Aleksey Fenenko: İrəvanın Bakı və Moskvaya qarşı mübarizəsi heç bir nəticə verməyəcək - MÜSAHİBƏ

Rusiyalı ekspert: İrəvan istəyir ki, Vaşinqton və Paris Bakını məcbur etsin, onu belə şəraitə salsın ki, Qarabağda ermənilərə hansısa status versinlər

Rusiya Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının eksperti, politoloq Aleksey Fenenko Ermənistan-Azərbaycan nizamlanma prosesində və regionda baş verən son hadisələrlə bağlı “Moskva-Baku” portalına müsahibəsində maraqlı məqamlara toxunub. Poltioloqun müsahibəsini oxucularımıza təqdim edirik.

- Ermənistan sülh müqaviləsinin yenilənmiş mətnini Azərbaycana təhvil verdi. O, Qarabağ ermənilərinin hüquqlarını və təhlükəsizliyini təmin etmək üçün beynəlxalq mexanizmin işlənib hazırlanması zərurətini müəyyən edir. Ermənistanın baş naziri bildirib ki, mətn ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinə də göndərilib (bizim bildiyimiz kimi, bu qrup artıq yoxdur). Azərbaycan İrəvanın mexanizmlə bağlı təklifinə təbii ki, qəti imtina ilə cavab verdi. Və bildirdi ki, bu, göz qabağındadır: Ermənistan obyektiv olaraq obyektiv sülh istəmir, amma yenə də Azərbaycan ərazilərinə iddia edir.

- Beynəlxalq mexanizm İrəvanın siyasi dilindən- Ermənistanın sanki hələ də mövcuddur kimi Minsk Qrupu adlandırmaqda davam etdiyi ATƏT-in Minsk Qrupunun keçmiş həmsədrləri kimi Fransa və ABŞ-ın iştirakını ifadə edir. Xatırladığımız kimi, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri bunu dəfələrlə vurğulamışdı, çünki Vaşinqton və Paris bu formatda Moskva ilə qarşılıqlı əlaqəni davam etdirməkdən imtina ediblər. Bu o deməkdir ki, belə bir qrup artıq mövcud deyil. İrəvanın bu formatın guya mövcud olması barədə mütəmadi olaraq təkid etməsi, eləcə də onun vasitəsilə, mahiyyətcə Qarabağın statusu ilə bağlı müəyyən mexanizm təşkil etmək cəhdi Ermənistan tərəfindən Qərbi Ermənistanın işğalçı siyasətinə cəlb etmək cəhdlərinin ardıcıl davamından başqa bir şey deyil. İrəvan istəyir ki, Vaşinqton və Paris Bakını məcbur etsin, onu belə şəraitə salsın ki, Qarabağda ermənilərə hansısa status versinlər. Yəni Ermənistan Qərbi Ermənistan-Azərbaycan prosesinə həm diplomatik yolla– danışıqlar prosesi və beynəlxalq mexanizmlər vasitəsilə, həm də ərazidə- şərti Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin bütün perimetri boyunca qondarma monitorinq missiyasının yaradılmasını xahiş etməklə cəlb edir. Bu, Qərb tərəfdaşları üçün də faydalıdır.

ATƏT ölkələrinin regiona cəlb olunmasından danışarkən, onların əksəriyyətinin NATO-ya üzv dövlətlər olduğunu xatırlamaq lazımdır. Paşinyan mümkün qədər Şimali Atlantika Alyansını Qafqaza cəlb etmək istəyir. İrəvan artıq Rusiyanın təhlükəsizlik zəmanətlərinə bel bağlamaq istəmir və fəal şəkildə Qərbdə ona alternativ axtarır, nəyin bahasına olursa-olsun Qərbi bu münaqişəyə cəlb etməyə çalışır. Axı Rusiya Qarabağ münaqişəsində və müharibədən sonrakı Ermənistan-Azərbaycan prosesində Ermənistanın tərəfini tutmayıb. Paşinyan qərbyönlü saatlı bombadır və Qərbin ona tapşırdığı tapşırığı yerinə yetirməyə başlayır ki, Cənubi Qafqazda ikinci cəbhə açmaq mümkün olsun.

- Eyni zamanda, Paşinyan yenidən Azərbaycanla sülh imzalamağa hazır olduğunu bildirdi. Və paralel olaraq, Ermənistan rəhbərliyi- Paşinyan hökumətin iclasında və Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri, yeri gəlmişkən, Avropa Şurasının 2023-2023-cü illər üçün Respublika üzrə Fəaliyyət Proqramının təqdimat mərasimində yenə Azərbaycandan yeni eskalasiya təhlükəsi, Qarabağ ermənilərinin “soyqırımı” haqqında tezislər və guya təbliğat aparmağa başladılar...

- Yəni Ermənistan sabah da Azərbaycanla sülh imzalamağa hazırdır, amma öz şərtləri ilə. Və guya o, xəbərdarlıq edir ki, əgər bu baş verməsə, o zaman Ermənistan mümkün qədər kənara çəkiləcək və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması ilə bağlı danışıqlar prosesində çarxlara sözlər qoyacaq. Bu, Ermənistanın rəsmi mövqeyidir. Və yenə də- Rusiyadan getdikcə daha çox uzaqda. Ermənistanın Rusiyaya təzyiq xətti, Qarabağdakı vəziyyəti özü üçün daha yaxşı şəraitdə yenidən canlandırmaq cəhdi ilə şantaj yolu ilə davam edir və belə olmasa, Ermənistan (məhz onun elan etdiyi kimi) mandatı başa çatdıqdan sonra Rusiya sülhməramlılarının Qərbdən olanlarla dəyişdirilməsi ssenarisini həyata keçirəcək. Həm də gələcəkdə Rusiya hərbi bazasının öz ərazisindən çıxarılmasına çalışacaq.

Paşinyan Qarabağda qisas alacağına ümid edir, guya ki, Qərb dövlətləri Ermənistanın anti-Rusiya mövqeyi müqabilində 2020-ci ilin payızında İkinci Qarabağ müharibəsindəki məğlubiyyətdən sonra onun qisasını almağa kömək edəcək. Onu hərəkətə gətirən əsas motiv də budur. Bütün ümidləri ondan ibarətdir ki, ABŞ sabah Bakıya zəng edəcək və Azərbaycan birdən-birə Qarabağın hələ nəzarətində olmayan hissəsindən əl çəkəcək. Hesablama aparılır ki, ABŞ mənim müttəfiqim olsa, o zaman İrəvan Qarabağın qalıqlarını saxlaya biləcək.

Aydındır ki, Azərbaycan Qarabağın bir hissəsinin Ermənistanın nəzarətində qalmasına heç vaxt imkan verməyəcək. Amma Qərb diplomatları Paşinyanı hər cür həvəsləndirir, qeyri-müəyyən sözlər verirlər ki, o, getdikcə Rusiyadan uzaqlaşarsa, bu belə ola bilər. Daha bir məsələ odur ki, kritik anda onu tərk edəcəklər, amma hər şeyin onun üçün ən yaxşı şəkildə nəticələnəcəyinə ümidi qalır.

- Biz görürük ki, getdikcə daha çox Rusiya hakimiyyətinin nümayəndələri Ermənistanı tənqid edirlər. Ən son nümunələrdən biri Dövlət Dumasının sədri Volodinin azərbaycanlı həmkarı ilə danışıqlar zamanı verdiyi açıqlamalardır. Demək olar ki, bu nonsensdir…

- Ermənistan-Azərbaycan məsələsində Rusiya hakimiyyətinin siyasi yanaşmasının təkamülü göz qabağındadır. Bütün bunlar təbii ki, Rusiyanın müttəfiqi Ermənistanın nümayiş etdirdiyi qərbpərəst mövqe ilə bağlıdır: o, NATO təlimləri keçirir, KTMT-ni hər cür bloklayır, məhdud formada da olsa, Avropa İttifaqı ilə assosiasiya sazişi imzalayır. Açığı, Ermənistan Rusiyadan uzaqlaşmağa çalışır. Uğur qazanıb-qazanmayacağı sual altındadır, amma bunun əks istiqamətdə getməsi faktı çox mühüm göstəricidir. Bütün bunların fonunda Rusiya ilə Azərbaycan daha da yaxınlaşır.

