İrana artan təzyiq - AKTUAL

Tramp: “İranda nefti ələ keçirə bilərik”

ABŞ prezidenti Donald Tramp bazar ertəsi günü İranın müharibəyə tezliklə son qoymaq üçün razılığa gəlmədiyi təqdirdə, Xarq adasındakı neft ixrac mərkəzini, digər neft quyularını və elektrik stansiyalarını məhv etməklə hədələyir. Bu təhdiddə həmçinin Trampın Financial Times qəzetinə verdiyi müsahibədə Amerika qoşunlarının ələ keçirə biləcəyini irəli sürdüyü Xarq adasındakı İran neft və qaz ixrac mərkəzi də qeyd olunur.

İranın cavabı və...

Tramp “Air Force One” təyyarəsindəki jurnalistlərə ABŞ-ın İranla "birbaşa və dolayı yolla" danışıqlar apardığını bildirib. O, həmçinin iddia edib ki, Tehran Vaşinqtonun müharibəni bitirmək üçün Pakistan vasitəsilə təqdim etdiyi 15 maddəlik planın əksəriyyətinə razılıq verib. "Biz çox yaxşı danışıqlar aparırıq, amma İranla nə baş verəcəyini heç vaxt bilmirsiniz, çünki onlarla danışıqlar aparırıq və sonra həmişə onları pozmalı oluruq", deyə Tramp bildirib.

İran daha sonra ABŞ-ın 15 maddəlik tələblər siyahısının "əksər hissəsinə" razılıq verdiyi iddialarını təkzib edərək təklifi "real olmayan" adlandırıb. ABŞ mediasına görə, bu cavab Trampı qəzəbləndirib. Bu, onun “TruthSocial” sosial media platformasındakı paylaşımından da görünür, orada o, ABŞ-ın Tehranda "daha ağlabatan rejim"lə "ciddi danışıqlar" apardığını bildirib. "Böyük irəliləyiş əldə edilib, amma nədənsə tezliklə razılaşma əldə olunmazsa, bu, çox güman ki, baş verəcək və Hörmüz boğazı dərhal "iş üçün açıq" olmazsa, İrandakı əlamətdar "qalmamıza" bütün elektrik stansiyalarını, neft quyularını və qəsdən "tək qoyduğumuz" Xarq adasını (və ehtimal ki, bütün duzsuzlaşdırma qurğularını) partlatmaqla və tamamilə məhv etməklə son qoyacağıq", - deyə o, hədələyib.

İranın neft mərkəzi

Məlum olduğu kimi, İran sahillərindən 24 kilometr aralıda, Fars körfəzinin şimalında yerləşən Xarq adası ölkənin neft ixracı və iqtisadiyyatının mərkəzidir. Ada nisbətən kiçikdir - təxminən 8 kilometr uzunluğunda və 4-5 kilometr enindədir - lakin orada saxlama çənləri, boru kəmərləri və dənizdə yükləmə terminalları da daxil olmaqla geniş infrastruktur mövcuddur. İranın xam neft ixracının təxminən 90%-i, əksəriyyəti Çin və digər Asiya bazarlarına yönəldilir, ada vasitəsilə ölkədən çıxır. Adanın terminalları gündə təxminən 1,3-1,6 milyon barel xam neft yükləyə bilir və bu, böyük tankerlərin orada dayanmasına və onların dərin dənizlərə çıxışına imkan yaradır.

Trampın sosial media paylaşımında, həmçinin Financial Times qəzetinə verdiyi müsahibədə İran neftini ələ keçirmək istədiyi və Amerika qüvvələrinin Xarq ixrac mərkəzini ələ keçirə və nəzarət edə biləcəyi qeyd edilib. Müsahibədə Tramp "İranın neftini ələ keçirməyə" üstünlük verəcəyini bildirib ki, bu da Xarqı ələ keçirməyin nə qədər vacib olduğunu ortaya qoyur. "Bəlkə Xarq adasını ələ keçirərik, bəlkə də almayaq" deyə o, əlavə edib: "Bizim bir çox variantımız var".

Tramp həmçinin müsahibədə ABŞ-ın hələ də İranda vurmaq istədiyi təxminən 3000 hədəfi olduğunu bildirib, lakin əlavə edib ki, "razılıq kifayət qədər tez əldə edilə bilər".

Tehranın ziddiyyətli bəyanatları

Trampın şərhləri birbaşa danışıqlar apardığını dəfələrlə inkar edən Tehranın fikirlərinə zidd olaraq qalır. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baghaei bazar ertəsi günü Tehranın Tramp administrasiyasından 15 maddəlik təklif aldığını təsdiqləyib, lakin hələlik Vaşinqtonla birbaşa danışıqların aparılmadığını bildirib.

Daha əvvəl İran Parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf Pakistandakı danışıqları bölgəyə daha çox ABŞ qoşununun yerləşdirilməsi üçün pərdə kimi rədd etmişdi. O, “İran qüvvələri Amerika qoşunlarının gəlişini gözləyir ki, onları yandırsınlar və regional tərəfdaşlarını daimi olaraq cəzalandırsınlar", deyib.

ABŞ artıq Xarq adasındakı hərbi mövqelərə hava hücumları həyata keçirib. İran Amerika qoşunlarının onun ərazisində quru əməliyyatları həyata keçirəcəkləri təqdirdə Fars körfəzi ölkələrinə quru hücumu başladacağı və körfəz sularını minalayacağı ilə hədələyib. Xarqa amfibiya işğalçı qüvvələri çatdırmaq üçün Hörmüz boğazından və Fars körfəzinin böyük hissəsindən keçmək lazım olacaq. Ekspertlər deyirlər ki, adanı saxlamaq da çətin olacaq. Çünki raketlər və dronlardan əlavə, hücum İranın materik hissəsinin artilleriya hədəfi daxilində olacaq.

Tramp İranı "qisasla" hədələyir

Amerika lideri İranın "yeni, daha ağıllı" rəhbərliyindən Hörmüz boğazını dərhal ABŞ ilə işgüzar münasibətlər üçün açmasını tələb edir. Əgər ölkənin "yeni, daha ağıllı" rəhbərliyi ABŞ ilə razılığa gəlməsə və Hörmüz boğazını açmasa, Amerika ordusu İranın enerji və neft istehsalını tamamilə məhv edəcək. ABŞ prezidenti Donald Tramp bunu 30 mart Bazar ertəsi günü sosial media hesabı Truth Social-da elan edib.

Onun sözlərinə görə, Vaşinqton və Tehran müharibəyə son qoymaq üçün danışıqlarda "əhəmiyyətli irəliləyiş" əldə ediblər. “Lakin, əgər nədənsə tezliklə razılaşma əldə olunmazsa və bu, çox güman ki, baş verəcəksə və Hörmüz boğazı dərhal “iş üçün açıq” olmazsa (mülki gəmiçilik üçün – red.), biz İranda xoş “qalma”mıza indiyə qədər qəsdən “tək qoyduğumuz” bütün (və bəlkə də hamısını) duzsuzlaşdırma zavodlarını partlatmaqla və tamamilə məhv etməklə son qoyacağıq”, - deyə ABŞ prezidenti yazıb.

Tramp bu “qisas”ı ABŞ əsgərləri və digər İranın “köhnə rejimin 47 illik terror hakimiyyəti dövründə işgəncələrə məruz qaldığı və vəhşicəsinə qətlə yetirildiyi” üçün adlandırıb. Ağ Ev rəhbərinin bu açıqlaması, Tehranın Pakistan vasitəçiləri vasitəsilə ötürülən ABŞ-ın 15 maddəlik atəşkəs planının “əksər” hissəsinə razılıq verdiyini bildirməsindən bir gün sonra gəlib. Buna cavab olaraq İran Hörmüz boğazına nəzarəti saxlamaq da daxil olmaqla, öz beş şərtini irəli sürüb.

Məlum olduğu kimi, 21 martda Tramp İrandan Hörmüz boğazının iki gün ərzində açılmasını tələb edib və əks halda ölkədəki bütün elektrik stansiyalarını məhv etməklə hədələyib. Lakin ultimatum müddəti bitdikdən sonra o, ABŞ və İranın "çox yaxşı və məhsuldar danışıqlar apardığını" bildirib. Prezidentin sözlərinə görə, o, Pentaqona İranın enerji obyektlərinə zərbələri beş gün təxirə salmağı tapşırıb. Ötən həftə o, infrastrukturlara zərbələrin daha 10 gün, 6 aprelə qədər təxirə salındığını elan edib.

ABŞ bəyan edib ki, İranda təxminən 3000 hədəf qalıb, 13000 hədəf bombalanıb. Ötən həftə Tramp iddia etmişdi ki, İran Ağ Evə "hədiyyə" olaraq Hörmüz boğazından Pakistan bayrağı altında üzən on neft tankerinin keçməsinə icazə verib. O, FT-yə bildirib ki, tankerlərin sayı artıq ikiqat artaraq 20-yə çatıb. "Bizə 10 verdilər", - deyə o bildirib. "İndi bizə 20 verirlər və 20-si artıq işə düşüb və onlar boğazın tam ortasına doğru gedirlər".

Tramp həmçinin əlavə edib ki, İran parlamentinin spikeri və ölkənin ən yüksək hərbi liderlərindən biri olan Məhəmməd Baqer Qalibaf əlavə tankerlərə icazə verib. "Gəmiləri göndərməyimə icazə verən odur", - deyə Tramp bildirib. "Yadınızdadırmı, mən onlara hədiyyə verdiklərini demişdim? Hamı soruşurdu ki, "Nə hədiyyə?" Cəfəngiyatdır". Bunu biləndə susdular və danışıqlar çox yaxşı gedir. Onun sözlərinə görə, müharibənin əvvəlində və sonrakı hücumlarda əvvəlki Ali Lider Ayətullah Əli Xamenei və bir çox digər yüksək vəzifəli məmurlar öldürüldükdən sonra İranda "rejim dəyişikliyi" artıq baş verib. "Üzləşdiyimiz insanlar tamamilə fərqli bir qrupdur... Onlar çox peşəkardırlar", - deyə o bildirib.

Bundan əlavə, Tramp İranın yeni Ali Liderinin ya ölmüş, ya da ağır yaralanmış ola biləcəyi iddialarını təkrarlayıb. "Oğul Xamneyi ya ölüb, ya da çox pis vəziyyətdədir", - deyə Tramp bildirib. "Ondan heç nə eşitməmişik. O, gedib".

Nəşr xatırladıb ki, Tehran dövlət başçısının ictimaiyyət qarşısında olmaması onun ağır xəsarətləri ilə bağlı şayiələrə səbəb olduqdan sonra onun təhlükəsiz və sağlam olduğunu israr edib. Xatırladaq ki, bazar günü İran Parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf İran silahlı qüvvələrinin "onları yandırmaq və regional tərəfdaşlarını daimi olaraq cəzalandırmaq üçün Amerika quru qoşunlarının gəlişini gözlədiyini" bildirib. Bu arada, rəsmi İslamabad Pakistanın vasitəçiliyi ilə bir neçə gün ərzində ölkənin paytaxtında baş tuta biləcək ABŞ-İran danışıqlarını elan edib.

V.VƏLİLİ