Şuşa beynəlxalq siyasi və diplomatik münasibətlərin mühüm mərkəzinə çevrilir - ŞƏRH

Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər regionda yeni siyasi reallıqlar yaratmaqla yanaşı, ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsi üçün də geniş imkanlar açdı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə suverenliyin bərpası, quruculuq və Böyük Qayıdış prosesinin başlanması Azərbaycanın regionda yeni inkişaf gündəliyini formalaşdırdı. Bu prosesdə Şuşa şəhəri xüsusi yer tutdu. Əsrlər boyu Azərbaycanın ictimai-siyasi və mədəni həyatında mühüm rol oynamış Şuşa bu gün beynəlxalq tədbirlərin, dövlətlərarası görüşlərin, siyasi dialoqun və diplomatik təmasların keçirildiyi mühüm məkana çevrilib. Şəhərin bu yeni statusu Azərbaycanın xarici siyasətinin prioritetləri, regional əməkdaşlıq təşəbbüsləri və beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir.
Şuşanın beynəlxalq siyasi məkan kimi formalaşmasının mühüm mərhələlərindən biri 2022-ci il aprelin 22-də Dünya Azərbaycanlılarının V Qurultayının burada keçirilməsi oldu. Zəfər Qurultayı adlandırılan bu mötəbər toplantıda dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların nümayəndələri iştirak etdilər. Prezident İlham Əliyevin qurultayda çıxışı Azərbaycanın müharibədən sonrakı dövrdə qarşıya qoyduğu hədəfləri, diaspor təşkilatlarının fəaliyyətinin yeni istiqamətlərini və dünya azərbaycanlılarının qarşısında duran vəzifələri müəyyənləşdirmək baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Qurultayın məhz azad Şuşada keçirilməsi tarixi rəmzi məna ilə yanaşı, Azərbaycan dövlətinin suverenliyinin bərpasının və milli birliyin nümayişi idi. Bu toplantı dünya azərbaycanlılarının fəaliyyətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi yadda qaldı.
Şuşanın beynəlxalq siyasi gündəmdə mövqeyinin möhkəmlənməsində Türk dünyası ilə əlaqələrin inkişafı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. 2024-cü il iyulun 6-da şəhərdə Türk Dövlətləri Təşkilatının dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşünün keçirilməsi bu baxımdan mühüm hadisə oldu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ev sahibliyi etdiyi görüşdə Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkiyə və digər üzv və müşahidəçi ölkələrin yüksək səviyyəli nümayəndələri iştirak etdilər. “Nəqliyyat, bağlantı və iqlim fəaliyyəti vasitəsilə dayanıqlı gələcəyin qurulması” mövzusuna həsr olunan Zirvə görüşündə Türk dünyasının qarşısında duran aktual məsələlər, nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi, iqtisadi əməkdaşlıq və regional əlaqələrin inkişafı müzakirə olundu.
Zirvə görüşünün yekununda Qarabağ Bəyannaməsinin imzalanması Şuşanın beynəlxalq siyasi əhəmiyyətini daha da artırdı. Bəyannamədə Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələr arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhlükəsizlik və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı mühüm müddəalar öz əksini tapdı. Sənəd Türk dünyasının ortaq maraqlarının əlaqələndirilməsi, regional bağlantıların inkişafı və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli çərçivə yaratdı. Beləliklə, Şuşa yalnız Azərbaycanın tarixi Zəfərinin rəmzi kimi deyil, Türk dünyasının siyasi dialoquna ev sahibliyi edən şəhər kimi də beynəlxalq gündəmdə yer aldı.
Şuşanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunu xarici dövlətlərin rəhbərlərinin şəhərə səfərləri də nümayiş etdirir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsləri və diplomatik təmasları nəticəsində Şuşa müxtəlif ölkələrin dövlət başçılarını qəbul edən siyasi platformaya çevrilib. 2023-cü il avqustun 23-də Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin Şuşaya birgə səfəri, 2024-cü ilin martında Azərbaycan və Qazaxıstan prezidentlərinin şəhərdə olması, həmin ilin mayında Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun Şuşaya səfəri bu əlaqələrin mühüm nümunələrindəndir. 2024-cü ilin iyulunda Özbəkistan və Qırğızıstan prezidentlərinin də Şuşada olması, Türk Dövlətləri Təşkilatının Zirvə görüşündə iştirak edən nümayəndə heyətlərinin şəhərlə tanışlığı Şuşanın regional əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətini bir daha göstərdi.
Sonrakı illərdə də bu diplomatik təmaslar davam etdirildi. 2025-ci ilin sentyabrında Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanın Şuşaya səfəri zamanı Azərbaycan və BƏƏ prezidentləri şəhərin tarixi məkanları, Milli Xalça Muzeyinin Şuşa filialı və digər obyektlərlə tanış oldular. 2026-cı il iyunun 23-də Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun, iyulun 14-də isə Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrininin Şuşaya səfərləri şəhərin beynəlxalq siyasi təmaslar üçün əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Bu görüşlər zamanı ikitərəfli münasibətlərin müxtəlif istiqamətləri müzakirə edildi, qonaqlara işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri, tarixi-mədəni irsin qorunması istiqamətində görülən tədbirlər barədə məlumat verildi. Dövlət başçılarının Şuşada qarşılanması və burada keçirilən görüşlər şəhərin Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrində tutduğu yerin konkret nümunələridir.
