Beyninizə idman etdirin: yeni dil öyrənin

Barselonada keçirilən Avropa Neyroelm Cəmiyyətləri Federasiyasının konfransında təqdim olunan bir araşdırmanın nəticələrinə görə, birdən çox dildə danışan insanların beyinləri daha gənc görünür. Bu o deməkdir ki, nə qədər çox dildə danışsanız və nə qədər tez danışsanız, bir o qədər yaxşıdır. Bununla da alimlər başqa bir dil öyrənməyin beynin qocalmasını yavaşladan ən unikal idman olduğunu bildirirlər.

Tədqiqat göstərir ki, iki dildə danışanların beyinləri bir dildə danışanlardan təxminən altı yaş daha gənc görünür. Belə ki, iki dildə danışanların beyinləri yalnız bir dildə danışanlardan təxminən altı yaş daha gənc görünür. Üç dildə danışanların beyinləri təxminən yeddi yaş, dörd dildə danışanların beyinləri isə təxminən 13 yaş daha gənc görünür.

Beynimiz bir-biri ilə ünsiyyət quran milyardlarla sinir hüceyrəsindən ibarətdir. Lakin yaşlandıqca beynimizdəki əlaqə tez-tez pisləşir və yaddaş və düşüncə sürətinin azalmasına səbəb olur. Əvvəlki tədqiqatlar daha yüksək dil biliyinə malik Avropa ölkələrindən olan insanların daha yavaş yaşlanmağa meylli olduğunu müşahidə etsə də, bu tədqiqat danışıq dillərinin fərdi beyinlərə təsirini ölçdü. İspaniya, Çili, Argentina və Dublin alimləri Bask bölgəsində yaşayan - yüksək səviyyədə çoxdilliliklə xarakterizə olunan - ispan, fransız və ya ingilis dillərində danışan insanları müqayisə etdilər.

Nevroloji yaşı ölçmək üçün alimlər müxtəlif yaş və dil qabiliyyəti səviyyələrinə malik 728 insanın beyin fəaliyyətini ölçmək üçün maqnitoensefaloqrafiyadan istifadə ediblər. Daha sonra istənilən yaşda normal beyin əlaqəsi səviyyəsini hesablamaq üçün nəticələri emal etmək üçün süni intellektdən istifadə etdilər. Daha sonra bir, iki, üç və ya dörd dildə danışan bərabər sayda insandan ibarət olan ikinci bir əlaqəsiz qrup skanerləndi və müqayisə edildi.

San Sebastiandakı Bask İdrak, Beyin və Dil Mərkəzindən olan Professor Lucia Amoruso deyir: “Sadə dildə desək, daha çox dildə danışan insanların beyinləri xronoloji yaşlarına görə gözləniləndən daha gənc görünürdü. Təsir yalnız danışılan dillərin sayı ilə əlaqəli deyildi. Daha yüksək dil biliyi və ikinci dilin daha erkən mənimsənilməsi də beynin daha gec qocalması ilə əlaqələndirilirdi. Bu, çoxdilli təcrübənin bir qradient (çoxdəyişənli bir funksiyanın ən sürətli artma istiqamətini və bu artımın sürətini göstərən riyazi anlayış) kimi vacib olduğunu göstərir: bu, sadəcə ikidilli olub-olmamaqla deyil, dil təcrübəsinin dərinliyi və müddəti ilə bağlıdır.”

Tədqiqatçılar insanların yaşı, cinsi və təhsili kimi amilləri nəzərə alıblar, lakin həyat tərzi və sosial aktivlik kimi beyinə təsir göstərə biləcək digər amillərin potensial təsirini istisna edə bilməyəcəkləri barədə də iştirakçıları və ictimaiyyəti xəbərdar ediblər.

Yeni araşdırmaya cavab olaraq Afina Milli və Kapodistrian Universitetinin nevroloqu professor Kristina Dalla isə deyir: “Bu tədqiqat göstərir ki, ikinci, üçüncü və ya dördüncü dili öyrənmək beynimizin daha uzun müddət cavan qalmasına kömək edə bilər və nə qədər tez başlasaq, bir o qədər yaxşıdır. İstənilən yaşda - sosial, mədəni və beynimizin sağlamlığı üçün - başqa bir dil öyrənməyin bir çox yaxşı səbəbi var, buna görə də çətin olsa belə, istənilən yaşda bir insanın məktəbdə və yaxud da sonrakı həyat boyu dil öyrənməsini dəstəkləməliyik.”

Lakin Loughborough Universitetinin bioloji psixologiya professoru Eef Hogervorst fərqli danışır və o insanları ehtiyatlı olmağa çağırır. Dəlillər çoxdilli olmağın daha yaxşı beyin dayanıqlığı ilə əlaqəli olduğunu göstərsə də, o deyir ki, birdən çox dildə danışan insanların bu bacarığını daha sağlam həyat tərzi sürmələri və ya daha yaxşı bir ixtisas oxumaq, o cümlədən fərqli musiqi alətlərində çalmaq kimi digər bacarıqlar əldə etməsinə yönəltməsi daha yaxşı ola bilər.

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb