi, milli maraqların qorunması, suverenliyin təmin edilməsi və ölkənin beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi əsas istiqamətlərdəndir. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının və dövlətinin uzun illər ərzində formalaşdırdığı hərbi-siyasi potensialın mühüm nəticələrindən biri oldu. Azərbaycan Ordusu Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə torpaqlarımızın əhəmiyyətli hissəsini işğaldan azad etdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra isə Azərbaycan Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyinin tam bərpa olunduğunu bəyan etdi.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal üzvü