Suverenliyin bərpası və tarixi qələbənin dərsləri - ŞƏRH

Dünyada nadir halda ölkələr tapılar ki, həm ədalətli müharibədə tam və mütləq qələbə qazansın, həm də öz ərazi bütövlüyünü hər qarış torpağı azad edərək özü təmin etsin. Bu, yalnız hərbi gücün deyil, siyasi iradənin, milli birliyin və beynəlxalq hüquqa söykənən prinsipial mövqenin nəticəsidir. Belə qələbə təkcə cəbhə xəttində əldə edilmir; o, illərlə aparılan diplomatik mübarizənin, xalq–ordu birliyinin və ədalətə inamın məntiqi yekunudur.

Müasir tarix göstərir ki, ədalətli müharibə anlayışı ilk növbədə beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanır. BMT Nizamnaməsində təsbit edilən ərazi bütövlüyü və suverenlik prinsipləri hər bir dövlət üçün fundamental dəyərdir. Əgər bir ölkənin torpaqları işğala məruz qalırsa, həmin dövlətin özünü müdafiə etmək hüququ danılmazdır. Bu baxımdan ədalətli mübarizə apararaq torpaqlarını azad edən dövlət həm hüquqi, həm də mənəvi üstünlüyə malik olur.

Tam və mütləq qələbə isə yalnız hərbi əməliyyatların uğurla başa çatması demək deyil. Bu, eyni zamanda post-münaqişə dövründə sabitliyin təmin olunması, dağıdılmış ərazilərin bərpası, məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı və uzunmüddətli sülhün qurulması deməkdir. Ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yanaşı, dövlət idarəçiliyinin və hüquq sisteminin həmin ərazilərdə tam şəkildə bərqərar edilməsi suverenliyin real təminatıdır.

Belə tarixi dönüş nöqtəsi kimi 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 44 gün davam edən hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin böyük hissəsi işğaldan azad edildi. Bu qələbə təkcə hərbi uğur deyil, həm də illərlə davam edən ədalətsizliyə son qoyulması idi. Nəticədə ölkə öz ərazi bütövlüyünü və suveren hüquqlarını faktiki olaraq özü bərpa etdi.

Qələbədən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri müharibə cinayətlərinin araşdırılması və təqsirkar şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunmasıdır. Beynəlxalq humanitar hüquqa əsasən mülki əhaliyə qarşı törədilən cinayətlər, şəhərlərin dağıdılması və digər qanunsuz hərəkətlər hüquqi qiymət almalıdır. Müharibə cinayətkarlarının məhkəmə qarşısına çıxarılması yalnız ədalətin bərpası deyil, gələcək nəsillər üçün də mühüm mesajdır: cəzasızlıq mühiti mövcud ola bilməz.

Bu proses həm də dövlətin hüquqi institutlarının gücünü nümayiş etdirir. Qanunun aliliyinin təmin olunması, beynəlxalq hüquq mexanizmlərindən istifadə və şəffaf istintaq tədbirləri göstərir ki, qələbə emosional deyil, hüquqi və institusional əsaslara söykənir. Ədalətin təmin edilməsi sülhün möhkəmlənməsi üçün vacib şərtdir.

Belə nadir nümunələr sübut edir ki, milli birlik, güclü ordu və qətiyyətli siyasi iradə bir araya gəldikdə dövlətlər öz talelərini dəyişə bilirlər. Ərazi bütövlüyünün bərpası, suverenliyin tam təmin edilməsi və müharibə cinayətlərinə hüquqi qiymət verilməsi tarixi ədalətin təntənəsidir. Bu, yalnız bir ölkənin qələbəsi deyil, beynəlxalq hüququn və ədalət prinsipinin qalib gəlməsidir.

Rauf Nəcəfov

YAP Sədərək rayon təşkilatının məsləhətçisi