Ağdam Azərbaycan tarixində coğrafi məkan olmaqdan daha artıq məna daşıyan şəhərlərdən biridir. Bu şəhər uzun illər ərzində Qarabağın iqtisadi, sosial, mədəni və ictimai həyatında mühüm rol oynayıb. Ağdamın adı yaddaşlarda həm zəngin tarixi, mədəni irsi, geniş kənd təsərrüfatı potensialı, həm də işğal dövründə yaşadığı ağır faciələrlə qalıb. 2020-ci ilin noyabrında baş verən tarixi dəyişikliklər isə Ağdamın taleyində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Bu mərhələ dağıntıların aradan qaldırılması, şəhərin yenidən qurulması, əhalinin doğma yurda qayıdışı və regionun Azərbaycanın iqtisadi-siyasi həyatına yenidən inteqrasiyası ilə xarakterizə olunur. 20 Noyabr – Ağdam Şəhəri Günü bu baxımdan keçmişin xatırlanması ilə yanaşı, son altı ildə əldə edilmiş nəticələrin, qarşıda duran vəzifələrin və gələcəyə dair strateji hədəflərin qiymətləndirilməsi üçün mühüm tarixdir. Ağdamın tarixi Azərbaycan xalqının Qarabağla bağlı yaddaşının, milli kimliyinin və dövlətçilik iradəsinin mühüm hissəsidir. XVIII əsrdə formalaşmış şəhər uzun müddət Qarabağ bölgəsinin ticarət, sənətkarlıq, mədəniyyət və ictimai həyat mərkəzlərindən biri olub. Ağdamın coğrafi mövqeyi, münbit torpaqları, kənd təsərrüfatı imkanları, ticarət əlaqələri və ətraf yaşayış məntəqələri ilə sıx bağlılığı onun regional əhəmiyyətini artırıb. Şəhərin tarixi inkişafı Qarabağ xanlığı dövründən başlayaraq müxtəlif mərhələlərdə bölgənin iqtisadi və sosial həyatına təsir göstərib. 1993-cü il iyulun 23-də Ağdamın işğalı şəhərin və rayonun inkişaf tarixində faciəvi bir mərhələnin başlanğıcı oldu. İşğal nəticəsində yaşayış infrastrukturu, sənaye və kənd təsərrüfatı müəssisələri, məktəblər, mədəniyyət obyektləri, tarixi abidələr və digər sosial təsisatlara ciddi ziyan dəydi. Şəhərin böyük hissəsi dağıdıldı, onun urbanistik siması dəyişdirildi, əhalinin doğma evlərindən və torpaqlarından ayrılması uzunmüddətli humanitar problemə çevrildi. Ağdamın işğal altında olduğu illər məcburi köçkünlük, sosial çətinliklər, maddi itkilər və doğma yurda qayıdış arzusu ilə səciyyələndi. Bu hadisələr Azərbaycan dövlətinin və cəmiyyətinin gündəliyində Ağdam məsələsini daimi prioritetlərdən biri kimi saxladı. 1990-cı illərdən etibarən münaqişənin həlli istiqamətində aparılan diplomatik fəaliyyət, beynəlxalq təşkilatlarda müzakirələr və müxtəlif siyasi təşəbbüslər uzun müddət nəticəsiz qaldı. Lakin 2020-ci ilin payızında baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi regionun siyasi və hərbi reallıqlarını köklü şəkildə dəyişdirdi. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatın müddəalarına uyğun olaraq, Ağdam rayonu noyabrın 20-də Azərbaycan tərəfinə qaytarıldı. Ağdamın hərbi əməliyyatlar aparılmadan geri qaytarılması müharibənin nəticələri ilə formalaşmış siyasi-hərbi vəziyyətin və razılaşmanın mühüm elementlərindən biri idi. Bu tarix Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə etdiyi nəticələrin mühüm mərhələsi kimi tarixə düşdü. Ağdamın qaytarılması siyasi baxımdan da yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Münaqişə nəticəsində uzun müddət formalaşmış status-kvo dəyişdi, Azərbaycanın regionda siyasi mövqeyi gücləndi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda idarəetmə, təhlükəsizlik, bərpa, iqtisadi inteqrasiya və məskunlaşma məsələləri yeni gündəliyə daxil oldu. Artıq qarşıya qoyulan əsas vəzifə əraziyə nəzarətin bərpasından sonra həmin ərazilərdə həyatın yenidən qurulması, iqtisadi fəaliyyətin təşkili və insanların təhlükəsiz şəkildə doğma yurdlarına qayıtması idi. 2020-ci ildən 2026-cı ilə qədər olan dövr Azərbaycan siyasi tarixində mühüm dəyişikliklərlə yadda qalıb. Bu illərdə Qarabağ məsələsinin siyasi gündəliyi yeni məzmun qazanıb. Müharibədən sonrakı mərhələdə Azərbaycan dövlətinin qarşısında təhlükəsizlik, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, regional kommunikasiya xətlərinin açılması, iqtisadi əlaqələrin bərpası, diplomatik münasibətlərin normallaşdırılması və işğaldan azad edilmiş ərazilərin reinteqrasiyası kimi kompleks vəzifələr dayanıb. Ağdam bu proseslərin bir çox istiqamətində mühüm strateji əhəmiyyətə malikdir. Şəhər Qarabağın mərkəzi hissəsində yerləşməsi, geniş ərazi potensialı, regional yollarla əlaqələri və tarixi iqtisadi funksiyası baxımından bərpa prosesinin əsas məkanlarından biri hesab olunur. Ağdamın yenidən qurulması regional inkişafın, dövlət idarəçiliyinin və əhalinin məskunlaşmasının əlaqələndirildiyi böyük layihənin tərkib hissəsidir. 2020-ci ildən sonrakı siyasi proseslərdə Azərbaycanın diplomatik mövqeyi, regional təhlükəsizlik məsələləri və beynəlxalq münasibətlər sistemi ilə bağlı dəyişikliklər də diqqət çəkir. 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağ bölgəsində həyata keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin bütün ölkə ərazisində təmin olunması ilə bağlı yeni mərhələ formalaşdı. Bu proseslərin nəticələri regionun siyasi, təhlükəsizlik və idarəçilik gündəliyinə ciddi təsir göstərdi. Müharibədən sonrakı dövrdə siyasi məsələlərin həlli ilə yanaşı, uzunmüddətli sülhün təmin olunması, dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin delimitasiyası və regional əməkdaşlığın inkişafı da mühüm istiqamətlərə çevrildi. Azərbaycan üçün bu mərhələdə əsas strateji məsələlərdən biri suverenlik və təhlükəsizlik prinsipləri əsasında regionda davamlı sülh mühitinin formalaşdırılması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və ölkənin tranzit imkanlarının artırılmasıdır. Ağdamın inkişafı da bu geniş siyasi və iqtisadi transformasiyanın daxilində qiymətləndirilməlidir. Şəhərin yenidən qurulması dövlətin ərazi siyasətinin, sosial siyasətinin, regional inkişaf strategiyasının və uzunmüddətli iqtisadi planlaşdırmasının praktiki nəticələrindən biri kimi çıxış edir. Ağdamın bərpası qarşıya qoyulan məqsədlər baxımından genişmiqyaslı şəhərsalma layihəsidir. Burada aparılan işlər yaşayış binalarının inşası ilə məhdudlaşmır. Şəhərin yol infrastrukturu, enerji təchizatı, su və kanalizasiya sistemləri, təhsil, səhiyyə, ictimai məkanlar, parklar, nəqliyyat, kommunal xidmətlər və digər şəhər infrastrukturu paralel şəkildə planlaşdırılır. 2022-ci il avqustun 16-da Ağdam şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiq edilməsi bərpa prosesinin sistemli şəhərsalma çərçivəsinə daxil edilməsində mühüm addım oldu. Baş plan şəhərin gələcək inkişaf istiqamətlərini, yaşayış məhəllələrinin yerləşdirilməsini, infrastrukturu, ictimai məkanları və urbanistik quruluşunu müəyyən edən əsas sənədlərdən biridir. Müasir Ağdamın planlaşdırılmasında şəhərin əvvəlki urbanistik xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması, yeni yaşayış standartlarının tətbiqi, nəqliyyat sisteminin optimallaşdırılması, yaşıllıq sahələrinin genişləndirilməsi və ekoloji yanaşmaların şəhərsalma prosesinə daxil edilməsi mühüm yer tutur. Şəhərin gələcək inkişafı üçün planlaşdırılan yaşayış və ictimai məkanlar insanların gündəlik həyatının rahatlığını, sosial münasibətlərin formalaşmasını və şəhər mühitinin dayanıqlılığını təmin etməlidir. Ağdamın bərpasında mühüm məsələlərdən biri də şəhərin gələcək iqtisadi funksiyalarının müəyyənləşdirilməsidir. Ağdamın regional sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, xidmət və ticarət mərkəzi kimi potensialının inkişaf etdirilməsi şəhərin uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlılığı