“BMT forumunda Azərbaycanın Böyük Qayıdış və humanitar minatəmizləmə təcrübəsi təqdim olundu” - DEPUTAT DANIŞDI

“Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) müxtəlif platformalarında Azərbaycan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi Böyük Qayıdış Proqramı və humanitar minatəmizləmə fəaliyyəti barədə mütəmadi məlumat təqdim edir”.Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Milli Məclisin Aqrar siyasət komitəsinin sədri Tahir Rzayev bildirib.

Onun sözlərinə görə, Böyük Qayıdışın əsas məqsədi keçmiş məcburi köçkünlərin təhlükəsiz, ləyaqətli və dayanıqlı şəkildə doğma torpaqlarına qayıtmasını təmin etməkdir:” Bu istiqamətdə yeni yaşayış məntəqələri salınır, məktəblər, xəstəxanalar, uşaq bağçaları, inzibati binalar tikilir, elektrik, su, qaz və rabitə infrastrukturu yenidən qurulur. Paralel olaraq, “Ağıllı kənd” və “Ağıllı şəhər” konsepsiyalarının tətbiqi ilə regionun müasir və dayanıqlı inkişaf modeli formalaşdırılır.BMT platformalarında xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri də humanitar minatəmizləmə fəaliyyətidir. Azərbaycan dəfələrlə bəyan edib ki, mina təhlükəsi Böyük Qayıdış Proqramının həyata keçirilməsi qarşısında duran ən ciddi maneələrdən biridir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə yüz minlərlə hektar sahənin mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizlənməsi istiqamətində genişmiqyaslı işlər aparılır, bu prosesdə müasir texnologiyalar, mexanikləşdirilmiş avadanlıqlar və pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə olunur. Beynəlxalq tədbirlərdə vurğulanır ki, humanitar minatəmizləmə təkcə Azərbaycanın deyil, həm də regional təhlükəsizlik, insanların həyatının qorunması və dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin təmin edilməsi baxımından qlobal əhəmiyyət daşıyan məsələdir.Komitə sədri vurğuladı ki, Azərbaycan son illərdə həyata keçirdiyi məqsədyönlü iqtisadi siyasət, nəqliyyat-logistika infrastrukturuna yatırdığı böyük investisiyalar və beynəlxalq əməkdaşlıq təşəbbüsləri nəticəsində Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas geostrateji mərkəzlərdən birinə çevrilməkdədir.Qlobal iqtisadi münasibətlər sistemində yeni nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyətinin artdığı bir dövrdə Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe ölkəyə mühüm üstünlüklər qazandırır. Xəzər dənizi hövzəsində yerləşməsi, Şimal-Cənub və Şərq-Qərb beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində olması ölkənin tranzit potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.Son illərdə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının genişləndirilməsi, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolunun istismarı, Ələt Azad İqtisadi Zonasının yaradılması, beynəlxalq avtomobil magistrallarının yenilənməsi və logistika mərkəzlərinin formalaşdırılması Azərbaycanın regional nəqliyyat qovşağı kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirib. Xüsusilə Orta Dəhliz (Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) üzrə yükdaşımaların ildən-ilə artması ölkənin tranzit gəlirlərini yüksəltməklə yanaşı, Avropa ilə Asiya arasında etibarlı tərəfdaş kimi nüfuzunu da artırır.Müasir geosiyasi reallıqlar fonunda qlobal ticarət marşrutlarının yenidən formalaşması Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini daha da artırıb. Dünyada baş verən geosiyasi proseslər, enerji təhlükəsizliyi məsələləri və alternativ nəqliyyat marşrutlarına artan tələbat ölkəmizin beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində rolunu daha da gücləndirib.Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsi təkcə iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmır. Son illərdə ölkəmiz bir sıra nüfuzlu beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edib, qlobal problemlərin müzakirəsində fəal iştirak edib və müxtəlif beynəlxalq platformalarda mühüm təşəbbüslərlə çıxış edib. Bu proseslər Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş, regional sabitliyin təminatçısı və beynəlxalq əməkdaşlığa töhfə verən dövlət kimi mövqeyini möhkəmləndirib.Azərbaycanın inkişaf strategiyasında ən mühüm mərhələlərdən biri isə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun işğaldan azad edilməsindən sonra başlayıb. Bu hadisə yalnız tarixi ədalətin bərpası deyil, həm də ölkənin sosial-iqtisadi inkişafında tamamilə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Uzun illər ərzində dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin, sənaye obyektlərinin və infrastrukturun yenidən qurulması hazırda Azərbaycanın ən böyük iqtisadi layihələrindən birinə çevrilib.Azərbaycan dövləti azad olunmuş ərazilərdə “Ağıllı şəhər” və “Ağıllı kənd” konsepsiyalarını tətbiq etməklə regionun müasir urbanizasiya prinsiplərinə uyğun inkişafını təmin edir. Zəngilan rayonunun Ağalı kəndi bu istiqamətdə ilk pilot layihə kimi həyata keçirilib və burada müasir enerji sistemləri, rəqəmsal idarəetmə, ekoloji təmiz texnologiyalar və innovativ kənd təsərrüfatı həlləri tətbiq olunub. Bu model gələcəkdə digər yaşayış məntəqələrində də genişləndirilir.Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yüzlərlə kilometr avtomobil yolu, onlarla körpü və tunel inşa edilir. Füzuli–Şuşa, Toğanalı–Kəlbəcər–İstisu, Horadiz–Ağbənd, Zəfər yolu kimi strateji avtomobil magistralları regionun iqtisadi inteqrasiyasında mühüm rol oynayır. Eyni zamanda Horadiz–Ağbənd dəmir yolunun tikintisi Zəngəzur dəhlizi perspektivləri baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı, bölgədə beynəlxalq hava limanlarının tikilməsi də Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biridir. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı rekord qısa müddətdə istifadəyə verilib. Daha sonra Zəngilan və Laçın beynəlxalq hava limanlarının açılması Qarabağın beynəlxalq nəqliyyat sisteminə inteqrasiyasını sürətləndirib. Bu hava limanları həm yük, həm də sərnişin daşımalarında regionun iqtisadi imkanlarını genişləndirir.İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan bərpa işləri yalnız infrastrukturun yaradılması ilə məhdudlaşmır. Yeni yaşayış məhəllələri, məktəblər, uşaq bağçaları, xəstəxanalar, mədəniyyət mərkəzləri, idman kompleksləri, inzibati binalar və sosial obyektlər tikilir. Məqsəd həmin ərazilərdə dayanıqlı yaşayışın təmin edilməsi və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına təhlükəsiz qayıdışına şərait yaratmaqdır.“Böyük Qayıdış” Dövlət Proqramı məhz bu məqsədə xidmət edir. Proqram çərçivəsində artıq 70 mindən çox insan Qarabağ və Şərqi Zəngəzura köçürülüb və ya həmin ərazilərdə yaşayır, işləyir və təhsil alır. Bölgədə iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi məşğulluğun artmasına, yeni biznes imkanlarının yaranmasına və sahibkarlığın inkişafına təkan verir.Lakin bərpa prosesinin qarşısında duran əsas problemlərdən biri mina təhlükəsidir. İşğal dövründə ərazilərin geniş şəkildə minalanması insanların təhlükəsiz qayıdışına ciddi maneələr yaradır. Buna görə də minatəmizləmə prosesi Böyük Qayıdış strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. Minatəmizləmə işlərinin genişləndirilməsi üçün müasir texnologiyalardan, pilotsuz uçuş aparatlarından, mexaniki təmizləmə vasitələrindən və beynəlxalq təcrübədən istifadə edilir. Azərbaycan mina təhlükəsi problemini beynəlxalq platformalarda ardıcıl şəkildə gündəmə gətirərək bu məsələnin qlobal humanitar problem kimi tanınmasına çalışır.Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialı olduqca genişdir. Region zəngin su ehtiyatlarına, əlverişli iqlim şəraitinə, məhsuldar torpaqlara, faydalı qazıntılara və böyük turizm imkanlarına malikdir. Burada kənd təsərrüfatı, üzümçülük, heyvandarlıq, arıçılıq, bağçılıq, sənaye, emal müəssisələri və yaşıl enerji layihələrinin inkişafı üçün əlverişli şərait mövcuddur.Azərbaycan azad olunmuş əraziləri “yaşıl enerji zonası” elan edib. Bu istiqamətdə günəş, külək və su elektrik stansiyalarının tikintisi planlaşdırılır və artıq bir sıra layihələrin icrasına başlanılıb. Məqsəd bölgədə enerji təminatını tamamilə bərpa olunan enerji mənbələri hesabına həyata keçirmək və ekoloji cəhətdən dayanıqlı inkişaf modelini formalaşdırmaqdır.Turizm sahəsi də regionun iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayacaq istiqamətlərdən biridir. Şuşa şəhərinin Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan olunması, burada keçirilən “Xarıbülbül” Musiqi Festivalı, Vaqif Poeziya Günləri və digər beynəlxalq tədbirlər Qarabağın mədəni həyatını yenidən canlandırıb. Kəlbəcərin zəngin mineral su ehtiyatları, Laçının dağ turizmi imkanları, Hadrutun təbiəti, Zəngilanın ekoturizm potensialı və digər bölgələrin rekreasiya imkanları gələcəkdə regionu beynəlxalq turizm istiqamətlərindən birinə çevirə bilər.Bərpa prosesində beynəlxalq əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və digər dost ölkələr müxtəlif sosial və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə dəstək göstərirlər. Bu əməkdaşlıq yalnız maliyyə və texniki dəstək deyil, həm də türk dünyasının həmrəyliyinin və regional əməkdaşlığın mühüm nümunəsi kimi qiymətləndirilir.İnvestisiya mühitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər də Qarabağ və Şərqi Zəngəzura marağı artırır. Dövlət tərəfindən sahibkarlar üçün vergi güzəştləri, gömrük stimulları, investisiya təşviqi mexanizmləri və biznes üçün əlverişli şərait yaradılır. Bu isə yerli və xarici investorların bölgəyə marağını artırır.Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasında Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yalnız bərpa olunan region deyil, həm də gələcəyin innovasiya, logistika, kənd təsərrüfatı, yaşıl enerji və turizm mərkəzi kimi nəzərdə tutulur. Regionun ölkənin ümumi iqtisadiyyatına inteqrasiyası ÜDM-in artmasına, yeni iş yerlərinin açılmasına, ixrac potensialının genişlənməsinə və regional inkişafın balanslaşdırılmasına mühüm töhfə verir.Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma işləri yalnız dağıdılmış ərazilərin bərpası deyil, həm də Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişaf modelinin formalaşdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Böyük Qayıdış Proqramı, müasir infrastruktur layihələri, yaşıl enerji təşəbbüsləri, beynəlxalq logistika imkanlarının genişlənməsi və insan kapitalına yönəlmiş investisiyalar göstərir ki, Azərbaycan regionda davamlı inkişaf, iqtisadi inteqrasiya və beynəlxalq əməkdaşlığın aparıcı mərkəzlərindən birinə çevrilmək yolunda inamla irəliləyir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəlişi təkcə ölkənin iqtisadi gücünün deyil, həm də milli inkişaf strategiyasının uğurla həyata keçirilməsinin ən mühüm göstəricilərindən biri hesab oluna bilər”.
Müəllif: Günay Hacıyeva