Prezident İlham Əliyevin Almaniya səfəri və Cənubi Qafqazın yeni geopolitik arxitekturası - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin Almaniya Federativ Respublikasına rəsmi səfəri çərçivəsində verdiyi bəyanat Cənubi Qafqaz regionunun son otuz ildən artıq bir dövr ərzində formalaşmış geostrateji arxitekturasını köklü şəkildə dəyişən, regional mənzərəni uzunmüddətli böhran və hərbi qarşıdurmadan sülh, əməkdaşlıq və hərtərəfli iqtisadi inteqrasiya fazasına keçirən tarixi bir dönüm nöqtəsidir. Almaniya kimi Avropa İttifaqının aparıcı siyasi, sənaye və iqtisadi mərkəzində səsləndirilən bu fikirlər münaqişədən sonrakı dövrdə Cənubi Qafqazda bərqərar olan yeni reallıqların beynəlxalq müstəvidə təsbit olunması, diplomatik dairələr tərəfindən qəbul edilməsi və gələcək Avropa-Qafqaz münasibətlərinin çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi baxımından xüsusi strateji çəkiyə malikdir.
Dövlət başçısının Almaniyanın Cənubi Qafqazda sülh, sabitlik və konstruktiv dialoq mühitinin yaradılmasına verdiyi töhfələrə görə ifadə etdiyi dərin minnətdarlıq, Avropanın mərkəzi gücləri ilə Azərbaycan arasında qarşılıqlı etimada və real geopolitik reallıqlara söykənən yeni tərəfdaşlıq modelinin qurulduğunu göstərir. Bu diplomatik mövqe Avropanın qərarqəbuletmə mərkəzlərinin Cənubi Qafqazda formalaşmış yeni nizamı adekvat dəyərləndirdiyini, regionda gələcək eskalasiya risklərinin neytrallaşdırılmasında marjinal deyil, dəstəkləyici rol oynamaq iradəsini və Bakının regionda dayanıqlı sülhün təmin edilməsinə yönəlmiş konstruktiv gündəliyini fəal şəkildə müdafiə etdiyini bariz şəkildə nümayiş etdirir.
Otuz ilə yaxın bir müddət ərzində davam edən Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi regional təhlükəsizlik sistemini tamamilə iflic etmiş, Cənubi Qafqazın nəqliyyat, loqistika və iqtisadi potensialını blokadada saxlamaqla bölgəni beynəlxalq investisiyalardan, transmilli infrastruktur layihələrindən və qlobal tranzit marşrutlarından təcrid olunmuş yüksək risk zonasına çevirmişdi. Uzun, mürəkkəb və gərgin diplomatik danışıqlar prosesinin məntiqi yekunu olaraq Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin paraflanması bu çoxillik sistemli böhranın, hərbi risklərin və siyasi gərginliyin birdəfəlik aradan qaldırılması istiqamətində atılmış ən həlledici, müstəsna siyasi addımdır.
Bu tarixi prosesin ən mühüm zirvə nöqtəsi Birləşmiş Ştatların paytaxtı Vaşinqtonda, Ağ Evdə Prezident Trampın birbaşa iştirakı, vasitəçiliyi və imzası ilə tərəflər arasında Birgə Bəyannamənin imzalanması oldu. Beynəlxalq hüququn təməl prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı normalarına tam cavab verən bu sənəd otuz illik münaqişəyə faktiki, hüquqi və siyasi müstəvidə tam son qoydu. Dünyanın ən böyük supergücünün şahidliyi və zəmanəti ilə əldə olunmuş bu razılaşma təkcə iki qonşu dövlət arasındakı ədavətə son qoymaqla kifayətlənmədi, həm də Cənubi Qafqazın strateji təhlükəsizlik xəritəsini yenidən cızaraq bölgədə uzunmüddətli, sarsılmaz sabitliyin hüquqi və siyasi fundamentini atdı.
Azərbaycan tərəfi diplomatik müstəvidə əldə olunmuş bu tarixi zəfərdən dərhal sonra yalnız siyasi bəyanatlarla, bəyannamələrlə və rəsmi protokollarla kifayətlənməyərək, dərhal praktiki, nümayişkaranə və real addımların atılmasına başladı. Rəsmi Bakının nümayiş etdirdiyi bu iradəli və uzaqgörən mövqe postmünaqişə dövründə qarşılıqlı etimad mühitinin sürətlə bərpasına, tərəflər arasında illərlə formalaşmış psikoloji baryerlərin aradan qaldırılmasına və sülhün kağız üzərindəki mətnlərdən gündəlik real həyata, iqtisadiyyata və sosial münasibətlərə keçirilməsinə xidmət edir.
Atılan bu praktiki addımların ən strateji və diqqətəşayan istiqamətlərindən biri Ermənistanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına Azərbaycan tərəfindən birbaşa və miqyaslı dəstəyin verilməsidir. Azərbaycan tərəfindən Ermənistana təçhiz edilən benzin və dizel yanacağı hazırda qonşu ölkənin daxili energetika bazarında, kənd təsərrüfatı, sənaye və nəqliyyat Sektorunda həyati əhəmiyyət kəsb edən ana təchizat mənbəyinə çevrilib. Müasir dövrdə neft və neft məhsullarının ixracı və idxalı sahəsində müxtəlif geo-iqtisadi səbəblərdən, sanksiya rejimlərindən, geosiyasi münaqişələrdən və qlobal loqistik zəncirlərin qırılmasından qaynaqlanan ciddi təchizat böhranının yaşandığı bir şəraitdə, Azərbaycanın bu cür açıq, maneəsiz və birbaşa yanacaq təminatını həyata keçirməsi regionda dinc birgəyaşayışın, humanist dövlət siyasətinin və real iqtisadi tərəfdaşlığın ən bariz praktiki göstəricisidir.
Enerji təhlükəsizliyi ilə yanaşı, regionun nəqliyyat, kommunikasiya və loqistika infrastrukturunun yenidən qurulması, keçid məntəqələrinin tam gücü ilə işə salınması və otuz illik blokadaların aradan qaldırılması prosesi də sürətli tempə keçib. Azərbaycan ərazisindən Ermənistana tranzit yüklərin göndərilməsi qısa müddət ərzində geniş vüsət alaraq regional ticarət dövriyyəsinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İndiyə qədər 40 min tondan çox tranzit yükün Azərbaycanın müasir nəqliyyat və loqistika şəbəkəsi vasitəsilə Ermənistana keçməsi, regionda kommunikasiyaların açılmasının təkcə siyasi bəyanat olmadığını, artıq real iqtisadi mexanizm kimi tam gücü ilə işlədiyini, ticarət marşrutlarının bərpa olunduğunu və bölgənin vahid iqtisadi orqanizmə inteqrasiya edildiyini sübut edir.
Yaranmış bu yeni geostrateji mənzərə bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan Cənubi Qafqazda yalnız hərbi-siyasi sülhün və ədalətin təşəbbüskarı kimi deyil, həm də regionun iqtisadi inteqrasiyasının, Beynəlxalq Şimal-Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin tam gücü ilə açılmasının, eləcə də ümumi enerji təhlükəsizliyinin ana təminatçısı rolunda çıxış edir. Bu uzaqgörən, praqmatik və milli maraqlara söykənən siyasət region ölkələrinin və xalqlarının uzunmüddətli rifahına, iqtisadi müstəqilliyinə və Cənubi Qafqazın Avropa ilə Asiya arasında ən mühüm, təhlükəsiz, dayanıqlı və rəqabətədavamlı ticarət-nəqliyyat qovşağına çevrilməsinə xidmət edir.

Cəmilə Bağırova
YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi