Dmitri Verxoturov: Qarabağdakı silahlılar ya ləğv olunacaq, ya da Azərbaycan ordusu tərəfindən təmizlənəcək - MÜSAHİBƏ

Rusiyalı beynəlxalq ekspert Dmitri Verxoturov “Caliber” analitik mərkəzinə müsahibəsində Azərbaycan-Ermənistan nizamlanmasındakı vəziyyət və regionda gedən proseslər haqda maraqlı fikirlər bildirib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Bu yaxınlarda Moskvada Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Rusiya xarici işlər nazirinin iştirakı ilə keçirilən görüşünün nəticələrini necə gördünüz?

- Mən başa düşdüyümə görə, Moskva görüşünün nəticələrinə görə heç bir böyük razılaşma olmayıb, söhbət iki xarici işlər nazirinin bir-birinə qarşı yığılmış müxtəlif suallarından gedirdi. Müvafiq olaraq, bu, daha çox gələcək sazişlərin hazırlanması ilə bağlı hansısa bir işgüzar görüş idi.

- Necə düşünürsünüz, Moskva, Brüssel və Vaşinqton arasında regionda liderlik uğrunda şiddətli rəqabət fonunda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllində vasitəçilərdən hansının daha çox üstünlükləri var?

- Müşahidələrimə görə, bir il əvvəl hansısa rəqabətdən danışmaq mümkün idisə, indi hadisələr inkişaf etdikcə bu, nədənsə azalıb. Bəli, Qərb siyasətçiləri Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli üçün müəyyən addımlar atırlar, cəhdlər edirlər, lakin anlamaq lazımdır ki, bu problemin həlli Moskva ilə bağlıdır.

- Moskva bu ilin sonuna qədər sülh müqaviləsinin imzalanmasını təşviq edəcəkmi?

- Sülh sazişinə gəlincə, bunu proqnozlaşdırmaq çətindir, çünki vəziyyət kifayət qədər dəyişkəndir. Əgər, məsələn, yazdan baxanda demək olar ki, indiki günlərin birində sülh müqaviləsi imzalanacaqdısa, indi o, gələcəyə təxirə salınır. Və təbii ki, bütün vəziyyətə qeyri-müəyyənlik elementi daxil edən daimi manevrləri, nizamlanmanı dartıb çıxarmaq cəhdlərini görmək olar. Amma mən əminəm ki, Ermənistanın sülh müqaviləsi bağlamaqdan başqa alternativi yoxdur. İrəvanda necə əyilsələr də, necə dönsələr də, yenə də bu sənədi imzalayacaqlar.

- Ermənistan hələ də Zəngəzur dəhlizinin açılmasına mane olur, bu isə Rusiyanın maraqlarına ziddir. Moskva niyə regionun sabitliyi naminə İrəvana lazımi təsir göstərmir?

- Mənim təxminlərimə görə, Rusiya buna baxmayaraq, Ermənistanı öz müttəfiqi kimi görərək, Ermənistana qarşı kifayət qədər yumşaq xətt yürüdür və buna görə də hər şeyi bir anda almaq üçün rejimin sərt təzyiqinin qarşısını alır. Bu siyasət nəticəsində Zəngəzur dəhlizinin açılışı qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınır ki, bu vəziyyətdə uduzan ermənilər özlərini tamamilə əzilmiş, alçaldılmış hiss etməsinlər. Moskva buna baxmayaraq, müəyyən diplomatik paritetlərə riayət edir. Ancaq hesab edirəm ki, bu nüansı nəzərə alsaq belə, Zəngəzur dəhlizi məsələsi bu və ya digər şəkildə öz həllini tapacaq, sadəcə olaraq, bir az vaxt və səbr tələb edəcək.

- Bəs Hindistanın Ermənistana hərbi təchizatını necə şərh edərdiniz? Niyə İrəvan bölgəni hərbiləşdirir və bu tədarüklər Rusiyaya alternativdir?

- Fakt budur ki, Hindistan silahlarının əhəmiyyətli hissəsi Rusiyanındır, çünki Hindistan Rusiyanın çoxdankı hərbi-texniki tərəfdaşıdır. Ona görə də tamamilə mümkündür ki, söhbət vaxtilə alınan bəzi Rusiya silahlarının yenidən başqa ölkəyə satışından gedir. Yaxud bu, hələ də Ermənistanın siyasi demarşıdır, erməni tərəfinin məhz KTMT-nin Qarabağla bağlı vəziyyətə və təşkilatın mövqeyinə görə qoyduğu qadağa- silahların tədarükünü əngəlləməyə başlaması ilə bağlıdır. Ona görə də İrəvan öz müstəqilliyini göstərmək qərarına gəlib, deyirlər, biz Hindistandan alacağıq. Amma düşünmürəm ki, söhbət ciddi tədarüklərdən gedir, ona görə də bu faktı regionun hərbiləşdirilməsi kimi qəbul etmək olmaz. Üstəlik, Ermənistanın Rusiya ilə hərbi tərəfdaşlığa alternativi yoxdur.

- Ermənistan öz quldur dəstələrinin qalıqlarını Qarabağdan çıxarmaqdan imtina edir və bununla da 2020-ci ilin noyabrında qəbul edilmiş Üçtərəfli Bəyanatı pozur. Azərbaycanın həm Rusiya, həm də beynəlxalq birlik tərəfindən tanınan ərazilərinin suverenliyi prinsipindən başlayaraq, bu problemi təkbaşına həll etməyə haqqı varmı?

- Düşünürəm ki, Ermənistan bu dəstələrə birbaşa nəzarət etmir ki, onlara Qarabağdan çəkilmək əmrini versin. İndi Ermənistanın onlara təzyiq göstərməsi, xüsusən də indiki vəziyyətdə çətin məsələdir. Hadisələrin inkişafı üçün iki mümkün ssenari var: ya vəziyyətin dəyişməsi səbəbindən bu silahlı birləşmələr ləğv olunacaq, ya da Azərbaycan qüvvələri sonda onları tamamilə təmizləyəcək.

- Bu yaxınlarda Paşinyan Ermənistanın Qarabağı Azərbaycan ərazisi kimi tanımağa hazır olduğunu bəyan etdi. Sizcə, bu nə deyir?

- Əgər Ermənistanın Qarabağı Azərbaycanın ərazisi kimi tanımağa hazır olmasından danışırıqsa, bu o deməkdir ki, Nikol Paşinyan və hakim Ermənistan dairələri mövcud vəziyyəti, yəni 2020-ci il müharibəsi nəticəsində Qarabağı itirdiklərini etiraf etməyə başlayıblar və buna görə də, silahlıların Azərbaycandan yekun olaraq çıxarılmasının vaxtını və formalarını aydınlaşdırmaq qalır. Erməni tərəfi, təbii ki, bu məsələni yubatmağa, ləngitməyə çalışır, amma hər halda, bu, o qədər də çox şey gətirmir.

Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb