Naxçıvanın yaşıl enerji potensialı Azərbaycanın enerji strategiyasında yeni imkanlar açır - ŞƏRH

Azərbaycanın enerji strategiyası son illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə daxil olub. Ölkə ənənəvi enerji resurslarının hasilatı və ixracı ilə yanaşı, bərpaolunan enerji mənbələrinin genişmiqyaslı inkişafını da strateji prioritetə çevirib. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yaşıl enerji zonası elan edilməsi bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olduğu kimi, Naxçıvanın böyük bərpaolunan enerji potensialının üzə çıxarılması da Azərbaycanın enerji gələcəyində yeni perspektivlər yaradır.
Naxçıvanın yaşıl enerji baxımından üstünlüyü, ilk növbədə, onun təbii və coğrafi xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Günəşli günlərin çoxluğu və günəş radiasiyasının yüksək göstəriciləri burada Günəş elektrik stansiyalarının yaradılması üçün əlverişli şərait formalaşdırır. Prezident İlham Əliyev 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibəsində aparılan monitorinq və təhlillərin Naxçıvanın Günəş enerjisi istehsalı üçün Azərbaycanın ən əlverişli məkanlarından biri olduğunu göstərdiyini bildirib. Dövlət başçısının sözlərinə görə, artıq 600 hektardan çox ərazi müəyyən edilib və burada yüzlərlə meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyalarının inşası nəzərdə tutulur.
Bu rəqəmlər Naxçıvanın enerji potensialının miqyasını aydın göstərir. Söhbət yalnız muxtar respublikanın öz elektrik tələbatını ödəməsindən getmir. Əksinə, qarşıya qoyulan məqsəd Naxçıvanı artıq enerji istehsal edən və bu enerjini Azərbaycanın ümumi enerji sisteminə, perspektivdə isə regional bazarlara çıxara bilən mərkəzə çevirməkdir. Prezident İlham Əliyev də müsahibəsində Naxçıvanın hazırkı generasiya gücünün təxminən 200 meqavat olduğunu, bunun bugünkü tələbatdan artıq olduğunu, lakin gələcək inkişaf nəzərə alınaraq elektrik enerjisinin böyük həcmdə ixracının nəzərdə tutulduğunu vurğulayıb.
Naxçıvanda artıq bərpaolunan enerji layihələrinin reallaşdırılması bu strategiyanın praktik mərhələyə keçdiyini göstərir. Prezidentin səfəri çərçivəsində 50 meqavat gücündə iki Günəş elektrik stansiyasının tikintisi ilə tanış olması da bu istiqamətdə görülən işlərin miqyasını nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, regionda su və Günəş elektrik stansiyalarının, eləcə də modul tipli elektrik stansiyasının yaradılması enerji sisteminin şaxələndirilməsinə xidmət edir.
Naxçıvanın yaşıl enerji potensialının əhəmiyyəti onun enerji təhlükəsizliyi ilə məhdudlaşmır. Bərpaolunan enerji layihələri regionun iqtisadi strukturuna da yeni dinamizm gətirə bilər. Yeni elektrik generasiya güclərinin yaradılması investisiyaların cəlb olunmasına, texnologiyaların tətbiqinə, yeni istehsal sahələrinin formalaşmasına və məşğulluğun artmasına şərait yaradır. Beləliklə, yaşıl enerji həm enerji, həm də iqtisadi inkişaf alətinə çevrilir.
Burada özəl sektorun iştirakı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycanda bərpaolunan enerji layihələrinin yaradılması ilə, bir qayda olaraq, özəl sektor məşğul olur və təqdim edilən məlumatlar bu layihələrin investorlar üçün iqtisadi baxımdan cəlbedici olduğunu göstərir. Bu, yaşıl enerji siyasətinin yalnız dövlət investisiyaları hesabına deyil, həm də özəl kapital və biznes təşəbbüsləri hesabına genişləndirilməsi üçün əlverişli mühitin formalaşdığını göstərir.
Naxçıvanın bu istiqamətdə inkişafını Azərbaycanın daha geniş enerji siyasətindən ayrı təsəvvür etmək olmaz. Azərbaycan uzun illər ərzində neft və qaz resurslarından istifadə etməklə həm öz enerji təhlükəsizliyini təmin edib, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verib. İndi isə ölkə malik olduğu enerji təcrübəsini və infrastruktur imkanlarını bərpaolunan enerji sahəsinə daşıyaraq yeni enerji modelinin formalaşmasına çalışır. Naxçıvanın Günəş enerjisi potensialının reallaşdırılması bu transformasiyanın mühüm regional istiqamətlərindən biri ola bilər.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yaşıl enerji zonası elan edilməsi ilə Naxçıvanın bərpaolunan enerji imkanlarının paralel inkişafı Azərbaycanın yeni enerji coğrafiyasını formalaşdırır. Bir tərəfdə işğaldan azad edilmiş ərazilərin günəş, külək və hidroenerji potensialından istifadə, digər tərəfdə Naxçıvanın xüsusilə böyük Günəş enerjisi imkanlarının reallaşdırılması Azərbaycanın enerji sistemində bərpaolunan mənbələrin payının artırılması üçün geniş baza yaradır.
Bu proses Azərbaycanın beynəlxalq enerji siyasəti baxımından da mühüm nəticələr vəd edir. Ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, yaşıl enerjinin də ixracına başlamaq Azərbaycanın enerji tərəfdaşlığı modelini genişləndirə bilər. Naxçıvanda istehsal ediləcək elektrik enerjisinin artması və gələcəkdə regional şəbəkələrə inteqrasiyası Azərbaycanın enerji ixracı imkanlarını yeni istiqamətlərlə zənginləşdirə bilər.
Naxçıvanın nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi də bu perspektivi gücləndirən amillərdəndir. Zəngəzur bağlantısının reallaşması Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə quru əlaqəsini bərpa etməklə yanaşı, enerji və digər infrastruktur layihələrinin daha geniş regional sistemlərə inteqrasiyası üçün yeni imkanlar yarada bilər. Beləliklə, nəqliyyat və enerji layihələri gələcəkdə bir-birini tamamlayan strateji istiqamətlər kimi çıxış edə bilər.
Əslində, Naxçıvanın yaşıl enerji potensialının əsas üstünlüyü onun təkcə enerji istehsalında deyil, regionun gələcək iqtisadi modelində oynaya biləcəyi roldadır. Ucuz və dayanıqlı elektrik enerjisinin mövcudluğu sənayenin inkişafını sürətləndirə, yeni texnologiyaların tətbiqinə imkan verə və enerji tutumlu istehsal sahələrinin yaradılmasını stimullaşdıra bilər. Bu baxımdan yaşıl enerji Naxçıvanın sənayeləşməsi və iqtisadi şaxələndirilməsi üçün də mühüm resursdur.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi bir fikir məsələnin mahiyyətini xüsusilə aydın ifadə edir: Naxçıvanın hazırkı elektrik enerjisi təminatı artıq tam sığortalanıb, lakin dövlət gələcəyə baxır. Bu yanaşma Naxçıvanın enerji siyasətindəki əsas dəyişiklikdir. Məqsəd bugünkü tələbatı ödəməklə kifayətlənməmək, sabahın enerji ehtiyaclarını indidən nəzərə almaq və regionun mövcud potensialını ixrac imkanına çevirməkdir.
Bu gün Naxçıvanın qarşısında məhz belə bir perspektiv dayanır. Günəş enerjisi üzrə yüzlərlə meqavatlıq yeni generasiya güclərinin yaradılması, özəl sektorun prosesə cəlb olunması, enerji infrastrukturunun genişləndirilməsi və Azərbaycanın ümumi enerji sistemi ilə inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi muxtar respublikanın enerji profilini dəyişə bilər.
Nəticə etibarilə, Naxçıvanın yaşıl enerji potensialının reallaşdırılması yalnız bir neçə elektrik stansiyasının tikintisi demək deyil. Bu, Azərbaycanın enerji strategiyasının yeni mərhələsinin Naxçıvandakı ifadəsidir. Günəşin böyük potensialını iqtisadi resursa çevirmək, bərpaolunan enerji istehsalını artırmaq və gələcəkdə bu enerjini ixrac etmək Naxçıvanın regional əhəmiyyətini də yüksəldəcək.
Naxçıvanın günəş enerjisi potensialı Azərbaycanın enerji siyasətində yeni bir imkan açır: ənənəvi enerji ixracatçısı olan Azərbaycan eyni zamanda yaşıl enerjinin istehsalçısı və ixracatçısı kimi mövqeyini gücləndirə, Naxçıvan isə bu yeni enerji strategiyasının mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər.

Arif Bağırov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
“Neftechala Operating Company LTD” şirkətinin əməkdaşı