Mərkəzi Asiyada elektrik enerjisi çatışmazlığı yaşanacaq..?

...2030-cu ilə qədər Mərkəzi Asiyada elektrik enerjisinə tələbat 27 faiz arta bilər. Artan istehlakın öhdəsindən gəlmək üçün region ölkələrinə təkcə yeni elektrik stansiyaları tikmək deyil, həm də elektrik şəbəkələrini modernləşdirmək, güc ehtiyatları yaratmaq və enerji sistemlərinin işini əlaqələndirmək lazımdır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bunu Avrasiya İnkişaf Bankının (AİB) Sənaye Təhlili Mərkəzinin rəhbəri Arman Axunbayev oktyabrın 29-da "Sərhədsiz enerji: Mərkəzi Asiyanın enerji əlaqəsi arxitekturası" məruzəsinin onlayn təqdimatında deyib.

İstehlakın artımı sənayenin inkişafı, yeni müəssisələrin tikintisi, şəhərlərin genişləndirilməsi və iqtisadiyyatın rəqəmsallaşdırılması ilə bağlıdır.

Axunbayevin sözlərinə görə, elektrik enerjisi çatışmazlığının regionun iqtisadi inkişafına maneə yaratmaması üçün enerji infrastrukturunun tələbatın artmasına hazırlığı indidən zəruridir.

Avrasiya İnkişaf Bankından vurğulanır ki, istehsal gücünün artırılması özü problemi həll edə bilməz. Həmçinin elektrik xətlərini modernləşdirmək, enerji saxlama sistemlərini inkişaf etdirmək və ehtiyat gücləri təmin etmək lazımdır.

Əlavə çətinliklər bərpa olunan enerjinin inkişafı ilə bağlıdır. İlkin materialda göstərilən məlumata görə, Mərkəzi Asiya ölkələri 2035-ci ilə qədər 35 giqavatdan çox günəş və külək elektrik stansiyaları tikməyi planlaşdırır.

Belə güclərin enerji sisteminə inteqrasiyası üçün şəbəkələrin müvafiq modernləşdirilməsi və region ölkələrinin işinin əlaqələndirilməsi tələb olunacaq.

AİB-in yeni hesabatına dərc olunmuş materiallarda qeyd olunur ki, 2024-cü ildə regional elektrik enerjisi ticarətinin həcmi 12,1 milyard kilovat-saata çatıb. Bununla yanaşı, 10 dekabr 2024-cü il tarixində maksimum yük dövründə yanacaq, hidroloji, texniki və rejim amillərinə görə quraşdırılmış gücün təxminən 6,6 giqavattı mövcud deyildi və ya məhdudlaşdırılmışdı.

Bank regional enerji əməkdaşlığını mərhələli şəkildə inkişaf etdirməyi təklif edir: elektrik enerjisinin uçotunu və operatorlar arasında məlumat mübadiləsini yaxşılaşdırmaq, dispetçer qrafiklərini əlaqələndirmək, şəbəkələrin ötürmə qabiliyyətini qiymətləndirmək və elektrik enerjisi ticarəti mexanizmlərini yaratmaq.

AİB-in 2026-cı ilin martında dərc edilmiş əvvəlki hesabatında 2030-cu ilə qədər Mərkəzi Asiyada elektrik enerjisi istehlakının 40 faiz artacağı proqnozlaşdırılırdı. O, həmçinin qeyd edib ki, enerji infrastrukturunun ayrı-ayrı elementlərinin köhnəlməsi 70 faizə çatır.

Bank mövcud elektrik stansiyalarının və şəbəkələrin modernləşdirilməsini bərpa olunan enerjinin inkişafı və regional inteqrasiya ilə birləşdirməyi təklif edib.

AİB-in qiymətləndirməsinə görə, enerji sistemlərinin əlaqələndirilmiş işi region ölkələrinə mövcud güc və ehtiyatlardan daha səmərəli istifadə etməyə kömək edə bilər, lakin bunun üçün ümumi qarşılıqlı əlaqə qaydaları və operatorlar arasında daha dəqiq koordinasiya lazımdır.

Əli Babayev