Ankara Ermənistanı köhnə relslərə qaytarır - ŞƏRH

Türk dünyası Transqafqazda nüfuz uğrunda rəqabətə hazırdır

Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Əbdülkadir Uraloğlu ölkəsinin 2029-cu ilə qədər Zəngəzur dəhlizi layihəsini reallaşdırmağa ümid etdiyini bildirib. Rəsminin sözlərinə görə, trekin Azərbaycan hissəsi demək olar ki, tamamlanıb, Türkiyədə işlərə 2024-cü ildə başlanacaq. Ermənistanda proses başlamasa da, Uraloğlu Nikol Paşinyandan “müsbət siqnalların” eşidildiyini iddia edir.

Qurum rəsmisi vurğulayıb ki, dəhlizin Ermənistan hissəsi 43 km olacaq. Onun sayəsində Türkiyənin “türk dünyası” ölkələrinə birbaşa çıxışı olacaq. Nazir Ermənistandan yan keçən İran marşrutunu xatırladıb, lakin Zəngəzur layihəsi hələ də daha cəlbedicidir. Maraqlıdır ki, yanvarın 3-də Azərbaycan prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Elçin Əmirbəyov Bakının tezliklə Yerevanla sülh müqaviləsi layihəsi üzrə danışıqlar aparmağa ümid etdiyini bildirib.

Dialoqun tərkib hissəsi ölkələr arasında nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasının müzakirəsi olmalıdır. Qeyd edək ki, yanvarda ABŞ-da Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinin görüşünün keçirilməsi planlaşdırılır.

“Danışıqların əsas yolu sülh sazişinin mətninin razılaşdırılmasıdır. Burada gələcək dünyanın bütün əsas parametrləri, o cümlədən kommunikasiyaların bərpası göstərilir. Əsas yoldan əlavə, daha iki iş var - kommunikasiyaların açılması, həmçinin Azərbaycanla Ermənistan arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası və sonra demarkasiyası”, - Əmirbəyov bildirib.

O, Azərbaycan vətəndaşlarının Bakıdan Naxçıvana və geriyə gedə biləcəkləri Zəngəzur dəhlizini xatırladıb. Bundan əlavə, dekabrda Türkiyə ticarət nazirinin müavini Özgür Volkan Ağar dəhlizin ölkəsi ilə Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artıracağını bildirmişdi.

Buna baxmayaraq, Azərbaycanın 2023-cü ilin sonuna kimi rəsmi mövqeyi ondan ibarət idi ki, İrəvan dəhlizi açmaq istəməsə, o zaman Bakı İrandan keçməklə alternativ marşrut çəkəcək. Eyni zamanda Ermənistan özünün girdiyi blokadada qalacaq.

“Gözlədik və bizi zorla götürməkdə ittiham etdilər. Artıq belə bir niyyətimiz olmadığını deməkdən yorulmuşam. Sonra başqa variant axtarmalı olduq. Bizim Naxçıvanla, oradan da Naxçıvan vasitəsilə Türkiyə ilə bu əlaqələrimiz olmalıdır. Beləliklə, biz İran tərəfi ilə dolama yolun tikintisi ilə bağlı razılığa gəldik. Bəli, daha baha başa gələcək, amma bu, alternativdir və artıq tikintiyə başlanılıb”, - deyə Prezident İlham Əliyev bildirib. “Ermənistan çox şey itirir... Bu, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi olacaq. Orta Asiyadan böyük həcmdə yüklər gələcək. Çindən böyük həcmdə yüklərin gəlməsini gözləyirik. Belə çıxır ki, Ermənistan həm özünü bundan, həm də Azərbaycanla bütün digər kommunikasiya xətlərini açmaq imkanından məhrum edib”, - deyə Azərbaycan rəhbəri qeyd edib.

Eyni zamanda Əliyev təkid edir ki, Zəngəzur dəhlizi açılarsa, bu, Azərbaycandan Azərbaycana gedən yol kimi qəbul edilməlidir. O, Zəngəzur dəhlizini Kalininqrad dəmir yolu əlaqəsi ilə müqayisə edir. Onun sözlərinə görə, bu o deməkdir ki, gömrük rüsumları, yoxlamalar və sərhədçilər olmamalıdır. Doğrudur, sual yaranır ki, belə olan halda, Çindən mallar əvvəlcə Bakıya, sonra “Azərbaycandan Azərbaycana”, oradan da Türkiyəyə getsə, Ermənistan Qafqaz qovşağının iddialı layihəsinə necə qoşula bilər?

“İlham Əliyevin sözləri əslində o deməkdir ki, Azərbaycan və onu dəstəkləyən Türkiyə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı planlarından əl çəkməyib. Eyni zamanda, İrandan keçən yol məsələsinin irəli sürülməsi Ermənistana təzyiq etmək üsulu idi”, - Strateji Araşdırmalar və Təşəbbüslər üzrə Analitik Mərkəzin (ACSIS) rəhbəri Hayk Xalatyan deyir. “Dəhliz Bakı və Ankara üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir, çünki bu, onlara Cənubi Qafqazda aparıcı rollarını möhkəmləndirməyə və Mərkəzi Asiyada təsirlərini genişləndirməyə imkan verəcək”, - ekspert vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, Qərb dövlətləri də bu layihədə maraqlı ola bilər. Türkiyə ilə ABŞ arasında münasibətlərdə problemlər olsa da, onlar hələ də müttəfiq olaraq qalırlar. “Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya uğrunda mübarizədə Vaşinqton Ankaranı dəstəkləyəcək, çünki onun uğurları Rusiya, İran və Çinin bu regionlarda təsirinin azalmasına gətirib çıxaracaq. Amerika hakimiyyəti bu ölkələri əsas geosiyasi rəqibləri adlandırır”, - Xalatyan vurğulayıb.

O, həmçinin hesab edir ki, Ermənistan Azərbaycan və Türkiyə ilə bütün kommunikasiyaların bağlanması ilə yollara nəzarəti saxlamaqla nəsə qazana bilər.

V.VƏLİYEV