Enerji təhlükəsizliyi - ŞƏRH

Azərbaycanın müasir müstəqillik tarixi və iqtisadi dirçəlişi bilavasitə uzaqgörən enerji siyasəti ilə bağlıdır. Əsası ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan və ilk illərdə "Xəzər Neft və Qaz Sərgisi" kimi fəaliyyətə başlayan platforma, bu gün artıq miqyasını genişləndirərək qlobal gündəliyi müəyyən edən mötəbər Bakı Enerji Həftəsinə çevrilmişdir. Bakı Ekspo Mərkəzində işinə başlayan 31-ci Bakı Enerji Həftəsinin rəsmi açılış mərasimində Prezident İlham Əliyevin dərin məzmunlu və reallıqlara söykənən proqram xarakterli çıxışı ölkəmizin həm ənənəvi, həm də bərpaolunan enerji sahəsindəki gələcək yol xəritəsini dünyaya elan etdi. Dövlət başçısının bu bəyanatı sadəcə hesabat xarakterli deyil, müasir mürəkkəb geosiyasi şəraitdə beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına dair praqmatik bir manifest idi.
Prezident İlham Əliyev öz çıxışında müasir Azərbaycanın qlobal enerji sənayesindəki inkişaf bünövrəsini qoyan tarixi məqamlara toxunaraq xüsusi bir strateji xətt nümayiş etdirdi. Otuz ildən çoxdur ki, beynəlxalq enerji sahəsinin əsas oyunçularını bir araya gətirən bu sərgi və forumlar silsiləsi Azərbaycanın tərəfdaşlıq fəlsəfəsini əks etdirir. Ötən əsrin 90-cı illərində, ölkənin ağır iqtisadi böhran, daxili qeyri-sabitlik və Ermənistanın hərbi təcavüzü ilə mübarizə apardığı çətin bir dövrdə Xəzərin zəngin resurslarını xarici sərmayəyə açmaq misilsiz cəsarət tələb edirdi. Dövlət başçısı vurğuladı ki, məhz həmin illərdə nümayiş etdirilən taktiki və strateji addımlar sayəsində ölkəmizdə qazanılan güclü iqtisadi imkanlar daxili sabitliyin qorunmasına, müstəqil xarici siyasətin yürüdülməsinə və nəticədə torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsinə xidmət etdi. Bu baxımdan, düzgün idarə olunan enerji resursları müstəqilliyimizin və suverenliyimizin ən böyük dayaqlarından birinə çevrildi.
Azərbaycanın enerji diplomatiyasının ən bariz göstəricisi ölkəmizin qaz ixrac coğrafiyasının ildən-ilə sürətlə genişlənməsidir. Çıxışda qeyd olunan rəsmi statistika rəsmi Bakının beynəlxalq arenadakı etibarlılığını bir daha sübut edir. Ötən il keçirilən Bakı Enerji Həftəsində Azərbaycan qazını alan ölkələrin sayı 12 idisə, bu il həmin göstərici artıq 16-ya yüksəlib və onlardan 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür. Bu dinamika, xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyində və təchizat şaxələndirilməsində Azərbaycanın oynadığı strateji rolu nümayiş etdirir. Eyni zamanda, layihələrin davamlılığı baxımından "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqlar blokunda dərin qaz layihəsinin icrası, "Abşeron" və digər yataqlardan əlavə həmlərin hasil edilməsi ölkəmizin qlobal bazarlara verdiyi töhfəni gələcəkdə daha da artıracaqdır.
Bu təkamül prosesinin ən diqqətçəkən tərəfi Azərbaycanın iqtisadi model olaraq keçdiyi tarixi yoldur. Otuz il əvvəl xarici kapital asılılığında olan və investorları ölkəyə cəlb etməyə çalışan bir dövlət, bu gün artıq öz investisiyaları ilə beynəlxalq bazarlara çıxan donor ölkə statusundadır. Prezident İlham Əliyev Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) fəaliyyət arealının genişləndiyini, şirkətin hazırda Yaxın Şərq, Afrika və Mərkəzi Asiyada aktiv investisiya imkanlarını dəyərləndirdiyini bildirdi. Xüsusilə "Italiana Petroli" şirkətinin aktivlərinin alınması ilə SOCAR-ın Aralıq dənizi hövzəsində neft emalı imkanlarının 13 milyon tondan 23 milyon tona, ümumi emal gücünün isə 30 milyon tonu ötməsi Azərbaycanın təkcə xammal ixracatçısı deyil, həm də hazır neft məhsulları ilə qlobal bazarlarda söz sahibi olan şaxələndirilmiş nəhəng bir güc mərkəzi olduğunu göstərir.
Dövlət başçısının nitqində yer alan ən mühüm və qlobal əks-səda doğuran tezislərdən biri də müasir dünyada ənənəvi enerji sənayesinə qarşı yürüdülən birtərəfli və radikal yanaşmalara qarşı verilən mesajlar oldu. Prezident uzun illər boyu neft və qaz hasil edən ölkələrin və şirkətlərin əsassız olaraq hədəf seçilməsini, ictimai rəydə "planetə zərər vuran subyektlər" kimi qarayaxma kampaniyalarına məruz qalmasını tənqid etdi. O, bu kontekstdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın, həmçinin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın və Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmerin Bakı Enerji Həftəsinə ünvanladıqları rəsmi məktublara toxundu. Prezident İlham Əliyev qlobal enerji məsələsini yenidən rasional, praqmatik və normal məcraya qaytardığına görə ABŞ Prezidenti Donald Trampa xüsusi minnətdarlığını bildirdi və Azadlığa Dəstək Aktına 907-ci düzəlişin dayandırılması müddətinin uzadılması ilə bağlı müsbət addımları vurğuladı. Çıxışın fəlsəfəsindən aydın olur ki, yaşıl enerjiyə keçid bəşəriyyətin gələcəyi üçün mühüm hədəf olsa da, mövcud qlobal sənayenin və enerji təhlükəsizliyinin davamlılığı reallıq hissini itirmədən, ənənəvi resurslardan səmərəli və paralel şəkildə istifadəni tələb edir.
Azərbaycanın bu sahədə nümayiş etdirdiyi balanslaşdırılmış mövqe onun qlobal iqlim hədəflərinə sadiqliyindən irəli gəlir. Ölkəmiz ənənəvi resursların hasilatını təhlükəsiz şəkildə davam etdirərkən, eyni zamanda Xəzər dənizinin, işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun nəhəng külək və günəş enerjisi potensialını sürətlə dövriyyəyə buraxır. Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində təşkil olunan Təmiz Enerji Sərgisi də bu "yaşıl keçid" strategiyasının praktiki tərkib hissəsidir. Azərbaycan qlobal iqlim sammitlərinə ev sahibliyi edən ekoloji məsuliyyətli bir tərəfdaş kimi, yaşıl gündəliyi tam dəstəkləyir, lakin bu keçidi iqtisadi şoka yol vermədən, təkamül və enerji realizmi yolu ilə həyata keçirir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin proqram xarakterli çıxışı Azərbaycanın milli maraqlarının necə qətiyyətlə qorunduğunu və qlobal arenada ölkəmizin geoiqtisadi çəkisini bir daha nümayiş etdirdi. 46 ölkədən 270-dən çox şirkətin qatıldığı bu mötəbər platformada verilən mesajlar Azərbaycanın sadəcə zəngin resurs mənbəyi deyil, həm də qlobal miqyasda böyük proseslərin əsas hərəkətverici qüvvəsi olduğunu təsdiqlədi. Forum çərçivəsində maliyyə dəyəri milyardlarla dollarla ölçülən yeni müqavilələrin imzalanması isə bu uğurlu enerji diplomatiyasının birbaşa əməli nəticəsidir. Azərbaycan özünün iqtisadi suverenliyini, regional liderliyini və beynəlxalq etibarlılığını qoruyaraq yeni rəqəmsal və yaşıl enerji əsrinə inamla addımlayır.

Kərimli Elvin
Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı