Milli mətbuatımız: Zərdabidən başlayan yolun müasir salnaməsi - ŞƏRH

22 İyul – Milli Mətbuat Günü Azərbaycan xalqının milli-mənəvi və ictimai fikir tarixində elə tarixlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız bir günün və ya bir hadisənin çərçivəsi ilə məhdudlaşmır. 22 iyul – Milli Mətbuat Günü də məhz belə əlamətdar tarixlərdəndir. Bu gün Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasının, milli jurnalistika məktəbinin formalaşmasının və sözün cəmiyyətin inkişafında mühüm qüvvəyə çevrilməsinin rəmzidir.

1875-ci il iyulun 22-də görkəmli ziyalı, maarifçi və milli mətbuatımızın banisi Həsən bəy Zərdabinin təşəbbüsü ilə “Əkinçi” qəzetinin ilk nömrəsinin işıq üzü görməsi Azərbaycan ictimai fikir tarixində böyük hadisə oldu. O dövrün mürəkkəb ictimai-siyasi və sosial şəraitində qəzet nəşr etdirmək yalnız jurnalist fəaliyyəti deyildi. Bu, xalqın maariflənməsi, milli şüurun oyanması, elm və təhsilin inkişafı, cəmiyyətin tərəqqisi uğrunda böyük mübarizə idi.
“Əkinçi”nin tarixi missiyası onun qısa müddət fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Azərbaycan xalqının milli düşüncəsində dərin iz buraxması ilə ölçülür. Həsən bəy Zərdabi və onun məsləkdaşları mətbuatı xalqın maariflənməsi və tərəqqisi üçün mühüm vasitə hesab edirdilər. Bu baxımdan “Əkinçi”nin irəli sürdüyü ideyalar sonrakı illərdə milli mətbuatımızın inkişafına güclü təsir göstərdi.
Sonrakı dövrlərdə Azərbaycan mətbuatı yeni nəşrlərlə zənginləşdi, milli jurnalistika məktəbi formalaşdı. “Şərqi-Rus”, “Həyat”, “İrşad”, “Molla Nəsrəddin”, “Füyuzat” kimi mətbu orqanlar xalqımızın ictimai və siyasi düşüncəsinin inkişafında mühüm rol oynadılar. Azərbaycan ziyalıları mətbuat vasitəsilə milli kimlik, azadlıq, dövlətçilik, elm və maarif ideyalarını cəmiyyətə çatdırdılar.
XX əsrin əvvəlləri Milli mətbuatımızın inkişaf tarixində xüsusi mərhələ təşkil edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə mətbuat və söz azadlığına verilən önəm milli dövlətçilik tariximizin mühüm səhifələrindən biridir. Bu dövrdə milli mətbuatın inkişafı Azərbaycan cəmiyyətində demokratik dəyərlərin və dövlətçilik düşüncəsinin möhkəmlənməsinə xidmət edirdi.
Müxtəlif tarixi və siyasi mərhələlərdən keçən Azərbaycan mətbuatı müstəqilliyimizin bərpasından sonra öz inkişafının yeni dövrünə qədəm qoydu. Dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, demokratik institutların inkişafı və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması prosesində media mühüm ictimai institutlardan birinə çevrildi.
Azərbaycanın milli mətbuat ənənələrinin qorunması və inkişaf etdirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri olmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə mətbuatın inkişafı, jurnalistlərin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və media sahəsində islahatların aparılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. 1998-ci ildə senzuranın ləğv edilməsi isə Azərbaycan mediasının inkişafında mühüm tarixi mərhələ kimi qiymətləndirilir.
Bu siyasət Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni mərhələdə davam etdirilmiş, media sahəsində hüquqi və institusional islahatlar həyata keçirilmişdir. Müasir informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, internet medianın və sosial şəbəkələrin geniş yayılması Azərbaycan informasiya məkanında yeni imkanlarla yanaşı, yeni məsuliyyətlər də meydana çıxarmışdır.
Prezident İlham Əliyevin 22 iyul 2022-ci il tarixində Milli Mətbuat Günü münasibətilə media nümayəndələrinə ünvanladığı təbrik məktubu da bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının müraciəti milli mətbuatın keçdiyi şərəfli yolu, onun cəmiyyətin həyatındakı rolunu və media qarşısında dayanan mühüm vəzifələri bir daha diqqətə çatdıran əhəmiyyətli mesaj kimi dəyərləndirilə bilər.
Bu gün jurnalistika əvvəlki dövrlərlə müqayisədə tamamilə yeni informasiya mühitində fəaliyyət göstərir. Bir xəbərin dünyanın müxtəlif yerlərinə saniyələr ərzində çatdırılması mümkündür. Lakin informasiya sürətinin artması ilə yanaşı, informasiyanın düzgünlüyü, obyektivliyi və etibarlılığı məsələsi də daha böyük əhəmiyyət qazanır. Buna görə də müasir jurnalistikanın əsas prinsipləri sırasında peşəkarlıq, obyektivlik, məsuliyyət və dəqiqlik xüsusi yer tutur.
İnformasiya cəmiyyətində media yalnız xəbər çatdıran vasitə deyil. Media həm də ictimai düşüncənin formalaşmasına, cəmiyyətin maariflənməsinə və müxtəlif sosial proseslərin obyektiv qiymətləndirilməsinə təsir göstərən mühüm institutdur. Bu səbəbdən jurnalist məsuliyyəti bu gün heç vaxt olmadığı qədər böyükdür.
Xüsusilə informasiya müharibələrinin geniş vüsət aldığı müasir dövrdə milli medianın üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Azərbaycan həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, ölkəmizin haqq səsinin beynəlxalq informasiya məkanında eşidilməsi və milli maraqlarımıza zidd olan yanlış məlumatların qarşısının alınması peşəkar jurnalistikanın əsas istiqamətlərindən biridir.
44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan mediasının fəaliyyəti bunun bariz nümunəsi oldu. Milli media nümayəndələri informasiya cəbhəsində də mübarizə apararaq ölkəmizin haqlı mövqeyinin dünyaya çatdırılmasına mühüm töhfələr verdilər. Bu proses bir daha göstərdi ki, müasir dövrdə informasiya təhlükəsizliyi milli təhlükəsizliyin ayrılmaz tərkib hissəsidir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunmasından sonra ölkəmizin qarşısında yeni tarixi vəzifələr dayanır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri, Böyük Qayıdış proqramı, regionda yaranmış yeni reallıqlar və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun daha da artması müasir medianın diqqət mərkəzində olan mühüm mövzulardır.
Bu proseslərin obyektiv və peşəkar şəkildə işıqlandırılması yalnız ölkə ictimaiyyəti üçün deyil, həm də beynəlxalq auditoriya üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan mediasının qarşısında dayanan əsas vəzifələrdən biri ölkəmizdə baş verən prosesləri dünya ictimaiyyətinə düzgün, operativ və obyektiv şəkildə çatdırmaqdır.
Bu gün milli mətbuatımız qarşısında dayanan vəzifələrdən biri də “Əkinçi” ənənələrini müasir dövrün tələbləri ilə birləşdirməkdir. Həsən bəy Zərdabinin dövründə əsas məqsəd xalqı maarifləndirmək və cəmiyyəti tərəqqiyə səsləmək idisə, müasir dövrdə bu missiya daha geniş imkanlarla həyata keçirilir. Lakin məqsədin mahiyyəti dəyişməyib: cəmiyyətə doğru informasiya vermək, insanları maarifləndirmək, milli-mənəvi dəyərləri qorumaq və dövlətçilik düşüncəsinin inkişafına töhfə vermək.
Milli mətbuatın gücü onun yalnız geniş auditoriyaya malik olması ilə ölçülmür. Əsl güc etimaddadır. Cəmiyyətin etimadını qazanmaq üçün isə media hər zaman həqiqətə və peşəkarlığa söykənməlidir. Jurnalist sözünün məsuliyyətini dərk etməli, informasiyanın cəmiyyətə təsir gücünü nəzərə almalıdır.
Bu baxımdan milli mətbuatımızın qarşısında həm böyük imkanlar, həm də ciddi məsuliyyət dayanır. Rəqəmsal texnologiyaların yaratdığı imkanlardan səmərəli istifadə etməklə yanaşı, informasiya bolluğu şəraitində həqiqəti yanlış məlumatdan ayırmaq, cəmiyyətə etibarlı informasiya təqdim etmək və jurnalistikanın peşəkar standartlarını qorumaq əsas prioritetlərdən biri olmalıdır.
22 İyul – Milli Mətbuat Günü həm də milli jurnalistika tariximizə nəzər salmaq, keçdiyimiz yolu dəyərləndirmək və gələcək hədəfləri müəyyənləşdirmək üçün mühüm fürsətdir. Bu gün biz “Əkinçi”dən başlayan və bu gün müasir informasiya texnologiyaları ilə yeni məzmun qazanan böyük bir yolun davamçılarıyıq.
Bu yolun hər mərhələsində mətbuatımız xalqın yanında olub, onun sevincini və kədərini bölüşüb, milli düşüncənin formalaşmasına xidmət edib. Bu gün də Azərbaycan jurnalistikasının əsas missiyası dəyişməyib. Milli mətbuatımız bundan sonra da cəmiyyətin informasiya təminatında mühüm rol oynamalı, Azərbaycanın həqiqətlərinin dünyaya çatdırılmasına öz töhfəsini verməli və dövlətimizin inkişafına, xalqımızın maariflənməsinə xidmət etməlidir.
22 İyul – Milli Mətbuat Günü “Əkinçi”dən bu günə uzanan şərəfli yolun bayramıdır. Bu yol Azərbaycan xalqının milli düşüncəsinin, maarifçilik ideallarının və dövlətçilik məfkurəsinin yoludur. Bu yolun ən böyük dəyəri isə dəyişməz olaraq qalır: xalqa və həqiqətə xidmət etmək.
Bu əlamətdar gün münasibətilə Azərbaycan milli mətbuatının inkişafında əməyi olan bütün qələm sahiblərini, jurnalistləri və media nümayəndələrini təbrik edir, onlara məsuliyyətli və şərəfli fəaliyyətlərində uğurlar arzulayırıq.

Turanə Baxşəliyeva
Şahbuz Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktoru, YAP fəalı