Şuşanın beynəlxalq əhəmiyyətini artıran digər mühüm istiqamət media və informasiya diplomatiyasıdır. 2023-cü il iyulun 21-23-də ilk dəfə keçirilən Şuşa Qlobal Media Forumu dünyanın müxtəlif ölkələrindən media nümayəndələrini, ekspertləri və beynəlxalq təşkilatların təmsilçilərini bir araya gətirdi. “IV Sənaye İnqilabı dövründə yeni media” mövzusuna həsr edilən forumda müasir informasiya mühiti, rəqəmsal transformasiya, media savadlılığı, dezinformasiya ilə mübarizə və jurnalistikanın gələcəyi kimi məsələlər müzakirə olundu. Prezident İlham Əliyevin forumda iştirak edərək xarici media nümayəndələrinin suallarını cavablandırması Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq informasiya məkanında birbaşa təqdim edilməsi baxımından əhəmiyyətli oldu.
Bu təşəbbüs sonrakı illərdə də davam etdirildi. 2024-cü ildə keçirilən ikinci Şuşa Qlobal Media Forumunda 50-yə yaxın ölkədən 150-dən çox xarici qonaq iştirak etdi. Dezinformasiya ilə mübarizə, informasiya təhlükəsizliyi və media mühitində baş verən dəyişikliklər əsas müzakirə mövzuları oldu. 2025-ci ildə təşkil olunan üçüncü forumda süni intellekt dövründə media dayanıqlılığı və rəqəmsal keçid məsələləri diqqət mərkəzində saxlanıldı. 2026-cı il iyulun 13-14-də keçirilən IV Şuşa Qlobal Media Forumunda isə 53 ölkədən 160-a yaxın media nümayəndəsi, ekspert və rəsmi şəxs iştirak etdi. “Sülhün təşviqində medianın missiyası: həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusuna həsr olunan tədbir beynəlxalq media dialoqunun genişləndirilməsi, informasiya mühitində etimadın gücləndirilməsi və sülh prosesində medianın rolunun müzakirəsi baxımından əhəmiyyət daşıdı.
Şuşanın beynəlxalq platformaya çevrilməsi Azərbaycanın mədəni diplomatiyasının inkişafı ilə də sıx bağlıdır. Şəhərdə keçirilən “Xarıbülbül” Beynəlxalq Musiqi Festivalı, Vaqif Poeziya Günləri, beynəlxalq konfranslar və müxtəlif mədəni tədbirlər Azərbaycanın zəngin irsinin dünya ictimaiyyətinə təqdim olunmasına xidmət edir. Şuşanın 2023-cü ildə Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı, 2024-cü ildə isə İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi şəhərin beynəlxalq mədəni əlaqələrdəki mövqeyini daha da genişləndirdi. 2026-cı ildə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının turizm paytaxtı statusunu daşıması Şuşanın turizm, mədəniyyət və regional əməkdaşlıq imkanlarının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından yeni perspektivlər yaratdı.
Bütün bu tədbirlər və diplomatik təmaslar Şuşanın müasir Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyində xüsusi yer tutduğunu göstərir. Şəhər müxtəlif dövlətlərin nümayəndələrinin görüşdüyü, regional əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirə edildiyi, beynəlxalq təşkilatların tədbirlərinin keçirildiyi və Azərbaycanın mövqeyinin dünya ictimaiyyətinə çatdırıldığı məkana çevrilib. Bu proses eyni zamanda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın bərpasını, şəhərin tarixi simasının qorunmasını və yeni inkişaf imkanlarının formalaşdırılmasını beynəlxalq ictimaiyyətə nümayiş etdirir.
Şuşanın beynəlxalq siyasi və diplomatik mərkəz kimi mövqeyinin möhkəmlənməsi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Tarixi Zəfər nəticəsində suverenliyi bərpa edilən şəhər bu gün beynəlxalq dialoq, əməkdaşlıq və mədəni əlaqələr üçün geniş imkanlar təqdim edir. Şuşada keçirilən zirvə görüşləri, beynəlxalq forumlar, dövlət başçılarının səfərləri və mədəni tədbirlər onun yeni dövrdəki rolunu müəyyənləşdirən mühüm amillərdir. Bir zamanlar işğal altında saxlanılan, tarixi və mədəni irsinə ciddi zərər vurulan Şuşa indi Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin inkişafına töhfə verən, regional və qlobal gündəmin müzakirə olunduğu şəhər kimi öz tarixi mövqeyini yenidən təsdiqləyir.

Namiq Məmmədov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Xıllı qəsəbə İƏD üzrə nümayəndə