üçün əhəmiyyətlidir. Şəhərin gələcək inkişafı əhalinin yaşayış imkanları ilə yanaşı, əmək bazarının formalaşmasını, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişlənməsini və yeni investisiya mühitinin yaradılmasını da tələb edir. Bərpa prosesinin uğuru tikilən binaların və yolların sayı ilə ölçülməməlidir. Əsas göstəricilər şəhərdə yaşayan insanların həyat keyfiyyəti, iş imkanları, sosial xidmətlərə çıxışı, iqtisadi fəaliyyətin davamlılığı, şəhər mühitinin təhlükəsizliyi və əhalinin gələcək inkişaf perspektivləri olmalıdır. Ağdamın yeni şəhər modelinin formalaşmasında rəqəmsal idarəetmə, enerji səmərəliliyi, müasir kommunal sistemlər və ekoloji planlaşdırma da mühüm rol oynaya bilər. Bu yanaşmalar şəhərin gələcəkdə daha çevik, dayanıqlı və resurslardan səmərəli istifadə edən urbanistik modelə çevrilməsi üçün imkan yaradır. Ağdamın bərpası və insanların doğma yurda qayıdışı prosesində ən ciddi problemlərdən biri mina və partlamamış hərbi sursat təhlükəsidir. İşğal dövründə ərazilərin minalanması sonrakı mərhələdə yaşayışın bərpasına, kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin genişləndirilməsinə, yol infrastrukturunun qurulmasına və insanların təhlükəsiz hərəkətinə ciddi maneələr yaradır. Minatəmizləmə fəaliyyəti texniki, maliyyə və insan resursları baxımından mürəkkəb prosesdir. Ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün mühəndis-texniki vasitələr, xüsusi təlim keçmiş mütəxəssislər, xəritələşdirmə, koordinasiya, risk qiymətləndirməsi və beynəlxalq standartlara uyğun əməliyyatların həyata keçirilməsi tələb olunur. Ağdamda minatəmizləmə işləri bərpa və yenidənqurma layihələri ilə paralel aparılır. 2025-ci ilin may ayına olan məlumatlarda 2020-ci ilin noyabrından etibarən işğaldan azad edilmiş ərazilərdə 200 min hektardan artıq sahənin təmizləndiyi, mina və partlamamış hərbi sursatların aşkarlanaraq zərərsizləşdirildiyi bildirilirdi. 2026-cı ilin oktyabrında açıqlanan məlumatlara əsasən, Ağdam ərazisinin təxminən 60 faizinin minalardan təmizləndiyi, rayonda 37 mindən çox mina və partlamamış hərbi sursatın aşkarlanaraq zərərsizləşdirildiyi qeyd olunub. Bu göstəricilər minatəmizləmə işlərinin miqyasını və qarşıda duran təhlükəsizlik vəzifələrinin əhəmiyyətini göstərir. Mina təhlükəsi insanların qayıdışına təsir edən texniki məsələ olmaqla yanaşı, sosial, iqtisadi və humanitar problemdir. Təhlükəsizliyin təmin olunmadığı ərazilərdə yaşayışın, istehsalın, kənd təsərrüfatının və sosial xidmətlərin davamlı şəkildə qurulması mümkün deyil. Buna görə də minatəmizləmə Ağdamın bərpasının ilkin və fundamental şərtlərindən biri hesab edilməlidir. Bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, minatəmizləmə fəaliyyətinə maliyyə dəstəyinin artırılması, texnologiyaların tətbiqi, maarifləndirmə və risklərin idarə edilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mina təhlükəsi aradan qaldırılmadan ərazilərin tam iqtisadi dövriyyəyə daxil edilməsi, kənd təsərrüfatı torpaqlarından səmərəli istifadə və insanların təhlükəsiz yaşayışı ilə bağlı hədəflərə nail olmaq çətinləşir. Ağdamın taleyində ən mühüm hadisələrdən biri doğma yurda qayıdış prosesinin başlanmasıdır. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşayan insanların öz evlərinə, şəhərlərinə və kəndlərinə dönməsi Azərbaycan dövlətinin postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi əsas sosial və humanitar prioritetlərdən biridir. Böyük Qayıdış prosesi insanların yaşayış yerlərinə köçürülməsi ilə məhdudlaşmır. Bu prosesin mahiyyəti sosial həyatın bərpası, ailələrin doğma mühitə qayıtması, məşğulluğun təmin edilməsi, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin qurulması, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və yeni yaşayış məkanlarının formalaşdırılmasıdır. Qayıdışın davamlı olması üçün insanların həmin ərazilərdə həyatlarını uzunmüddətli perspektivdə qurmaq imkanları təmin edilməlidir. Ağdam şəhərinə qayıdış 2025-ci il martın 27-dən başlayıb. Bu tarix şəhərin bərpa tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Uzun illər doğma evlərinə qayıtmaq arzusu ilə yaşayan ailələrin Ağdamda məskunlaşması şəhərin sosial həyatının yenidən formalaşmasına təkan verir. 2026-cı ilin sentyabrında yayımlanan məlumatda Ağdam şəhərinə 931 ailənin, ümumilikdə 3363 nəfərin köçürüldüyü bildirilirdi. Bu göstərici qayıdış prosesinin konkret nəticələrini əks etdirir. Bununla belə, qayıdışın genişləndirilməsi, əhalinin sosial və iqtisadi ehtiyaclarının qarşılanması, iş yerlərinin yaradılması və şəhərdə xidmət infrastrukturunun inkişafı davamlı diqqət tələb edən məsələlərdir. Ağdamda qayıdışın uğuru insanların yeni yaşayış evlərinə yerləşdirilməsi ilə yanaşı, onların şəhərin iqtisadi və sosial həyatına inteqrasiyası ilə ölçülməlidir. Qayıdan ailələrin məşğulluğu, uşaqların təhsil imkanları, səhiyyə xidmətləri, ictimai nəqliyyat, kommunal xidmətlər və sosial dəstək mexanizmləri şəhərdə həyatın davamlılığını təmin edən əsas amillərdir. Böyük Qayıdışın uzunmüddətli nəticələri həm də əhalinin şəhərdə qalması, yeni sosial münasibətlərin formalaşması və gələcək nəsillərin Ağdamla bağlı bağlılığının güclənməsi ilə müəyyən ediləcək. Bu proses Ağdamın yenidən yaşayış məkanına çevrilməsi ilə yanaşı, tarixi və sosial yaddaşın bərpası baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ağdamın gələcək inkişafı üçün əsas istiqamətlərdən biri iqtisadi potensialın yenidən formalaşdırılmasıdır. Şəhər və rayon ərazisi tarixən kənd təsərrüfatı, ticarət, sənətkarlıq və istehsal fəaliyyəti ilə bağlı olub. Bu iqtisadi ənənələrin müasir texnologiyalar, investisiya, innovasiya və yeni idarəetmə modelləri əsasında yenidən inkişaf etdirilməsi Ağdamın iqtisadi dayanıqlılığı üçün mühüm perspektiv yaradır. Ağdamın iqtisadi inkişafında sənaye zonalarının, istehsal müəssisələrinin, logistika infrastrukturlarının, xidmət sektorunun və kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin bir-biri ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etdirilməsi vacibdir. Şəhərin regional nəqliyyat bağlantıları, ətraf kəndlərlə iqtisadi əlaqələri və Qarabağ iqtisadi regionunda yerləşməsi onun gələcək iqtisadi funksiyalarının genişlənməsinə imkan yaradır. Ağdamın sənaye potensialının inkişafı yeni iş yerlərinin yaradılması, yerli istehsalın genişləndirilməsi, investisiyaların cəlb olunması və iqtisadi fəallığın artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. İstehsal müəssisələrinin yaradılması və fəaliyyətinin genişləndirilməsi şəhərin iqtisadi həyatına yeni dinamika verə bilər. Bu istiqamətdə dövlət-özəl sektor əməkdaşlığı, investisiya təşviqləri, sahibkarlıq mühiti və peşə hazırlığı proqramları mühüm rol oynayacaq. Kənd təsərrüfatı Ağdamın iqtisadi inkişafında xüsusi yer tutmalıdır. Rayonun torpaq və iqlim şəraiti, kənd təsərrüfatı ənənələri və suvarma imkanları aqrar istehsalın inkişafı üçün potensial yaradır. Lakin bu potensialın reallaşdırılması torpaq və su ehtiyatlarının elmi əsaslarla idarə olunmasını, torpaqların münbitliyinin qorunmasını, suvarma sistemlərinin modernləşdirilməsini, drenaj infrastrukturlarının qurulmasını və torpaq deqradasiyası risklərinin idarə edilməsini tələb edir. Ağdamın aqrar inkişafı müasir kənd təsərrüfatı texnologiyalarının tətbiqi, torpaq analizləri, suvarma suyunun keyfiyyətinə nəzarət, torpaq münbitliyinin artırılması, məhsuldarlığın yüksəldilməsi və fermerlərin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi ilə əlaqələndirilməlidir. Torpaq və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə gələcəkdə rayonun kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında və ərzaq təminatında mühüm rol oynaya bilər. Ağdamda yeni iş yerlərinin yaradılması qayıdış prosesinin ən mühüm sosial-iqtisadi komponentlərindən biridir. İnsanların doğma yurda qayıtması onların əmək fəaliyyəti, gəlir əldə etməsi və sosial təminatı ilə əlaqəli olmalıdır. Məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi qayıdan əhalinin şəhərdə qalmasına, iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə və sosial sabitliyin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. İş yerlərinin yaradılması məsələsində sənaye, kənd təsərrüfatı, tikinti, xidmət, təhsil, səhiyyə, logistika, turizm və digər sektorların inkişafı bir-birini tamamlamalıdır. Gələcəkdə Ağdamın iqtisadi inkişafı üçün peşə hazırlığı, əmək bazarının tələblərinə uyğun təlimlər, sahibkarlıq təşəbbüsləri və yerli biznesin dəstəklənməsi də mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. Ağdamın iqtisadi dirçəlişi şəhərin yenidən qurulmasının əsas nəticələrindən biri olmalıdır. İqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi, yeni müəssisələrin yaradılması və əhalinin məşğulluğunun təmin olunması bərpa prosesinin sosial baxımdan dayanıqlı olmasına xidmət edəcək. Ağdamın bərpası şəhərin fiziki infrastrukturunun yenidən qurulması ilə yanaşı, tarixi-mədəni irsinin qorunması və milli yaddaşın bərpasını da əhatə etməlidir. İşğal dövründə şəhərin bir sıra tarixi, dini və mədəni abidələrinin dağıdılması, zədələnməsi və onların tarixi görünüşünün dəyişdirilməsi Ağdamın mədəni irsinə ciddi zərər vurub. Ağdamın tarixi məkanları, Pənah xanın imarəti, türbələr, məscidlər, memarlıq nümunələri və digər abidələr şəhərin tarixi kimliyinin mühüm elementləridir. Bu abidələrin bərpası, qorunması, sənədləşdirilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması şəhərin mədəni inkişafı baxımından mühüm vəzifədir. Tarixi abidələrin bərpası zamanı onların ilkin memarlıq xüsusiyyətlərinin, tarixi materiallarının, konstruktiv elementlərinin və mədəni əhəmiyyətinin nəzərə alınması vacibdir. Bərpa prosesində müasir texnologiyaların tətbiqi, elmi araşdırmalar, arxiv materiallarının təhlili və mütəxəssis rəyləri abidələrin tarixi autentikliyinin qorunmasına xidmət etməlidir. Ağdamın mədəni irsinin bərpası turizm, mədəniyyət, təhsil və ictimai həyatın inkişafı üçün də imkanlar yaradır. Şəhərin tarixi məkanlarının gələcəkdə turizm marşrutlarına daxil edilməsi, mədəni tədbirlərin təşkili, muzey və sərgi məkanlarının yaradılması Ağdamın mədəni həyatını genişləndirə bilər. Mədəni irsin bərpası həm də tarixi yaddaşın qorunması və şəhərin əvvəlki mədəni kimliyinin yeni urbanistik mühitdə yaşadılması baxımından əhəmiyyətlidir. Ağdamın tarixini, işğal dövrünü, azad olunmasını və yenidən qurulmasını gələcək nəsillərə çatdırmaq şəhərin inkişafının mənəvi və mədəni istiqamətlərindən biri olmalıdır. Ağdamın gələcək inkişafında ekoloji məsələlər və təbii resursların idarə olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhərin yenidən qurulması zamanı su ehtiyatlarının qorunması, enerji səmərəliliyi, yaşıllıq sahələrinin genişləndirilməsi, tullantıların idarə olunması, torpaq ehtiyatlarının mühafizəsi və iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma məsələləri şəhərsalma siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olmalıdır. Ağdamın yeni urbanistik modelində yaşıl məkanların yaradılması, parkların, ictimai bağların və ekoloji infrastrukturların genişləndirilməsi şəhər sakinlərinin həyat keyfiyyətinə müsbət təsir göstərə bilər. Yaşıllıq sahələri şəhər mikroiqliminin tənzimlənməsi, temperaturun azaldılması, havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və sosial istirahət imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır. Su ehtiyatlarının idarə olunması Ağdamın və ətraf kəndlərin gələcək inkişafında strateji məsələlərdən biridir. İçməli su təminatı, suvarma sistemləri, su anbarları, kanal və drenaj infrastrukturu, suyun itkilərinin azaldılması və su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi həm şəhər həyatının, həm də kənd təsərrüfatının davamlılığı üçün vacibdir. Torpaq ehtiyatlarının qorunması da Ağdamın gələcək inkişafının ayrılmaz hissəsi olmalıdır. Torpaqların antropogen təsirlərdən, eroziyadan, şoranlaşmadan, çirklənmədən və digər deqradasiya proseslərindən qorunması, torpaq münbitliyinin monitorinqi, elmi əsaslı aqrotexniki tədbirlərin tətbiqi və torpaqdan istifadə planlaşdırmasının düzgün həyata keçirilməsi regionun iqtisadi və ekoloji dayanıqlılığına xidmət edə bilər. Ağdamın gələcək inkişafı müasir şəhərsalma ilə ekoloji məsuliyyətin birləşdirilməsini tələb edir. Şəhərin iqtisadi və sosial inkişafı təbii resursların qorunması, ətraf mühitin sağlamlaşdırılması və ekoloji risklərin azaldılması ilə paralel həyata keçirildikdə daha dayanıqlı nəticələr əldə etmək mümkündür. Ağdamın son altı ildə keçdiyi yol mühüm nəticələrlə yanaşı, uzunmüddətli və mürəkkəb vəzifələri də ortaya qoyur. Şəhərin bərpası, əhalinin qayıdışı, infrastrukturun qurulması, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və təhlükəsizliyin təmin olunması bir-biri ilə əlaqəli proseslərdir. Bu istiqamətlərdə əldə edilən nəticələrin davamlı olması üçün planlaşdırma, icra, monitorinq və qiymətləndirmə mexanizmlərinin səmərəli işləməsi vacibdir. 20 Noyabr – Ağdam Şəhəri Günü Azərbaycanın müasir tarixində mühüm siyasi, sosial və mənəvi məna daşıyan tarixdir. Son altı ildə Ağdamın taleyində baş verən dəyişikliklər işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması, şəhərin yenidən qurulması, insanların doğma yurda qayıdışı və regionun yeni inkişaf mərhələsinə daxil olması ilə səciyyələnir. 2020-ci ildə Ağdamın Azərbaycana qaytarılması siyasi və tarixi dönüşün mühüm hadisələrindən biri oldu. Sonrakı illərdə şəhərin bərpası, Baş planın təsdiqlənməsi, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, minatəmizləmə işləri və 2025-ci ildən etibarən qayıdışın başlanması bu prosesin konkret mərhələlərini formalaşdırdı. Ağdamın gələcəyi dağıntıların aradan qaldırılması ilə deyil, burada yaşayan insanların təhlükəsiz, iqtisadi baxımdan təminatlı, sosial imkanlara sahib və perspektivli həyat qurması ilə müəyyən ediləcək. Ağdamın yenidən qurulması Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni bir mərhələnin, ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra sosial, iqtisadi və humanitar inkişafın genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasətin mühüm nümunəsidir. Şəhərin gələcək inkişafı, onun iqtisadi potensialının reallaşdırılması, tarixi irsinin qorunması, ekoloji dayanıqlılığın təmin olunması və insanların doğma yurda bağlılığının gücləndirilməsi uzunmüddətli strateji əhəmiyyət daşıyır. Ağdamın yenidən həyat qazanması Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının, iradəsinin və gələcəyə inamının ifadəsidir. Bu şəhərin gələcəkdə regionun inkişaf etmiş, müasir, iqtisadi fəal və sosial baxımdan dayanıqlı mərkəzlərindən birinə çevrilməsi qarşıya qoyulan əsas hədəflərdən biri olaraq qalır.
Fərid Mustafayev
YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı