Sergey Markov: Bakı artıq Qərbin və İrəvanın oyunlarına dözmək fikrində deyil - MÜSAHİBƏ

“Ötən ay Aİ-nin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında 2 görüşün keçirilməli olduğu və hər ikisinin baş tutmaması, Bakının artıq Avropa İttifaqı ilə vasitəçi kimi məşğul olmaq istəmədiyini deməyə əsas verir”

Siyasi Araşdırmalar İnstitutunun direktoru Sergey Markov “Moskva-Baku” portalına müsahibəsində Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərindəki son tendensiyaları şərh edib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Sergey Aleksandroviç, Qərb dövlətləri Ermənistana konkret artan maraq göstərir - bu yaxınlarda İrəvan və Paris hərbi əməkdaşlıq, o cümlədən silahların tədarükü və hərbi kadrların hazırlanması haqqında saziş imzalayıblar. Kanada da bu yaxınlarda Ermənistanda səfirliyini açıb və Aİ-nin Ermənistan-Azərbaycan sərhədində monitorinq missiyasına qoşulmaq niyyətini xatırladıb. Bunun fonunda bir ayda ikinci dəfədir ki, Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin görüşü ləğv edildi... Sizcə, bütün bu proseslər nəyi göstərir?

- Ermənistan sürətlə Qərblə yaxınlaşır. Qərbə sadiq olmağın formalarından biri də Rusiyanın düşmənlərini dəstəkləməkdir. Məsələn, Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan bu yaxınlarda Maltada Dövlət Departamentinin nümayəndələri və Fransa prezidenti ilə görüşüb. Ermənistan hakimiyyəti indi mütəmadi olaraq Qərbin nümayəndələri ilə- həm milli səviyyədə, həm də Avropa strukturları səviyyəsində- görüşür. Onlar Rusiya ilə ümumi mübarizənin fonunda kömək axtarır, əməkdaşlıq axtarırlar. Və təbii ki, Qərbdən vaxtaşırı anti-Azərbaycan hücumları üçün zəmin hazırlayırlar.

Bəli, bu gün Qərbin Ermənistana marağı yüksəkdir. Avropanın müxtəlif funksionerləri bir-birinin ardınca respublikaya səfər edirlər. Qərb məmurlarının sonsuz silsiləsi. Yüksək diplomatik fəallıq var. Sadəcə olaraq Qərbə Ermənistanı Rusiyadan qoparmaq lazımdır ki, Moskvaya qarşı düşmənçilik etsin. Belə ki, Ermənistan vasitəsilə sanksiyalardan yan keçmək mümkün olmasın və respublika KTMT və Aİİ-də “təxribat” işi ilə məşğul olsun. Ona görə də Qərb Ermənistanda müxtəlif “məlumat toplama” missiyaları yerləşdirir, səfirliklər, konsulluqlar açır, onun vasitəsilə Rusiya, Azərbaycan, İran və Türkiyəni izləmək üçün Ermənistanı öz nəzarətinə götürür.

Məsələ ondan ibarətdir ki, Qərb Ermənistana kömək etməyəcək. Lazım olanı götürüb atacaq. Ermənistan Qərbdən uzaqda yerləşən kiçik, kasıb respublikadır. Onun Azərbaycan kimi nefti yoxdur, Azərbaycan və Gürcüstan kimi dənizə çıxışı yoxdur. Bəli, Qərb Ermənistanda öz yerini tutmağa çalışır, o cümlədən təhlükəsizlik baxımından. Amma hamısı budur. Qərb “tərəfdaşları” İrəvana səslənir: “Rusiyanı tərk edin, onunla münasibətləri kəsin, biz sizə kömək edəcəyik!” Amma kömək etməyəcəklər.

Ötən ay Aİ-nin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında iki dəfə görüşün keçirilməli olduğu və hər ikisinin baş tutmaması, Bakının artıq Avropa İttifaqı ilə vasitəçi kimi məşğul olmaq istəmədiyini deməyə əsas verir. Qarabağ məsələsinin yekun həllindən sonra Azərbaycanın vasitəçilikdə vicdansızlıq edənlərə açıq şəkildə etiraz nümayiş etdirmək imkanı var idi ki, onu da edir. Avropa İttifaqı həm struktur olaraq, həm də ona daxil olan ölkələr səviyyəsində onu ört-basdır etmək və oynamaq cəhdlərinə baxmayaraq, kifayət qədər müntəzəm olaraq Azərbaycana qarşı bir növ qınaq nümayiş etdirir. Bakı artıq buna dözmək fikrində deyil.

- Oktyabrın 26-da Gürcüstan hökuməti başçısının vasitəçiliyi ilə Gürcüstanda Azərbaycan və Ermənistan baş nazirləri arasında üçtərəfli danışıqlar baş tutub. Onlar Cənubi Qafqazda uzunmüddətli və sabit sülhün bərqərar olması və Tbilisinin vasitəçi kimi çıxış etməyə hazır olduğunu müzakirə ediblər. Bu formatın perspektivlərini necə şərh edə bilərsiniz?

- Gürcüstan da Ermənistan kimi kiçik, problemlərlə yüklənmiş və beynəlxalq münasibətlərdə o qədər də subyektiv olmayan, tam mənada suverenliyə malik olmayan bir dövlətdir.

Amma Azərbaycan Transqafqazda əməkdaşlığı stimullaşdıran lokomotivdir. Bu, Gürcüstan və Ermənistanda olduğu kimi, Cənubi Qafqazın ən konsolidasiya edilmiş ölkəsidir ki, orada ciddi daxili iflic mübarizəsi yoxdur. Azərbaycan bütün istiqamətlərdə- iqtisadi, diplomatik, hərbi baxımdan Transqafqaz qonşularından güclüdür. Bu suveren dövlətdir.

Azərbaycan isə üç Zaqafqaziya dövləti arasında təbii liderdir.

İlham Əliyev vaxtaşırı Zaqafqaziya dövlətlərinin üçtərəfli formatı çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətin zəruriliyindən danışır. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra o, Gürcüstanın baş naziri ilə Zaqafqaziyanın gələcək inkişafına həsr olunmuş müxtəlif platformalarda dəfələrlə görüşüb və hər dəfə Ermənistanı belə üçtərəfli formatda iştirak etməyə çağırıb. Deyə bilərik ki, bu yaxınlarda Tiflisdə keçirilən İpək Yolu sammiti çərçivəsində bu format başladı.

Ola bilsin ki, bu yaxınlarda İlham Əliyev müəyyən dərəcədə hörmət əlaməti olaraq Tiflisin Bakı ilə İrəvan arasında vasitəçilik edə biləcəyini bəyan edib. Axı Gürcüstan hakimiyyəti son illərdə dəfələrlə bu istiqamətdə mövqe nümayiş etdirib. Və vasitəçilik hətta təsirli oldu. Axı Gürcüstanın vasitəçiliyi ilə, məsələn, Ermənistan mina sahələrinin xəritələrini Azərbaycana, Azərbaycan isə hərbi əsirləri Ermənistana təhvil verib. Düzdür, bunu Gürcüstan Aİ və ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə edib.

Ola bilər ki, Gürcüstan da hansısa kiçik rol oynaya bilər. Ermənistanı razı salmaq üçün Azərbaycana daha çox şey lazımdır. Azərbaycanın şərtlərini tam qəbul etsinlər və normal əməkdaşlıq edilsin. Buna görə də, xorda çox insan ola bilməz, nə qədər inandırıcı olsa, bir o qədər yaxşıdır.

Eyni zamanda, hesab edirəm ki, obyektiv olaraq ilk növbədə İlham Əliyevin irəli sürdüyü regional format- - Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan - realist və hər şeydən əvvəl iqtisadi baxımdan səmərəli ola bilər. Nəqliyyat, ticarət, enerji sahəsində qarşılıqlı əlaqə baxımından. Ümumiyyətlə, Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan liderlərinin birgə çıxış etdiyi bütün məkanlarda format belə yerləşdirilib.

Hətta Zaqafqaziya dövlətlərinin iqtisadi birliyini yaratmaq da mümkündür. Və bu format effektiv ola bilər. Ancaq bu, konstruktiv qarşılıqlı əlaqə tələb edir.

- Bu günlərdə Azərbaycan xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədov bildirib ki, Bakı ilə İrəvan arasında sülh sazişinin əksər bəndləri razılaşdırılıb. Həmin gün Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan sənədin üç bəndinin razılaşdırıldığını bəyan edib. Sizcə, ilin sonuna qədər imzalanma perspektivləri nədən ibarətdir?

- Hələ 100% deyil, çünki Paşinyan Qarabağın “təslim olmasından” sonra Azərbaycanın şərtləri ilə bağlanan sülh müqaviləsinin Ermənistanın mövqelərinin növbəti təslim olması kimi qəbul ediləcəyindən və bunun üçün sadəcə devrilə biləcəyindən qorxur. İnanıram ki, bu vərdişinə görə müqavimətini davam etdirəcək.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb