1,5°C həddi aşılarsa, Yer kürəsini nə gözləyir?

Beynəlxalq alimlər bildirirlər ki, qlobal istiləşmənin müvəqqəti olaraq belə 1,5°C-ni keçməsi planetin buzlaqları, qütb bölgələri və okeanları üçün uzunmüddətli təhlükələr yarada bilər. Qlobal iqlim dəyişikliyinin ən ciddi nəticələrindən biri Yer kürəsinin buz örtüyünün sürətlə azalmasıdır. Alimlərin yeni hesabatları göstərir ki, temperatur artımının Paris Sazişində nəzərdə tutulan 1,5°C həddini keçməsi təkcə istilik dalğaları və ekstremal hava hadisələri ilə nəticələnməyəcək, həm də planetin donmuş təbii sistemlərində geri qaytarılması əsrlər çəkə biləcək dəyişikliklərə yol aça bilər.

BMT-nin Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) və Beynəlxalq Kriosfer İqlim Təşəbbüsünün (ICCI) 2 noyabr 2026-cı ildə açıqladığı yeni hesabatlarda bu təhlükələr xüsusi vurğulanır. Sənədlərdə buzlaqların, Qrenlandiya və Antarktida buz örtüklərinin, dəniz buzlarının və daimi donuşluq ərazilərinin istiləşməyə həssaslığı təhlil edilir.

The Guardian nəşrinin hesabatla bağlı yaydığı məlumata görə, Qrenlandiya və Antarktida buz örtüklərinin ərimə sürəti 1990-cı illərlə müqayisədə təxminən altı dəfə artıb. İsveçrədə isə son beş il ərzində buzlaq buzunun təxminən 20 faizi itirilib. Bu göstəricilər iqlim dəyişikliklərinin artıq yalnız gələcəyin problemi olmadığını, hazırda da ciddi ekoloji nəticələr yaratdığını göstərir.

Buzlaqların əriməsi ilk növbədə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi təhlükəsini artırır. Bu proses sahilyanı şəhərləri, kiçik ada dövlətlərini və aşağı yüksəklikdə yerləşən yaşayış məntəqələrini risk qarşısında qoyur. Dağ buzlaqları isə milyonlarla insan üçün şirin su mənbəyidir. Onların azalması uzunmüddətli perspektivdə su ehtiyatlarının zəifləməsinə, kənd təsərrüfatında çətinliklərə və ekosistemlərin dəyişməsinə səbəb ola bilər.

Hesabatlarda vurğulanır ki, temperaturun sonradan aşağı salınması belə bütün itkiləri əvvəlki vəziyyətinə qaytarmayacaq. Xüsusilə buz örtüklərində və daimi donuşluq ərazilərində baş verən bəzi dəyişikliklərin təsiri uzun müddət davam edə bilər. Bununla belə, alimlər vəziyyətin tamamilə ümidsiz olmadığını bildirirlər. İstixana qazlarının emissiyalarının sürətlə azaldılması və qlobal istiləşmənin pik həddinin mümkün qədər aşağı saxlanılması zərərin miqyasını məhdudlaşdıra bilər.

Azərbaycan üçün də bu xəbərdarlıqlar əhəmiyyətlidir. Xüsusilə dağlıq ərazilərdə buzlaqların və qar ehtiyatlarının vəziyyəti, çayların su rejimi, su təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatının iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşdırılması diqqət tələb edən məsələlərdəndir.

Yeni hesabatların əsas mesajı aydındır: 1,5°C həddinin aşılması iqlim mübarizəsinin başa çatması demək deyil. Əksinə, hər əlavə istiləşmə dərəcəsinin qarşısını almaq, buzlaqları və su ehtiyatlarını qorumaq üçün vaxtında və ardıcıl tədbirlər görülməsi indi daha vacibdir.

Lalə Mehralı