Eyni zamanda, qorxuram ki, Ermənistanda Azərbaycanla yeni hərbi münaqişəni alovlandırmaq üçün hakimiyyətdə daha radikal revanşist rejimin yaradılmasına cəhd oluna bilər. Belə bir ssenarinin perspektivlərini qiymətləndirməmək olmaz. Və bu baş verərsə, bu, bütün Zaqafqaziya üçün problemə çevriləcək.

- Rusiyayönlü qüvvələrin gəlməsi ehtimalı varmı?

- Mən indi Ermənistanda bir dənə də olsun nüfuzlu rusiyapərəst qüvvə görmürəm. O qədər də rusiyapərəst olmayan, mötədil olan qüvvələr əvvəllər məğlub oldular.

- Niyə Ermənistan hətta Rusiya və Azərbaycan qarşısında şərt qoymağı mümkün hesab edir?

- Bu, artıq milli psixologiya səviyyəsindədir: hamının Ermənistana borclu olduğu hissi. Bu, erməni mentalitetində var və daim Ermənistan siyasətində özünü göstərir. Həmişə olub. Həmişə şikayət siyasəti: Moskva bizim üçün bunu, bunu və bunu etmir, o zaman özümüzə başqa tərəfdaş taparıq. İndi Qərbin şıltaqlıqları gəlir: bunu, bunu, bunu və yalnız bundan sonra etməlisən... Bu, sizin ölkənizin rolunun və onun beynəlxalq münasibətlər sistemindəki yerinin tam adekvat qiymətləndirilməsi deyil. Bütün bunlar çox güman ki, Ermənistanın Qarabağda qalan mövqelərini itirməsi ilə yekunlaşacaq.

- Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri zəlzələ ərəfəsində Türkiyəyə səfər edib. Bildiyiniz kimi, Ermənistan Türkiyənin fəlakət zonasına humanitar yardım və xilasedicilərini göndərib. Türkiyədə tərəflər münasibətlərin normallaşmasına, sərhəddəki körpünün bərpasına doğru irəliləmək barədə razılığa gəliblər.

- Nə qədər gözəl, doğru və yaxşı görünsə də, təəssüf ki, yenə də demək istəyirsən: "İnanmıram!" Amma bu siyasətdir. Düşünürəm ki, burada, başqa şeylərlə yanaşı, İrəvanın Türkiyə ilə Azərbaycan arasında gərginlik yaratmaq cəhdini görmək olar. Onlar artıq 2009-cu ildə Sürix protokolları vasitəsilə bunu etməyə çalışıblar. Sonra isə ümumilikdə uğur qazana bilmədilər. Onlar Azərbaycandan yan keçərək Türkiyə ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq istəyirlər. Türkiyə münasibətlərin qurulmasına qarşı deyil, Çavuşoğlu-Mirzoyan görüşün Türkiyədə keçdiyi yol daha çox Türkiyənin Ermənistana sülh əlini uzatmaq strategiyasıdır.

Ermənistan başqalarına təzyiq göstərəcək hansısa böyük himayədarına ümid edir. Bu, həm də Ermənistan siyasətinin ənənəsidir. Türkiyə Azərbaycanın maraqlarına zidd getməyəcək. Türkiyə münasibətləri normallaşdırmaq cəhdləri ilə bağlı ermənilərin bütün təminatlarının dəyərini bilir. Azərbaycanla razılaşmadan Türkiyə heç nə etməyəcək. Və İrəvan üçtərəfli bəyanatı yerinə yetirmədən heç bir iş görülməyəcək. Xatırlatmaq istəyirəm ki, erməni sərhədçilərinin Ermənistanın girişinə qoyduğu üzərində Ağrı dağı olan möhürlər Türkiyəyə qarşı açıq ərazi iddialarıdır.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük “Vətən Müharibəsi”ndə qazanılmış tarixi qələbə, Ermənistan tərəfindən törədilmiş sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, habelə müharibə cinayətləri ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb