Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan nüfuzu, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı hörmət və milli maraqlar əsasında qurduğu əməkdaşlıq əlaqələri ölkəmizin xarici siyasət strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı ilə münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın Avropa dövlətləri ilə əlaqələrinin genişləndirilməsi, siyasi dialoqun gücləndirilməsi və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
2026-cı il noyabrın 12-də Dublində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhəm tərəfindən imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Bu sənəd mövcud əməkdaşlığın əldə etdiyi nəticələri təsdiqləməklə yanaşı, gələcək fəaliyyət istiqamətlərini və tərəfdaşlığın yeni prioritetlərini də müəyyənləşdirir.
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında əlaqələr uzun illər ərzində formalaşmış siyasi etimada, qarşılıqlı maraqlara və əməkdaşlıq təcrübəsinə əsaslanır. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, eləcə də 1998-ci il 21 iyul tarixli Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin hüquqi və siyasi əsaslarının möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayıb. Yeni Birgə Bəyannamə məhz bu möhkəm təməl üzərində qurularaq münasibətlərin daha geniş məzmun almasına xidmət edir.
Sənəddə beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul edilmiş norma və prinsiplərinə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilir. Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətində daim əsas götürdüyü prinsiplərlə uzlaşır. Ölkəmiz beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin bərabərliyi, sərhədlərin toxunulmazlığı və qarşılıqlı hörmət əsasında əməkdaşlığın tərəfdarı kimi çıxış edir. Belə prinsiplərin ikitərəfli sənəddə bir daha təsdiqlənməsi beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi normalara əsaslanan mövqenin əhəmiyyətini artırır.
Birgə Bəyannamənin diqqətçəkən istiqamətlərindən biri Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və sabitliyin təmin olunmasına verilən dəstəkdir. Sənəddə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmaların əhəmiyyəti vurğulanır, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan növbəti addımlar müsbət qiymətləndirilir. Bu məqam Azərbaycanın regionda sülhün bərqərar olması və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin beynəlxalq səviyyədə diqqət mərkəzində olduğunu göstərir.
Azərbaycan regionda uzunmüddətli sabitliyin yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, konkret razılaşmaların icrası, qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması və iqtisadi əlaqələrin inkişafı ilə mümkün olduğunu dəfələrlə nümayiş etdirib. Sülhün möhkəmlənməsi dövlətlər arasında münasibətlərin normallaşmasına, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişlənməsinə və yeni iqtisadi imkanların yaranmasına şərait yarada bilər. Bu baxımdan beynəlxalq tərəfdaşların regionda sülh prosesinə dəstək göstərməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan–Böyük Britaniya əməkdaşlığının digər mühüm istiqaməti iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsidir. Birgə Bəyannamədə güclü, dayanıqlı və şaxələndirilmiş iqtisadi artımın, açıq ticarətin və investisiya fəaliyyətinin hər iki ölkənin uzunmüddətli sabitliyi və rifahı üçün əhəmiyyəti xüsusi qeyd olunur. Bu yanaşma iqtisadi əlaqələrin yalnız mövcud imkanlarla məhdudlaşmadığını, yeni əməkdaşlıq sahələrinin yaradılmasının da qarşıda duran əsas məqsədlərdən biri olduğunu göstərir.
Azərbaycan əlverişli coğrafi mövqeyi, zəngin iqtisadi potensialı, enerji və nəqliyyat infrastrukturu, eləcə də həyata keçirdiyi iqtisadi islahatlarla beynəlxalq investorlar üçün əhəmiyyətli tərəfdaşdır. Böyük Britaniya ilə iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi ölkəmizə qabaqcıl təcrübənin, müasir texnologiyaların və yeni investisiya imkanlarının cəlb edilməsi baxımından faydalı ola bilər. Eyni zamanda, Azərbaycan bazarının imkanları Britaniya şirkətləri üçün də yeni fəaliyyət perspektivləri yaradır.
Müasir dövrdə iqtisadi inkişafın əsas şərtlərindən biri rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi və innovasiyaların iqtisadi proseslərə inteqrasiyasıdır. Birgə Bəyannamədə rəqəmsal transformasiya, təhsil, bacarıqların inkişafı və praktiki əməkdaşlıq məsələlərinin ön plana çəkilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki rəqəmsallaşma yalnız texnoloji yenilik deyil, həm də idarəetmənin təkmilləşdirilməsi, məhsuldarlığın artırılması və iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi vasitəsidir.
Təhsil və peşə bacarıqları sahəsində əməkdaşlığın inkişafı da iki ölkə arasında münasibətlərin perspektivli istiqamətlərindəndir. Müasir əmək bazarının tələbləri yeni bilik və ixtisaslara yiyələnməyi zəruri edir. Bu sahədə təcrübə mübadiləsi, birgə layihələr və təlim proqramları insan kapitalının inkişafına töhfə verə bilər. Xüsusilə gənclərin müasir texnologiyalara yiyələnməsi, innovativ düşüncə tərzinin formalaşdırılması və beynəlxalq təcrübədən yararlanması gələcək inkişaf üçün mühüm amillərdir.
Sənəddə insanlar arasında əlaqələrin, icmalararası birbaşa ünsiyyətin və qarşılıqlı faydalı təşəbbüslərin əhəmiyyəti də vurğulanır. Dövlətlər arasında münasibətlərin davamlılığı yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqdan asılı deyil. Mədəniyyət, təhsil, elm, gənclər və ictimai əlaqələr sahəsində qarşılıqlı təmaslar xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına, ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsinə və dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan birgə layihələrin və müxtəlif ictimai təşəbbüslərin dəstəklənməsi strateji tərəfdaşlığın sosial əsaslarını gücləndirə bilər.
Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi də müasir beynəlxalq münasibətlərin aktual məsələlərindəndir. Regional sülhün və sabitliyin qorunması, ümumi təhlükələrin qarşısının alınması, təhlükəsizlik sahəsində təcrübə mübadiləsi dövlətlər arasında əlaqələrin mühüm istiqamətlərindən hesab olunur. Azərbaycanın beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərində məsuliyyətli mövqeyi, regional sabitliyə verdiyi önəm və müstəqil xarici siyasəti bu sahədə əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi üçün əhəmiyyətli zəmin yaradır.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında imzalanmış yeni Birgə Bəyannamə yalnız ikitərəfli münasibətlərin mövcud vəziyyətini əks etdirən sənəd deyil. O, eyni zamanda, siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi, iqtisadi imkanların artırılması, insan kapitalının inkişafı və regional sabitliyə töhfə verilməsi baxımından gələcəyə hesablanmış əməkdaşlıq çərçivəsidir. Sənəddə əksini tapan müddəaların həyata keçirilməsi hər iki ölkənin qarşılıqlı maraqlarına xidmət etməklə yanaşı, daha geniş regional və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün də yeni imkanlar yarada bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində inkişafı ölkəmizin çoxşaxəli xarici siyasət kursunun mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Qarşılıqlı etimad, suverenliyə hörmət, iqtisadi maraqların uzlaşdırılması və ortaq məqsədlər ətrafında əməkdaşlıq bu münasibətlərin gələcək inkişafını müəyyən edən əsas amillərdir. Yeni Birgə Bəyannamə isə iki dövlət arasında mövcud dostluq və tərəfdaşlıq ənənələrinin müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə davam etdirilməsi üçün mühüm siyasi platforma rolunu oynayır.
Səltənət Möhsünlü
YAP Tərtər rayon təşkilatının məsləhətçisi