Aleksey Naumov: “Ermənistan boş vədlər naminə öz suverenliyini itirir” – MÜSAHİBƏ

Rusiyalı politoloq: “Ermənistanın Qarabağda təxribatçı fəaliyyətinə baxmayaraq, Azərbaycan istənilən vasitə ilə öz ərazilərinin tam geri qaytarılmasına nail olacaq”

Rusiya Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının aparıcı eksperti, tanınmış politoloq Aleksey Naumov “Caliber” analitik mərkəzinə müsahibəsində Ermənistanın apardığı qeyri-konstruktiv siyasətin səbəblərini və nəticələrini şərh edib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Ermənistan rəhbərliyinin Rusiya Federasiyasına qarşı son təxribat xarakterli bəyanatlarına siyasi qiymətiniz necədir? Bu, İrəvan üçün nə deməkdir?

- Son illər İrəvan, şübhəsiz ki, hər cür təxribatçı bəyanatlarla Rusiyanın səbrini sınayır- istər KTMT, istər Roma Nizamnaməsi, istərsə də NATO təlimləri ilə bağlı və s. Hətta bəzən Ermənistan siyasətçilərinin Rusiyanı bir daha qıcıqlandırmamaq üçün bir az geri çəkilib öz sözlərini geri götürmək cəhdlərinin də şahidi oluruq. Lakin Rusiya Federasiyasına qarşı təxribat xarakterli bəyanatların Ermənistan üçün nəticələrindən danışırıqsa, hesab edirəm ki, onlar heç nə ilə, ən azı təfərrüatlı bəyanatlarla dolu deyil. Birincisi, ona görə ki, Moskva ilə İrəvan arasında münasibətlərin dinamikası onsuz da mənfidir və bu günə kimi heç bir dərin siyasi və strateji məna daşımayıb. İkincisi, Moskvaya açıq şəkildə qarşı çıxmağı özünə rəva görən İrəvan Rusiya üçün o qədər də dəyərli deyil və onun qeyri-qanuni hərəkətləri yalnız özü üçün siyasi məzar qazır.

Üstəlik, Rusiya ilə Ermənistan arasında müttəfiqlik münasibətləri böhran içində olduğu və getdikcə söndüyü bir vaxtda Rusiya-Azərbaycan əməkdaşlığı yalnız möhkəmlənir. Bakı ilə Moskva arasında iri layihələrin, məsələn, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin və s.-nin təşviqində heç bir fikir ayrılığı yoxdur. Ermənistan isə əksinə, öz siyasi gələcəyini qazır. Ona görə də orta və ya uzunmüddətli perspektivdə İrəvanın Rusiyanın imtiyazlı müttəfiqi kimi qeyri-rəsmi statusunu mütləq itirəcəyi göz qabağındadır.

- Rusiya Federasiyası İrəvanın narazılığına baxmayaraq, Ermənistan-Azərbaycan sərhədində KTMT missiyasını yerləşdirməyə nail olacaqmı?

- Bəli, mən hesab edirəm ki, KTMT missiyasının sərhəddə yerləşdirilməsi mümkündür və təşkilata üzv olan digər ölkələrin mövqeyini nəzərə alsaq, İrəvanın etirazı heç bir əsas rol oynamayacaq. Mən proqnozlaşdırıram ki, İrəvana yanaşma tapılacaq və bu missiya öz şəxsi maraqlarından çıxış edərək regionda sülh istəməyən erməni qüvvələrinin hər hansı pozuntularını qeydə ala biləcək.

- KTMT missiyası ilə bağlı İrəvana yanaşma tapılacağını dediniz, bəs bu, regiondakı vəziyyətə necə təsir edəcək? Axı, çox güman ki, Ermənistan bundan sonra hərbi təxribatlardan əl çəkməyəcək...

- Bəli, mütləq. Ermənistandakı müxtəlif növ elitaların əksəriyyəti barışıq və ölkənin regionun iqtisadi və siyasi formatlarına reinteqrasiya ediləcəyi təqdirdə sadəcə olaraq bütün əhəmiyyətini itirəcək. Bunlar müharibə istəsələr də, 2020-ci il hadisələrinin göstərdiyi kimi buna yararsız olan insanlardır. Ona görə də hesab edirəm ki, ötən həftə olan təxribatlar kimi hadisələrin baş verəcəyi mümkündür. Ermənistanın Qarabağda təxribatçı fəaliyyətinə baxmayaraq, Azərbaycan istənilən vasitə ilə öz ərazilərinin tam geri qaytarılmasına nail olacaq. Unutmayın ki, Ermənistanın Azərbaycan və Rusiyanın xoşməramlılığı ilə 5 il müddətinə aldığı möhlət tezliklə bitəcək. Və əgər Ermənistan beynəlxalq münasibətlərdə proqnozlaşdırıla bilən və danışıla bilən iştirakçı olduğunu sübut etməsə, o halda daha onunla diplomatik dildə dayanmayacaqlar.

- Sizcə, Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Türkiyəyə son səfərindən sonra Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması istiqamətində hər hansı irəliləyiş mümkündürmü?

- Düşünürəm ki, Lavrovun Türkiyəyə səfəri zamanı danışıqların əsas mövzusu Ukrayna münaqişəsi, taxıl sövdələşməsi, ikitərəfli münasibətlər və s. ilə bağlı vəziyyət olub. Amma bu o demək deyil ki, Qarabağ nizamlanması və Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması ilə bağlı məsələlər arxa planda idi. Çox güman ki, onlar əlavə müzakirəyə ehtiyac duymurlar, çünki bu istiqamətdə işlər gündəlik, normal rejimdə gedir. Amma taxıl sövdələşməsi ilə bağlı hər şey qaydasında deyil, Qərbin Rusiya taxılının daşınması ilə bağlı öhdəliklərini yerinə yetirməməsi problemi var.

Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinə gəlincə, onların normallaşması, eləcə də Azərbaycan tərəfindən ərazi bütövlüyünün tam bərpası qaçılmazdır. Digər tərəfdən, indiki mərhələdə Rusiya Federasiyası ilə Türkiyə arasında münasibətlər güclüdür və onu təkcə iki ölkə liderləri arasında yaxşı təmaslar deyil, həm də iqtisadi fayda və məqsədəuyğunluq diktə edir. Biz başa düşürük ki, bu gün Türkiyə paralel idxal üçün mühüm mərkəzdir, Rusiya Federasiyasının əhəmiyyətli ticarət tərəfdaşıdır, xüsusən də atom elektrik stansiyasının tikintisi, hərbi sektor və turizm kimi sahələrdə.

- Türkiyə-Ermənistan sərhədinin açılması barədə nə düşünürsünüz?

- Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması Bakı ilə İrəvan arasında sülh sazişi ilə bağlı olacaq. Türkiyə Azərbaycanı tərk etməyəcək, Ermənistan təxribatçı hücumlarını davam etdirsə, sərhəd açılmayacaq. Hesab edirəm ki, bu, regionda sülhün bərqərar olması istiqamətində mühüm addımlar atılandan sonra baş verəcək ki, Bakı ilə İrəvan arasında sülh müqaviləsinin bağlanmaq üzrə olduğu aydın olsun.

- Bakı ilə İrəvan arasında ortamüddətli perspektivdə sülh sazişinin bağlanmasını mümkün hesab edirsinizmi?

- İnanıram ki, bu il Paşinyan ölkəni öz nəzarətində saxlaya bilib-bilməyəcəyini və öz siyasi kursunu davam etdirə bilib-bilməyəcəyini göstərəcək. Prinsipcə, Ermənistanın baş naziri adekvat siyasətçilərdən biridir, lakin digərlərinin fonunda və o, həqiqətən də ölkəsinin gələcəyini düşünürsə, zamanın az olduğunu və sülh sazişinin təcili imzalanmasının vacibliyini bilməlidir. Xatırladım ki, hələ ilin əvvəlində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xəbərdarlıq etmişdi ki, sülh təşəbbüsləri indi danışıqlar masasındadır, lakin onlar orada sonsuza qədər qalmayacaq. Ermənistana isə bunu başa düşmək lazımdır.

- Aİ missiyasının Ermənistanda yerləşdirilməsi ilə bağlı narahatlığınız varmı? Bu, hansı riskləri ehtiva edir?

- Avropa İttifaqı Qafqaz siyasətini həyata keçirərkən regionu sakitləşdirmək, onu tam iqtisadi və beynəlxalq münasibətlərə qaytarmaq maraqlarından çıxış etmir. Aİ xarici siyasətini ilk növbədə Rusiya ilə qarşıdurmaya yönəldir və Ermənistan və Azərbaycanı Rusiya Federasiyası ilə çəkişdirməkdə, yorğanı öz üzərinə çəkməkdə maraqlıdır. Ona görə də Aİ missiyası çox güman ki, Ermənistanın təxribatlarına göz yumacaq və lazım gələrsə, Rusiya sülhməramlılarını bəzi vəhşiliklərdə ittiham etmək üçün ona sülh prosesini uzatmağa imkan verəcək. Ümumiyyətlə, Aİ missiyasının Ermənistanda olması onu deməyə əsas verir ki, bu ölkə öz suverenliyini boş vədlər üçün verməkdə davam edir və onun təhlükəsizliyini təhlükə altına qoyan əlavə qüvvələrin regiona nüfuz etməsinə pəncərə açır.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb