Qlobal gəmiçilik dayana bilər – Bloomberg

Yaxın Şərqdəki müharibə səbəbindən əsas dəniz limanları yanacaqla təmin olunmazsa, qlobal gəmiçilik dayana bilər. Məqalədə qeyd olunur ki, bunun üçün bütün ilkin şərtlər artıq mövcuddur. Dünyanın ən böyük mərkəzlərində - Sinqapur və Fujayrahda dəniz yanacağı ehtiyatları kəskin şəkildə azalıb. Bloomberg xəbərdarlıq edir ki, yanacaq yağı tükənərsə, gəmilər üzməyə davam edə bilməyəcək.Məqalənin müəllifi əlavə edir ki, konteyner gəmilərindən tutmuş toplu daşıyıcılara qədər müxtəlif növ gəmilər yanacaq yağından asılıdır.Məqalədə qeyd edildiyi kimi, İranda ABŞ-İsrail müharibəsi neft və yanacaq yağı qiymətləri arasındakı ənənəvi əlaqəni pozub. Brent markalı xam neftin bareli 100 dollar olduğu üçün Sinqapurda yanacaq yağının qiyməti artıq 140 dollardır, Fujayrahda isə 175 dollara çatıb. Agentlik vurğulayır ki, bu, 2008 və 2022-ci illərin ən yüksək yanacaq yağı qiymətlərindən yüksəkdir.Xatırladaq ki, ABŞ və İsrailin Tehrana qarşı hərbi əməliyyatının başlaması və İranın Hörmüz boğazını bağlamasından sonra neft qiymətləri kəskin şəkildə artdı. Nəticədə, dünyanın bir neçə bölgəsi hazırda böyük enerji böhranı həddindədir.Buna baxmayaraq, ABŞ İslam Respublikasına qarşı hərbi əməliyyatları dayandırmaqdan imtina edir və İran bəyan edir ki, münaqişə tam həll olunana qədər Hörmüz boğazında gəmiçilik bərpa olunmayacaq.

Tehranın ən yaxşı şansı

Səudiyyə Ərəbistanının Hörmüz boğazını keçmək cəhdləri, Ər-Riyadın İranla müharibənin yaratdığı görünməmiş çətinliklərin öhdəsindən gəlməkdə çətinlik çəkdiyi bir vaxtda, Qırmızı dəniz sahillərində yük götürmək üçün gözlədiyi neft supertankerlərinin yığılmasına səbəb olub. Bloomberg tərəfindən toplanan gəmi izləmə məlumatlarına görə, son 24 saat ərzində Yanbu limanına 11 çox böyük xam neft daşıyıcısı (VLCC) gəlib və hazırda yaxınlıqda yükləməyi gözləyir.Dövlət neft şirkəti Saudi Aramco, daşıma həcmlərinin tezliklə gündə 5 milyon barelə çatacağını bildirib, lakin bunun üçün infrastruktur heç vaxt bu dərəcədə sınaqdan keçirilməyib. Nəticədə, treyderlər limanlarda yüklənmə tempini yaxından izləyir, çünki çoxsaylı tankerlər həddindən artıq yüklənmiş infrastruktura çatmaq üçün tələsirlər.ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiyanın İranla müharibəsinin başlanğıcından bəri neftin qiyməti barrel başına təxminən 100 dollara yüksəlib və Beynəlxalq Enerji Agentliyi Hörmüz boğazındakı kritik boğucu nöqtənin effektiv şəkildə bağlanmasını qlobal neft istehsalına rekord həddə ən böyük zərbə adlandırıb. Limanların xaricində gələn tankerlər üçün bir günlük gözləmələr olduqca yaygındır və sənədləşmə işləri və ya sadəcə dok logistikası ilə bağlı ola bilər. Lakin, Yanbudan ixrac axını bu ay gündə 2,7 milyon barel olaraq qalır ki, bu da hədəf səviyyəsinin yarısından bir qədər yuxarıdır, yəni yaxın günlərdə daha da artacağı gözlənilir. 12 martda bitən həftə ərzində onlar mart ayının ilk beş günündə 1,9 milyon barel ilə müqayisədə gündə orta hesabla 2,9 milyon barel təşkil edib.Yanbu neft daşınması üçün böyük tutuma malikdir. Burada iki xam neft ixrac terminalı var - Yanbu Şimal və Yanbu Cənub, həmçinin Əl-Müaciz kimi tanınır. Bu iki obyektin ümumilikdə yeddi körpü var və hər biri nəzəri olaraq gündə bir çox böyük tanker (VLCC) yükləməyə qadirdir. Səudiyyə Ərəbistanının Abqaiqdəki Şərq-Qərb Boru Kəməri vasitəsilə axan neftin həcminin saatda üç-səkkiz mil standart boru kəməri axını sürətində Yanbuda əks olunması üçün dörd-on gün lazım olacaq.Saudi Aramco şirkətinin baş direktoru Amin Nasser çərşənbə axşamı bildirib ki, şirkət boru kəməri vasitəsilə neft axınını artırır və əlavə barellərin bu həftəsonu Qırmızı dəniz sahillərinə gəlməyə başlaya biləcəyini irəli sürüb. Ümumi ixrac həcmlərinin kəskin artmasına əlavə olaraq, Yanbudan daşınma istiqamətində də nəzərəçarpacaq bir dəyişiklik olub. Yüklərin böyük əksəriyyəti hazırda Asiyaya, Misirdən Qırmızı dənizdən Aralıq dənizi sahillərinə keçən Sumed boru kəməri vasitəsilə daha ənənəvi təchizat yollarını keçərək daşınır.Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, müharibə erkən başa çatmasa, bu cür artan fəaliyyət və tankerlərin toplanması İran silahlı qüvvələrinin diqqətini cəlb edə bilər. İndiyə qədər belə bir tendensiya müşahidə edilməyib; əksinə, Vaşinqton eskalasiyanı hədəfləyir. Buna görə də, raketlərin və dronların sözügedən limana və infrastruktura yönələ biləcəyini istisna etmək olmaz. Bundan əlavə, Tehranın proksi qüvvəsi olan husilər Qırmızı dənizdən çıxışı əngəlləməyə cəhd edə bilərlər. Əgər İran kozırlarını oynayaraq müharibənin gedişatını dəyişdirmək üçün ən yaxşı fürsətindən istifadə etməyə çalışarsa, Səudiyyə Ərəbistanının səyləri boşa çıxa və bazar gözləntiləri puça çıxa bilər.
VƏLİ